نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۹ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)غرائب صبحی صالح

حکمت ۲۶۰ صبحی صالح

۲۶۰-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیْهِ وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِ وَ مَا ابْتَلَى اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَداً بِمِثْلِ الْإِمْلَاءِ لَهُ

قال الرضی و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم إلا أن فیه هاهنا زیاده جیده مفیده

فصل نذکر فیه شیئا من غریب کلامه المحتاج إلى التفسیر

۱- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ

قال الرضی الیعسوب السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها

۲- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )هَذَا الْخَطِیبُ الشَّحْشَحُ یرید الماهر بالخطبه الماضی فیها و کل ماض فی کلام أو سیر فهو شحشح و الشحشح فی غیر هذا الموضع البخیل الممسک

۳- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ لِلْخُصُومَهِ قُحَماً

یرید بالقحم المهالک لأنها تقحم أصحابها فی المهالک و المتالف فی الأکثر فمن ذلک قحمه الأعراب و هو أن تصیبهم السنه فتتعرق أموالهم فذلک تقحمها فیهم و قیل فیه وجه آخر و هو أنها تقحمهم بلاد الریف أی تحوجهم إلى دخول الحضر عند محول البدو

۴- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ فَالْعَصَبَهُ أَوْلَى‏

و النص منتهى الأشیاء و مبلغ أقصاها کالنص فی السیر لأنه أقصى ما تقدر علیه الدابه و تقول نصصت الرجل عن الأمر إذا استقصیت مسألته عنه لتستخرج ما عنده فیه فنص الحقاق یرید به الإدراک لأنه منتهى الصغر و الوقت الذی یخرج منه الصغیر إلى حد الکبیر و هو من أفصح الکنایات عن هذا الأمر و أغربها

یقول فإذا بلغ النساء ذلک فالعصبه أولى بالمرأه من أمها إذا کانوا محرما مثل الإخوه و الأعمام و بتزویجها إن أرادوا ذلک.

و الحقاق محاقه الأم للعصبه فی المرأه و هو الجدال و الخصومه و قول کل واحد منهما للآخر أنا أحق منک بهذا یقال منه حاققته حقاقا مثل جادلته جدالا

و قد قیل إن نص الحقاق بلوغ العقل و هو الإدراک لأنه ( علیه‏السلام  ) إنما أراد منتهى الأمر الذی تجب فیه الحقوق و الأحکام. و من رواه نص الحقائق فإنما أراد جمع حقیقه

هذا معنى ما ذکره أبو عبید القاسم بن سلام. و الذی عندی أن المراد بنص الحقاق هاهنا بلوغ المرأه إلى الحد الذی یجوز فیه تزویجها و تصرفها فی حقوقها تشبیها بالحقاق من الإبل

و هی جمع حقه و حق و هو الذی استکمل ثلاث سنین و دخل فی الرابعه و عند ذلک یبلغ إلى الحد الذی یتمکن فیه من رکوب ظهره و نصه فی السیر و الحقائق أیضا جمع حقه فالروایتان جمیعا ترجعان إلى معنى واحد و هذا أشبه بطریقه العرب من المعنى المذکور أولا

۵- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الْإِیمَانَ یَبْدُو لُمْظَهً فِی الْقَلْبِ کُلَّمَا ازْدَادَ الْإِیمَانُ ازْدَادَتِ اللُّمْظَهُ

و اللمظه مثل النکته أو نحوها من البیاض و منه قیل فرس ألمظ إذا کان بجحفلته شی‏ء من البیاض

۶- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا کَانَ لَهُ الدَّیْنُ الظَّنُونُ یَجِبُ عَلَیْهِ أَنْ یُزَکِّیَهُ لِمَا مَضَى إِذَا قَبَضَهُ‏

فالظنون الذی لا یعلم صاحبه أ یقبضه من الذی هو علیه أم لا فکأنه الذی یظن به فمره یرجوه و مره لا یرجوه و هذا من أفصح الکلام و کذلک کل أمر تطلبه و لا تدری على أی شی‏ء أنت منه فهو ظنون

و على ذلک قول الأعشى

ما یجعل الجد الظنون الذی 
جنب صوب اللجب الماطر

مثل الفراتی إذا ما طما
یقذف بالبوصی و الماهر

و الجد البئر العادیه فی الصحراء و الظنون التی لا یعلم هل فیها ماء أم لا

۷- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )أنَّهُ شَیَّعَ جَیْشاً بِغَزْیَهٍ فَقَالَ اعْذِبُوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ‏

و معناه اصدفوا عن ذکر النساء و شغل القلب بهن و امتنعوا من المقاربه لهن لأن ذلک یفت فی عضد الحمیه و یقدح فی معاقد العزیمه و یکسر عن العدو و یلفت عن الإبعاد فی فکل من امتنع من شی‏ء فقد عذب عنه و العاذب و العذوب الممتنع من الأکل و الشرب

۸- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )کَالْیَاسِرِ الْفَالِجِ یَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَهٍ مِنْ قِدَاحِهِ‏

الیاسرون هم الذین یتضاربون بالقداح على الجزور و الفالج القاهر و الغالب یقال فلج علیهم و فلجهم و قال الراجز

لما رأیت فالجا قد فلجا

۹- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )کُنَّا إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللَّهِ ( صلى‏ الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  )فَلَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنَّا أَقْرَبَ إِلَى الْعَدُوِّ مِنْهُ‏

و معنى ذلک أنه إذا عظم الخوف من العدو و اشتد عضاض الحرب فزع المسلمون إلى قتال رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه ‏وآله ‏وسلم  ) بنفسه فینزل الله علیهم النصر به و یأمنون مما کانوا یخافونه بمکانه.

و قوله إذا احمر البأس کنایه عن اشتداد الأمر و قد قیل فی ذلک أقوال أحسنها أنه شبه حمی الحرب بالنار التی تجمع الحراره و الحمره بفعلها و لونها و مما یقوی ذلک قول رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه وآله ‏وسلم  ) و قد رأى مجتلد الناس یوم حنین و هی حرب هوازن الآن حمی الوطیسفالوطیس مستوقد النار فشبه رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  ) ما استحر من جلاد القوم باحتدام النار و شده التهابها

انقضى هذا الفصل و رجعنا إلى سنن الغرض الأول فی هذا الباب

حکمت ۲۵۹ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۹ وَ فِی حَدِیثِهِ ع: هَذَا الْخَطِیبُ الشَّحْشَحُ قال یرید الماهر بالخطبه الماضی فیها-  و کل ماض فی کلام أو سیر فهو شحشح-  و الشحشع فی غیر هذا الموضع البخیل الممسک قد جاء الشحشح بمعنى الغیور-  و الشحشح بمعنى الشجاع-  و الشحشح بمعنى المواظب على الشی‏ء الملازم له-  و الشحشح الحاوی و مثله الشحشحان- . و هذه الکلمه قالها علی ع-  لصعصعه بن صوحان العبدی رحمه الله-  و کفى صعصعه بها فخرا أن یکون مثل علی ع-  یثنی علیه بالمهاره و فصاحه اللسان-  و کان صعصعه من أفصح الناس-  ذکر ذلک شیخنا أبو عثمان الجاحظ

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۹)

و فى حدیثه علیه السّلام هذا الخطیب الشحشح. قال: یرید الماهر بالخطبه، الماضى فیها، و کل ماض فى کلام او سیر فهو شحشح.

و الشحشح فى غیر هذا الموضع: البخیل الممسک.

«در حدیث آن حضرت است که: این خطیب شحشح است.» سید رضى گوید: مقصود آن حضرت این است که او خطیبى ورزیده و در پیگیرى سخن تواناست و هر که در سخن گفتن یا راه رفتن توانا باشد به او شحشح مى‏گویند و در غیر این دو مورد، شحشح به معنى بخیل و ممسک است.

ابن ابى الحدید مى‏ گوید: شحشح به معنى غیرتمند و دلیر و مواظب بر کار و هم به معنى حاوى و در بردارنده است و کلمه شحشحان هم نظیر آن است.

این کلمه را على علیه السّلام براى صعصعه بن صوحان عبدى که خدایش رحمت کناد فرموده است و همین افتخار براى صعصعه بسنده است که کسى چون على علیه السّلام او را به فصاحت و سخنورى وصف فرماید. صعصعه همان گونه که شیخ ما ابو عثمان جاحظ گفته است از سخنورتر مردمان بوده است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

بازدیدها: ۲۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۸ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)غرائب صبحی صالح

حکمت ۲۶۰ صبحی صالح

۲۶۰-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیْهِ وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِ وَ مَا ابْتَلَى اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَداً بِمِثْلِ الْإِمْلَاءِ لَهُ

قال الرضی و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم إلا أن فیه هاهنا زیاده جیده مفیده

فصل نذکر فیه شیئا من غریب کلامه المحتاج إلى التفسیر

۱- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ

قال الرضی الیعسوب السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها

۲- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )هَذَا الْخَطِیبُ الشَّحْشَحُ یرید الماهر بالخطبه الماضی فیها و کل ماض فی کلام أو سیر فهو شحشح و الشحشح فی غیر هذا الموضع البخیل الممسک

۳- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ لِلْخُصُومَهِ قُحَماً

یرید بالقحم المهالک لأنها تقحم أصحابها فی المهالک و المتالف فی الأکثر فمن ذلک قحمه الأعراب و هو أن تصیبهم السنه فتتعرق أموالهم فذلک تقحمها فیهم و قیل فیه وجه آخر و هو أنها تقحمهم بلاد الریف أی تحوجهم إلى دخول الحضر عند محول البدو

۴- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ فَالْعَصَبَهُ أَوْلَى‏

و النص منتهى الأشیاء و مبلغ أقصاها کالنص فی السیر لأنه أقصى ما تقدر علیه الدابه و تقول نصصت الرجل عن الأمر إذا استقصیت مسألته عنه لتستخرج ما عنده فیه فنص الحقاق یرید به الإدراک لأنه منتهى الصغر و الوقت الذی یخرج منه الصغیر إلى حد الکبیر و هو من أفصح الکنایات عن هذا الأمر و أغربها

یقول فإذا بلغ النساء ذلک فالعصبه أولى بالمرأه من أمها إذا کانوا محرما مثل الإخوه و الأعمام و بتزویجها إن أرادوا ذلک.

و الحقاق محاقه الأم للعصبه فی المرأه و هو الجدال و الخصومه و قول کل واحد منهما للآخر أنا أحق منک بهذا یقال منه حاققته حقاقا مثل جادلته جدالا

و قد قیل إن نص الحقاق بلوغ العقل و هو الإدراک لأنه ( علیه‏السلام  ) إنما أراد منتهى الأمر الذی تجب فیه الحقوق و الأحکام. و من رواه نص الحقائق فإنما أراد جمع حقیقه

هذا معنى ما ذکره أبو عبید القاسم بن سلام. و الذی عندی أن المراد بنص الحقاق هاهنا بلوغ المرأه إلى الحد الذی یجوز فیه تزویجها و تصرفها فی حقوقها تشبیها بالحقاق من الإبل

و هی جمع حقه و حق و هو الذی استکمل ثلاث سنین و دخل فی الرابعه و عند ذلک یبلغ إلى الحد الذی یتمکن فیه من رکوب ظهره و نصه فی السیر و الحقائق أیضا جمع حقه فالروایتان جمیعا ترجعان إلى معنى واحد و هذا أشبه بطریقه العرب من المعنى المذکور أولا

۵- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الْإِیمَانَ یَبْدُو لُمْظَهً فِی الْقَلْبِ کُلَّمَا ازْدَادَ الْإِیمَانُ ازْدَادَتِ اللُّمْظَهُ

و اللمظه مثل النکته أو نحوها من البیاض و منه قیل فرس ألمظ إذا کان بجحفلته شی‏ء من البیاض

۶- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا کَانَ لَهُ الدَّیْنُ الظَّنُونُ یَجِبُ عَلَیْهِ أَنْ یُزَکِّیَهُ لِمَا مَضَى إِذَا قَبَضَهُ‏

فالظنون الذی لا یعلم صاحبه أ یقبضه من الذی هو علیه أم لا فکأنه الذی یظن به فمره یرجوه و مره لا یرجوه و هذا من أفصح الکلام و کذلک کل أمر تطلبه و لا تدری على أی شی‏ء أنت منه فهو ظنون

و على ذلک قول الأعشى

ما یجعل الجد الظنون الذی 
جنب صوب اللجب الماطر

مثل الفراتی إذا ما طما
یقذف بالبوصی و الماهر

و الجد البئر العادیه فی الصحراء و الظنون التی لا یعلم هل فیها ماء أم لا

۷- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )أنَّهُ شَیَّعَ جَیْشاً بِغَزْیَهٍ فَقَالَ اعْذِبُوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ‏

و معناه اصدفوا عن ذکر النساء و شغل القلب بهن و امتنعوا من المقاربه لهن لأن ذلک یفت فی عضد الحمیه و یقدح فی معاقد العزیمه و یکسر عن العدو و یلفت عن الإبعاد فی فکل من امتنع من شی‏ء فقد عذب عنه و العاذب و العذوب الممتنع من الأکل و الشرب

۸- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )کَالْیَاسِرِ الْفَالِجِ یَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَهٍ مِنْ قِدَاحِهِ‏

الیاسرون هم الذین یتضاربون بالقداح على الجزور و الفالج القاهر و الغالب یقال فلج علیهم و فلجهم و قال الراجز

لما رأیت فالجا قد فلجا

۹- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )کُنَّا إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللَّهِ ( صلى‏ الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  )فَلَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنَّا أَقْرَبَ إِلَى الْعَدُوِّ مِنْهُ‏

و معنى ذلک أنه إذا عظم الخوف من العدو و اشتد عضاض الحرب فزع المسلمون إلى قتال رسول الله ( صلى‏ الله ‏علیه ‏وآله‏ وسلم  ) بنفسه فینزل الله علیهم النصر به و یأمنون مما کانوا یخافونه بمکانه.

و قوله إذا احمر البأس کنایه عن اشتداد الأمر و قد قیل فی ذلک أقوال أحسنها أنه شبه حمی الحرب بالنار التی تجمع الحراره و الحمره بفعلها و لونها

و مما یقوی ذلک قول رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه وآله ‏وسلم  ) و قد رأى مجتلد الناس یوم حنین و هی حرب هوازن الآن حمی الوطیس

فالوطیس مستوقد النار فشبه رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  ) ما استحر من جلاد القوم باحتدام النار و شده التهابها

انقضى هذا الفصل و رجعنا إلى سنن الغرض الأول فی هذا الباب

حکمت ۲۵۸ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۸ و من کلامه ع المتضمن ألفاظا من الغریب-  تحتاج إلى تفسیر قوله ع فی حدیثه- : فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ-  فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ قال الرضی رحمه الله تعالى-  یعسوب الدین-  السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ-  و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها أصاب فی الیعسوب-  فأما القزع فلا یشترط فیها أن تکون خالیه من الماء-  بل القزع قطع من السحاب رقیقه-  سواء کان فیها ماء أو لم یکن-  الواحده قزعه بالفتح-  و إنما غره قول الشاعر یصف جیشا بالقله و الخفه- کأن رعاله قزع الجهام‏- .

و لیس یدل ذلک على ما ذکره-  لأن الشاعر أراد المبالغه-  فإن الجهام الذی لا ماء فیه إذا کان أقطاعا متفرقه خفیفه-  کان ذکره أبلغ فیما یریده من التشبیه-  و هذا الخبر من أخبار الملاحم التی کان یخبر بها ع-  و هو یذکر فیه المهدی-  الذی یوجد عند أصحابنا فی آخر الزمان-  و معنى قوله ضرب بذنبه-  أقام و ثبت بعد اضطرابه-  و ذلک لأن الیعسوب فحل النحل و سیدها-  و هو أکثر زمانه طائر بجناحیه-  فإذا ضرب بذنبه الأرض-  فقد أقام و ترک الطیران و الحرکه- .

فإن قلت فهذا یشبه مذهب الإمامیه-  فی أن المهدی خائف مستتر ینتقل فی الأرض-  و أنه یظهر آخر الزمان و یثبت و یقیم فی دار ملکه- . قلت لا یبعد على مذهبنا-  أن یکون الإمام المهدی الذی یظهر فی آخر الزمان-  مضطرب الأمر منتشر الملک فی أول أمره-  لمصلحه یعلمها الله تعالى-  ثم بعد ذلک یثبت ملکه و تنتظم أموره- . و قد وردت لفظه الیعسوب عن أمیر المؤمنین ع-  فی غیر هذا الموضع قال یوم الجمل-  لعبد الرحمن بن عتاب بن أسید و قد مر به قتیلا-  هذا یعسوب قریش أی سیدها

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۸)

و من کلامه علیه السّلام المتضمن الفاظا من الغریب تحتاج الى تفسیر: قوله علیه السّلام فى حدیثه: فاذا کان ذلک ضرب یعسوب الدین بذنبه، فیجتمعون الیه کما یجتمع قزع الخریف. قال الرضى رحمه الله تعالى: «یعسوب الدین: السید العظیم المالک لامور الناس یومئذ، و القزع: قطع الغیم التى لاماء فیها.» «از جمله سخنان آن حضرت که متضمن الفاظ غریبى است و نیازمند به شرح و تفسیر، و این گفتار آن حضرت در حدیث خود که چون چنین شود یعسوب دین با پیروان خود به راه افتد و آنان بر او جمع مى ‏شوند. همچون پاره ‏هاى ابر پاییزى که در آن آب نیست.» سید رضى که خدایش رحمت کناد گفته است: مقصود از یعسوب دین، مهتر بزرگى است که در آن هنگام مالک امور مردم است و مقصود از «قزع» پاره ‏هاى ابر بى‏ باران است.

ابن ابى الحدید ضمن توضیح برخى از لغات و اصطلاحات و اعتراض بر سید رضى که در معنى «قزع» تسامح فرموده است، مى‏گوید: اگر بگویى که این سخن اعتقاد مذهب امامیه را استوار مى‏ سازد که مهدى علیه السّلام ترسان و پوشیده است و به‏ سیر و سیاحت در زمین سرگرم است و در آخر الزمان ظاهر مى‏ شود و در مرکز حکومت خود مستقر مى‏ گردد، مى‏ گویم به عقیده ما هم این موضوع بعید نیست که امام مهدى چون در آخر زمان ظهور کند، نخست براى مصلحتى که خداوند متعال سبب آن را مى‏ داند حکومتش پابرجاى نباشد و سپس پابرجاى و منظم شود. امیر المؤمنین کلمه یعسوب را در مورد دیگرى هم به کار برده است و روز جنگ جمل چون از کنار کشته عبد الرحمن بن عتاب بن اسید عبور فرمود گفت: «این یعسوب قریش است.»، یعنى سالار و مهتر ایشان.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۱۲۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۷ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۶۰ صبحی صالح

۲۶۰-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیْهِ وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِ وَ مَا ابْتَلَى اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَداً بِمِثْلِ الْإِمْلَاءِ لَهُ

قال الرضی و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم إلا أن فیه هاهنا زیاده جیده مفیده

فصل نذکر فیه شیئا من غریب کلامه المحتاج إلى التفسیر

۱- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ

قال الرضی الیعسوب السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها

۲- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )هَذَا الْخَطِیبُ الشَّحْشَحُ یرید الماهر بالخطبه الماضی فیها و کل ماض فی کلام أو سیر فهو شحشح و الشحشح فی غیر هذا الموضع البخیل الممسک

۳- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ لِلْخُصُومَهِ قُحَماً

یرید بالقحم المهالک لأنها تقحم أصحابها فی المهالک و المتالف فی الأکثر فمن ذلک قحمه الأعراب و هو أن تصیبهم السنه فتتعرق أموالهم فذلک تقحمها فیهم و قیل فیه وجه آخر و هو أنها تقحمهم بلاد الریف أی تحوجهم إلى دخول الحضر عند محول البدو

۴- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ فَالْعَصَبَهُ أَوْلَى‏

و النص منتهى الأشیاء و مبلغ أقصاها کالنص فی السیر لأنه أقصى ما تقدر علیه الدابه و تقول نصصت الرجل عن الأمر إذا استقصیت مسألته عنه لتستخرج ما عنده فیه فنص الحقاق یرید به الإدراک لأنه منتهى الصغر و الوقت الذی یخرج منه الصغیر إلى حد الکبیر و هو من أفصح الکنایات عن هذا الأمر و أغربها

یقول فإذا بلغ النساء ذلک فالعصبه أولى بالمرأه من أمها إذا کانوا محرما مثل الإخوه و الأعمام و بتزویجها إن أرادوا ذلک.

و الحقاق محاقه الأم للعصبه فی المرأه و هو الجدال و الخصومه و قول کل واحد منهما للآخر أنا أحق منک بهذا یقال منه حاققته حقاقا مثل جادلته جدالا

و قد قیل إن نص الحقاق بلوغ العقل و هو الإدراک لأنه ( علیه‏السلام  ) إنما أراد منتهى الأمر الذی تجب فیه الحقوق و الأحکام. و من رواه نص الحقائق فإنما أراد جمع حقیقه

هذا معنى ما ذکره أبو عبید القاسم بن سلام. و الذی عندی أن المراد بنص الحقاق هاهنا بلوغ المرأه إلى الحد الذی یجوز فیه تزویجها و تصرفها فی حقوقها تشبیها بالحقاق من الإبل

و هی جمع حقه و حق و هو الذی استکمل ثلاث سنین و دخل فی الرابعه و عند ذلک یبلغ إلى الحد الذی یتمکن فیه من رکوب ظهره و نصه فی السیر و الحقائق أیضا جمع حقه فالروایتان جمیعا ترجعان إلى معنى واحد و هذا أشبه بطریقه العرب من المعنى المذکور أولا

۵- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الْإِیمَانَ یَبْدُو لُمْظَهً فِی الْقَلْبِ کُلَّمَا ازْدَادَ الْإِیمَانُ ازْدَادَتِ اللُّمْظَهُ

و اللمظه مثل النکته أو نحوها من البیاض و منه قیل فرس ألمظ إذا کان بجحفلته شی‏ء من البیاض

۶- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا کَانَ لَهُ الدَّیْنُ الظَّنُونُ یَجِبُ عَلَیْهِ أَنْ یُزَکِّیَهُ لِمَا مَضَى إِذَا قَبَضَهُ‏

فالظنون الذی لا یعلم صاحبه أ یقبضه من الذی هو علیه أم لا فکأنه الذی یظن به فمره یرجوه و مره لا یرجوه و هذا من أفصح الکلام و کذلک کل أمر تطلبه و لا تدری على أی شی‏ء أنت منه فهو ظنون

و على ذلک قول الأعشى

ما یجعل الجد الظنون الذی
جنب صوب اللجب الماطر

مثل الفراتی إذا ما طما
یقذف بالبوصی و الماهر

و الجد البئر العادیه فی الصحراء و الظنون التی لا یعلم هل فیها ماء أم لا

۷- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )أنَّهُ شَیَّعَ جَیْشاً بِغَزْیَهٍ فَقَالَ اعْذِبُوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ‏

و معناه اصدفوا عن ذکر النساء و شغل القلب بهن و امتنعوا من المقاربه لهن لأن ذلک یفت فی عضد الحمیه و یقدح فی معاقد العزیمه و یکسر عن العدو و یلفت عن الإبعاد فی فکل من امتنع من شی‏ء فقد عذب عنه و العاذب و العذوب الممتنع من الأکل و الشرب

۸- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )کَالْیَاسِرِ الْفَالِجِ یَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَهٍ مِنْ قِدَاحِهِ‏

الیاسرون هم الذین یتضاربون بالقداح على الجزور و الفالج القاهر و الغالب یقال فلج علیهم و فلجهم و قال الراجز

لما رأیت فالجا قد فلجا

۹- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )کُنَّا إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللَّهِ ( صلى‏ الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  )فَلَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنَّا أَقْرَبَ إِلَى الْعَدُوِّ مِنْهُ‏

و معنى ذلک أنه إذا عظم الخوف من العدو و اشتد عضاض الحرب فزع المسلمون إلى قتال رسول الله ( صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلم  ) بنفسه فینزل الله علیهم النصر به و یأمنون مما کانوا یخافونه بمکانه.

و قوله إذا احمر البأس کنایه عن اشتداد الأمر و قد قیل فی ذلک أقوال أحسنها أنه شبه حمی الحرب بالنار التی تجمع الحراره و الحمره بفعلها و لونها

و مما یقوی ذلک قول رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه وآله ‏وسلم  ) و قد رأى مجتلد الناس یوم حنین و هی حرب هوازن الآن حمی الوطیس

فالوطیس مستوقد النار فشبه رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  ) ما استحر من جلاد القوم باحتدام النار و شده التهابها

انقضى هذا الفصل و رجعنا إلى سنن الغرض الأول فی هذا الباب

حکمت ۲۵۷ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۷: کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ-  وَ مَغْرُورٍ بِالسِّتْرِ عَلَیْهِ-  وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِ-  وَ مَا ابْتَلَى اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَداً بِمِثْلِ الْإِمْلَاءِ لَهُ قال الرضی رحمه الله تعالى-  و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم-  إلا أن فیه هاهنا زیاده جیده قد تقدم الکلام فی الاستدراج و الإملاء-  و قال بعض الحکماء-  احذر النعم المتواصله إلیک أن تکون استدراجا-  کما یحذر المحارب من اتباع عدوه فی الحرب-  إذا فر من بین یدیه من الکمین-  و کم من عدو فر مستدرجا ثم إذ هو عاطف-  و کم من ضارع فی یدیک ثم إذ هو خاطف

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۷)

کم من مستدرج بالاحسان الیه، و مغرور بالستر علیه، و مفتون بحسن القول فیه، و ما ابتلى الله سبحانه احدا بمثل الاملاء له. قال الرضى رحمه الله تعالى: و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم، الّا ان فیه هاهنا زیاده جیده مفیده.

«چه بسا افرادى که با نیکى نسبت به او گرفتار استدراج است و چه بسا که به سبب پرده‏ پوشى مغرور است و چه بسا کسانى که به سبب خوشنامى به خود شیفته و فریب خورده‏ اند و خداوند سبحان هیچ کس را به چیزى چون مهلت دادن نیازموده است.»

سید رضى که خدایش رحمت کناد گفته است: این سخن درگذشته هم نقل شد ولى این جا در آن زیادتى پسنیدیده و سودمند است.

درباره استدراج و مهلت دادن پیش از این سخن گفته شد.

یکى از حکیمان گفته است: هرگاه نعمتها بر تو پیوسته باشد، بر حذر باش که استدراج نباشد، همان گونه که جنگجو از تعقیب دشمن اگر بگریزد، باید از کمین بر حذر باشد که چه بسا دشمن که براى گول زدن نخست مى‏ گریزد و سپس برمى‏ گردد و چه بسیار بز و میش شیرده که در دست توست و ناگاه متوجه مى‏ شوى که گرگ است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۱۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۶ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)وفا

حکمت ۲۵۹ صبحی صالح

۲۵۹-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )الْوَفَاءُ لِأَهْلِ الْغَدْرِ غَدْرٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ الْغَدْرُ بِأَهْلِ الْغَدْرِ وَفَاءٌ عِنْدَ اللَّهِ

حکمت ۲۵۶ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۶: الْوَفَاءُ لِأَهْلِ الْغَدْرِ غَدْرٌ عِنْدَ اللَّهِ-  وَ الْغَدْرُ بِأَهْلِ الْغَدْرِ وَفَاءٌ عِنْدَ اللَّهِ معناه أنه إذا اعتید من العدو أن یغدر-  و لا یفی بأقواله و أیمانه و عهوده-  لم یجز الوفاء له و وجب أن ینقض عهوده-  و لا یوقف مع العهد المعقود بیننا و بینه-  فإن الوفاء لمن هذه حاله لیس بوفاء عند الله تعالى-  بل هو کالغدر فی قبحه-  و الغدر بمن هذه حاله لیس بقبیح-  بل هو فی الحسن کالوفاء لمن یستحق الوفاء عند الله تعالى

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۶)

الوفاء لاهل الغدر غدر عند الله، و الغدر باهل الغدر وفاء عند الله.

«وفا کردن براى اهل غدر در نزد خدا بى‏ وفایى است، و غدر کردن با اهل غدر در پیشگاه خداوند وفاست.»

معنى این کلمه این است که اگر خوى و سرشت دشمن این باشد که غدر ورزى کند و پایبند به گفته ‏ها و سوگندها و پیمانهاى خود نباشد، جایز نیست نسبت به او وفادار بود بلکه واجب است که عهد و پیمان او شکسته شود و به آن اعتنایى نشود، زیرا وفادارى نسبت به کسى که حال او این چنین باشد نه تنها در پیشگاه خداوند وفادارى نیست بلکه از لحاظ زشتى همچون غدر شمرده مى‏شود. غدر نسبت به کسى که چنین باشد نه تنها زشت نیست بلکه پسندیده است و در پیشگاه خداوند به منزله وفادارى نسبت به وفادار است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۴۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۵ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۸ صبحی صالح

۲۵۸-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )إِذَا أَمْلَقْتُمْ فَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَهِ

حکمت ۲۵۵ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۵: إِذَا أَمْلَقْتُمْ فَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَهِ قد تقدم القول فی الصدقه- . و قالت الحکماء-  أفضل العبادات الصدقه لأن نفعها یتعدى-  و نفع الصلاه و الصوم لا یتعدى- . وجاء فی الأثر أن علیا ع-  عمل لیهودی فی سقی نخل له-  فی حیاه رسول الله ص بمد من شعیر-  فخبزه قرصا فلما هم أن یفطر علیه-  أتاه سائل یستطعم فدفعه إلیه-  و بات طاویا و تاجر الله تعالى بتلک الصدقه-  فعد الناس هذه الفعله من أعظم السخاء-  و عدوها أیضا من أعظم العباده- . و قال بعض شعراء الشیعه یذکر إعاده الشمس علیه- 

و أحسن فیما قال-

جاد بالقرص و الطوى مل‏ء جنبیه
و عاف الطعام و هو سغوب‏

فأعاد القرص المنیر علیه القرص‏
و المقرض الکرام کسوب‏

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۵)

اذا املقتم فتاجروا الله بالصّدقه. «هرگاه درویش شوید با صدقه دادن با خداوند بازرگانى کنید.» سخن درباره صدقه پیش از این گذشت و حکیمان گفته ‏اند: بهترین عبادتها صدقه‏ دادن است که سود آن به دیگران مى‏ رسد و حال آنکه نماز و روزه سودش به دیگران نمى‏ رسد. در خبر آمده است که على علیه السّلام براى مردى یهودى به روزگار زندگى پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم مزدورى کرد و درختان خرماى او را آب داد و یک مد جو گرفت و از آن یک گرده نان ساخت و چون خواست با آن روزه بگشاید، درویشى پیش او آمد و از او خوراک خواست. على علیه السّلام آن گرده نان را به درویش داد و خود آن شب را گرسنه گذراند و با این صدقه با خداوند بازرگانى کرد. مردم این کار را از بزرگترین سخاوتها شمردند و هم از بزرگترین عبادات دانستند.

یکى از شاعران شیعه بازگشت قرص خورشید را براى على علیه السّلام نتیجه این بازرگانى او با خداوند دانسته و چه نیکو سروده است: على علیه السّلام در حالى که گرسنه بود گرده نان خود را که مایه پرکردن شکم خویش‏ بود، بخشید و قرص تابان خورشید آن گرده نان را بر او برگرداند، آرى قرض دادن به افراد گرامى بسیار پر بهره است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۱۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۴ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۷ صبحی صالح

۲۵۷-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )لِکُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ النَّخَعِیِّ یَا کُمَیْلُ مُرْ أَهْلَکَ أَنْ یَرُوحُوا فِی کَسْبِ الْمَکَارِمِ وَ یُدْلِجُوا فِی حَاجَهِ مَنْ هُوَ نَائِمٌ فَوَالَّذِی وَسِعَ سَمْعُهُ الْأَصْوَاتَ مَا مِنْ أَحَدٍ أَوْدَعَ قَلْباً سُرُوراً إِلَّا وَ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ ذَلِکَ السُّرُورِ لُطْفاً فَإِذَا نَزَلَتْ بِهِ نَائِبَهٌ جَرَى إِلَیْهَا کَالْمَاءِ فِی انْحِدَارِهِ حَتَّى یَطْرُدَهَا عَنْهُ کَمَا تُطْرَدُ غَرِیبَهُ الْإِبِل‏

حکمت ۲۵۴ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۴: وَ قَالَ ع لِکُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ النَّخَعِیِّ-  یَا کُمَیْلُ مُرْ أَهْلَکَ أَنْ یَرُوحُوا فِی کَسْبِ الْمَکَارِمِ-  وَ یُدْلِجُوا فِی حَاجَهِ مَنْ هُوَ نَائِمٌ-  فَوَالَّذِی وَسِعَ سَمْعُهُ الْأَصْوَاتَ-  مَا مِنْ أَحَدٍ أَوْدَعَ قَلْباً سُرُوراً-  إِلَّا وَ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ ذَلِکَ السُّرُورِ لُطْفاً-  فَإِذَا نَزَلَتْ بِهِ نَائِبَهٌ جَرَى إِلَیْهَا کَالْمَاءِ فِی انْحِدَارِهِ-  حَتَّى یَطْرُدَهَا عَنْهُ کَمَا تُطْرَدُ غَرِیبَهُ الْإِبِلِ قال عمرو بن العاص لمعاویه ما بقی من لذتک-  فقال ما من شی‏ء یصیبه الناس من اللذه-  إلا و قد أصبته حتى مللته-  فلیس شی‏ء عندی الیوم ألذ-  من شربه ماء بارد فی یوم صائف-  و نظری إلى بنی و بناتی یدرجون حولی-  فما بقی من لذتک أنت-  فقال أرض أغرسها و آکل ثمرتها-  لم یبق لی لذه غیر ذلک-  فالتفت معاویه إلى وردان غلام عمرو فقال-  فما بقی من لذتک یا ورید-  فقال سرور أدخله قلوب الإخوان-  و صنائع أعتقدها فی أعناق الکرام-  فقال معاویه لعمرو تبا لمجلسی و مجلسک-  لقد غلبنی و غلبک هذا العبد-  ثم قال یا وردان أنا أحق بهذا منک-  قال قد أمکنتک فافعل- .

 

فإن قلت السرور عرض-  فکیف یخلق الله تعالى منه لطفا-  قلت من هاهنا هی مثل من فی قوله-  وَ لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْکُمْ مَلائِکَهً فِی الْأَرْضِ یَخْلُفُونَ-  أی عوضا منکم- . و مثله-

فلیت لنا من ماء زمزم شربه
مبرده باتت على طهیان‏

  أی لیت لنا شربه مبرده باتت على طهیان-  و هو اسم جبل بدلا و عوضا من ماء زمزم

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۴)

و قال علیه السّلام لکمیل بن زیاد النخعى: یا کمیل، مر اهلک ان یروحوا فى کسب المکارم، و یدلجوا فى حاجه من هو نائم، فو الذى وسع سمعه الاصوات، ما من احد أودع قلبا سرورا الّا و خلق الله له من ذلک السرور لطفا، فاذا نزلت به نائبه جرى الیها کالماء فى انحداره، حتى یطردها عنه کما تطرد غریبه الابل.

«و آن حضرت به کمیل بن زیاد نخعى فرموده است: اى کمیل کسان خود را فرمان بده شبانگاه در پى کسب مکارم روند و در دل شب پى برآوردن نیازهاى کسى باشند که خود خفته است، و سوگند به کسى که شنوایى او همه بانگها را فرا مى‏ گیرد، هیچ کس دلى را شاد نمى‏ کند مگر اینکه خداوند براى او از آن شادى لطفى آفریند و چون براى او گرفتارى پیش آید، آن لطف همانند آبى که در سراشیبى حرکت مى‏ کند به سوى او سرازیر مى‏ شود تا آن گرفتارى را از او دور سازد، همان گونه که شتران بیگانه را از آبشخور دور سازد.»

عمرو عاص به معاویه گفت: از خوشى و لذت چه چیزى براى تو باقى مانده است گفت: هیچ لذتى که مردم در پى آن باشند، نیست مگر آنکه آن قدر به آن رسیده ‏ام که از آن ملول شده‏ام. امروز براى من هیچ چیزى خوشتر از آن نیست که در روز گرم تابستانى شربتى از آب سرد بیاشامم و به دختران و پسرانم بنگرم که برگرد من باشند، براى تو چه لذتى باقى مانده است گفت: زمینى که در آن درختکارى کنم و میوه‏اش را بخورم و لذت دیگرى باقى نمانده است. معاویه به وردان غلام عمرو عاص نگریست و گفت: اى وردان از لذت تو چه باقى مانده است گفت: شادى که در دل برادران در آورم و کارهاى پسندیده‏اى که بر گردن اشخاص گرامى آویزم. معاویه به عمرو گفت: مرگ بر این نشست من و نشست تو، که این بنده در سخن خود بر من و بر تو چیره شد و سپس به‏ وردان گفت: من براى چنین کارى از تو سزاوارترم، گفت: تو که امکان دارى انجام بده.

و اگر بگویى شادى خود عرض است چگونه خداوند متعال از آن لطف مى‏آفریند مى‏گویم: کلمه «من» در این جا به معنى عوض است، نظیر این گفتار خداوند که مى‏فرماید: «وَ لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْکُمْ مَلائِکَهً فِی الْأَرْضِ یَخْلُفُونَ»، «اگر بخواهیم عوض شما بر زمین فرشتگان را قرار مى‏دادیم.» و نظیر آن این بیت است که شاعر مى‏ گوید:

«فلیت لنا من ماء زمزم شربه»

یعنى اى کاش به عوض آب زمزم جرعه ‏اى آب سرد مى ‏داشتیم.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۳ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۶ صبحی صالح

۲۵۶-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )صِحَّهُ الْجَسَدِ مِنْ قِلَّهِ الْحَسَد

حکمت ۲۵۳ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۳: صِحَّهُ الْجَسَدِ مِنْ قِلَّهِ الْحَسَدِ معناه أن القلیل الحسد لا یزال معافى فی بدنه-  و الکثیر الحسد یمرضه ما یجده فی نفسه-  من مضاضه المنافسه و ما یتجرعه من الغیظ-  و مزاج البدن یتبع أحوال النفس- . قال المأمون ما حسدت أحدا قط-  إلا أبا دلف على قول الشاعر فیه-

إنما الدنیا أبو دلف
بین بادیه و محتضره‏

فإذا ولى أبو دلف‏
ولت الدنیا على أثره‏

و روى أبو الفرج الأصبهانی عن عبدوس بن أبی دلف- قال حدثنی أبی قال قال لی المأمون- یا قاسم أنت الذی یقول فیک علی بن جبله-

إنما الدنیا أبو دلف‏

البیتین- فقلت مسرعا و ما ینفعنی ذلک یا أمیر المؤمنین مع قوله فی-

أبا دلف یا أکذب الناس کلهم
سوای فإنی فی مدیحک أکذب‏

و مع قول بکر بن النطاح فی-

أبا دلف إن الفقیر بعینه
لمن یرتجی جدوى یدیک و یأمله‏

أرى لک بابا مغلقا متمنعا
إذا فتحوه عنک فالبؤس داخله‏

کأنک طبل هائل الصوت معجب
خلی من الخیرات تعس مداخله‏

و أعجب شی‏ء فیک تسلیم إمره
علیک على طنز و أنک قابله‏

قال فلما انصرفت قال المأمون لمن حوله لله دره-  حفظ هجاء نفسه حتى انتفع به عندی-  و أطفأ لهیب المنافسه

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

 

حکمت (۲۵۳)

صحّه الجسد، من قلّه الحسد. «صحت تن از کمى حسد است.» یعنى کسى که اندک حسد مى‏ برد همواره از لحاظ بدن سلامت است و کسى که بسیار حسد مى‏ برد، اندوه حسد و همچشمى و خشمى که مى‏ خورد، او را بیمار مى‏ کند و مزاج بدن، پیرو احوال نفسى است. مأمون مى‏ گفته است: هرگز به کسى رشک نبردم جز به ابودلف، آن هم براى این شعر که شاعرى براى او سروده است: «جز این نیست که دنیا درگذشته و حال فقط ابو دلف است و هرگاه ابو دلف پشت کند و برود دنیا هم از پى او مى‏ رود.» ابو الفرج اصفهانى مى‏ گوید: عبدوس پسر ابى دلف از قول پدرش نقل مى‏ کرد که مى‏ گفته است: مأمون به من گفت: اى قاسم تو همانى که على بن جبله درباره تو چنین سروده است: «جز این نیست که دنیا ابو دلف است…» شتابان گفتم: اى امیر المؤمنین این شعر او در قبال شعر دیگرى که سروده و گفته است: «اى ابادلف که از همه مردم دروغگوترى، جز از من که در ستایش تو دروغگوتر هستم»، چه اثرى دارد.

وانگهى بکر بن نطاح هم درباره من چنین سروده است: اى ابادلف فقیر واقعى کسى است که ریزش دست تو را امید و آرزو داشته باشد، در خانه‏ات را همواره بسته و پاسدارى شده مى‏بینم و چون آن را مى‏گشایند درون آن خانه بینوایى است، گویى «طبل بلند بانگ در باطن هیچ» هستى.

ابو دلف مى‏ گفته است: چون برگشته بودم مأمون به اطرافیان خود گفته بود آفرین‏ بر او باد که شعر نکوهش خود را حفظ کرده بود تا در حضور من از آن بهره‏مند گردد و آتش رشک و همچشمى را خاموش کند.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۱۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۲ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۵ صبحی صالح

۲۵۵-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )الْحِدَّهُ ضَرْبٌ مِنَ الْجُنُونِ لِأَنَّ صَاحِبَهَا یَنْدَمُ فَإِنْ لَمْ یَنْدَمْ فَجُنُونُهُ مُسْتَحْکِم‏

حکمت ۲۵۲ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۲: الْحِدَّهُ ضَرْبٌ مِنَ الْجُنُونِ-  لِأَنَّ صَاحِبَهَا یَنْدَمُ-  فَإِنْ لَمْ یَنْدَمْ فَجُنُونُهُ مُسْتَحْکِمٌ کان یقال الحده کنیه الجهل- . و کان یقال لا یصح لحدید رأی-  لأن الحده تصدئ العقل کما یصدئ الخل المرآه-  فلا یرى صاحبه فیه صوره حسن فیفعله-  و لا صوره قبیح فیجتنبه- . و کان یقال أول الحده جنون و آخرها ندم- . و کان یقال لا تحملنک الحده على اقتراف الإثم-  فتشفی غیظک و تسقم دینک

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۲)

الحدّه ضرب من الجنون، لانّ صاحبها یندم، فان لم یندم فجنونه مستحکم. «تندخویى نوعى از دیوانگى است که تندخو پشیمان مى‏ شود و اگر پشیمان نشود، دیوانگى او استوار است.» گفته شده است: تندخویى کنیه جهل است.

و گفته شده است: تندخو را اندیشه درستى نیست که تندخویى عقل را تیره مى‏ کند، همان گونه که سرکه آینه را، در نتیجه تندخو در آینه عقل نه صورت پسندیده‏اى‏ مى ‏بیند که به آن عمل کند و نه صورت زشتى که از آن پرهیز کند.

و گفته شده است: آغاز تندخویى دیوانگى و فرجامش پشیمانى است.

و گفته شده است: تندخویى تو را به ارتکاب گناه وا ندارد که موجب آید خشم خود را تسکین و آرامش دهى و دین خود را بیمار و دردمند سازى.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۳۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۱ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۴ صبحی صالح

۲۵۴-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )یَا ابْنَ آدَمَ کُنْ وَصِیَّ نَفْسِکَ فِی مَالِکَ وَ اعْمَلْ فِیهِ مَا تُؤْثِرُ أَنْ یُعْمَلَ فِیهِ مِنْ بَعْدِکَ

حکمت ۲۵۱ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۱: یَا ابْنَ آدَمَ کُنْ وَصِیَّ نَفْسِکَ-  وَ اعْمَلْ فِی مَالِکَ مَا تُؤْثِرُ أَنْ یَعْمَلَ فِیهِ مَنْ بَعْدَکَ لا ریب أن الإنسان یؤثر أن یخرج ماله بعد موته-  فی وجوه البر و الصدقات و القربات-  لیصل ثواب ذلک إلیه-  لکنه یضن بإخراجه و هو حی فی هذه الوجوه-  لحبه العاجله و خوفه من الفقر و الحاجه إلى الناس فی آخر العمر-  فیقیم وصیا یعمل ذلک فی ماله بعد موته- . و أوصى أمیر المؤمنین ع الإنسان-  أن یعمل فی ماله و هو حی-  ما یؤثر أن یجعل فیه وصیه بعد موته-  و هذه حاله لا یقدر علیها إلا من أخذ التوفیق بیده

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۱)

یا بن آدم، کن وصى نفسک، و اعمل فى مالک ما تؤثر أن یعمل فیه من بعدک. «اى پسر آدم خود وصى خویش باش و نسبت به مال خود چنان رفتار کن که مى‏ خواهى پس از تو در آن رفتار کنند.» شک نیست که آدمى دوست دارد پس از او اموالش در راه خیر و صدقات و امورى که مایه نزدیکى به خداوند است، هزینه شود تا ثوابش به او برسد، ولى به هنگام زندگانى به سبب محبت به دنیا و بیم از تنگدستى و نیازمندى به مردم در پایان عمر، نسبت به این کار بخل مى ورزد و کسى را وصى خویش قرار مى‏ دهد که این کار را پس از مرگش انجام دهد. امیر المؤمنین علیه السّلام سفارش مى‏ فرماید که آدمى در حالى که زنده است خودش این کار را انجام دهد ولى این حالتى است که کسى توان انجام دادن آن را ندارد مگر اینکه توفیق دستش را بگیرد.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۶۱۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۰ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۳ صبحی صالح

۲۵۳-وَ کَانَ ( علیه‏السلام  )یَقُولُ أَحْلِفُوا الظَّالِمَ إِذَا أَرَدْتُمْ یَمِینَهُ بِأَنَّهُ بَرِی‏ءٌ مِنْ حَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ فَإِنَّهُ إِذَا حَلَفَ بِهَا کَاذِباً عُوجِلَ الْعُقُوبَهَ

وَ إِذَا حَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَمْ یُعَاجَلْ لِأَنَّهُ قَدْ وَحَّدَ اللَّهَ تَعَالَى

حکمت ۲۵۰ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۰ وَ کَانَ ع یَقُولُ: أَحْلِفُوا الظَّالِمَ إِذَا أَرَدْتُمْ یَمِینَهُ-  بِأَنَّهُ بَرِی‏ءٌ مِنْ حَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ-  فَإِنَّهُ إِذَا حَلَفَ بِهَا کَاذِباً عُوجِلَ-  وَ إِذَا حَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَمْ یُعَاجَلْ-  لِأَنَّهُ قَدْ وَحَّدَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى

ما جرى بین یحیى بن عبد الله و بین ابن المصعب عند الرشید

روى أبو الفرج علی بن الحسین الأصبهانی-  فی کتاب مقاتل الطالبیین-  أن یحیى بن عبد الله بن الحسن بن علی بن أبی طالب ع-  لما أمنه الرشید بعد خروجه بالدیلم-  و صار إلیه بالغ فی إکرامه و بره-  فسعى به بعد مده عبد الله بن مصعب الزبیری-  إلى الرشید و کان یبغضه-  و قال له إنه قد عاد یدعو إلى نفسه سرا-  و حسن له نقض أمانه-  فأحضره و جمع بینه و بین عبد الله بن مصعب-  لیناظره فیما قذفه به و رفعه علیه-  فجبهه ابن مصعب بحضره الرشید-  و ادعى علیه الحرکه فی الخروج و شق العصا-  فقال یحیى یا أمیر المؤمنین-  أ تصدق هذا علی و تستنصحه-  و هو ابن عبد الله بن الزبیر-  الذی أدخل أباک عبد الله و ولده الشعب-  و أضرم علیهم النار حتى خلصه أبو عبد الله الجدلی-  صاحب علی بن أبی طالب ع منه عنوه-  و هو الذی ترک الصلاه على‏ رسول الله ص-  و أربعین جمعه فی خطبته-  فلما التاث علیه الناس قال-  إن له أهیل سوء إذا صلیت علیه أو ذکرته-  أتلعوا أعناقهم و اشرأبوا لذکره-  فأکره أن أسرهم أو أقر أعینهم-  و هو الذی کان یشتم أباک-  و یلصق به العیوب حتى ورم کبده-  و لقد ذبحت بقره یوما لأبیک-  فوجدت کبدها سوداء قد نقبت-  فقال علی ابنه أ ما ترى کبد هذه البقره یا أبت-  فقال یا بنی هکذا ترک ابن الزبیر کبد أبیک-  ثم نفاه إلى الطائف-  فلما حضرته الوفاه قال لابنه علی-  یا بنی إذا مت فالحق بقومک من بنی عبد مناف بالشام-  و لا تقم فی بلد لابن الزبیر فیه إمره-  فاختار له صحبه یزید بن معاویه على صحبه عبد الله بن الزبیر-  و و الله إن عداوه هذا یا أمیر المؤمنین لنا جمیعا بمنزله سواء-  و لکنه قوی علی بک و ضعف عنک-  فتقرب بی إلیک لیظفر منک بی بما یرید-  إذا لم یقدر على مثله منک-  و ما ینبغی لک أن تسوغه ذلک فی-  فإن معاویه بن أبی سفیان و هو أبعد نسبا منک إلینا-  ذکر الحسن بن علی یوما فسبه-  فساعده عبد الله بن الزبیر على ذلک-  فزجره و انتهره فقال إنما ساعدتک یا أمیر المؤمنین-  فقال إن الحسن لحمی آکله و لا أوکله-  و مع هذا فهو الخارج مع أخی محمد-  على أبیک المنصور أبی جعفر-  و القائل لأخی فی قصیده طویله أولها-

إن الحمامه یوم الشعب من وثن
هاجت فؤاد محب دائم الحزن‏

– یحرض أخی فیها على الوثوب و النهوض إلى الخلافه- و یمدحه و یقول له-

لا عز رکنا نزار عند سطوتها
إن أسلمتک و لا رکنا ذوی یمن‏

أ لست أکرمهم عودا إذا انتسبوا
یوما و أطهرهم ثوبا من الدرن‏

و أعظم الناس عند الناس منزله
و أبعد الناس من عیب و من وهن‏

قوموا ببیعتکم ننهض بطاعتها
إن الخلافه فیکم یا بنی حسن‏

إنا لنأمل أن ترتد ألفتنا
بعد التدابر و البغضاء و الإحن‏

حتى یثاب على الإحسان محسننا
و یأمن الخائف المأخوذ بالدمن‏

و تنقضی دوله أحکام قادتها
فینا کأحکام قوم عابدی وثن‏

فطالما قد بروا بالجور أعظمنا
بری الصناع قداح النبع بالسفن‏

فتغیر وجه الرشید عند سماع هذا الشعر-  و تغیظ على ابن مصعب-  فابتدأ ابن مصعب یحلف بالله الذی لا إله إلا هو-  و بأیمان البیعه أن هذا الشعر لیس له و أنه لسدیف-  فقال یحیى و الله یا أمیر المؤمنین ما قاله غیره-  و ما حلفت کاذبا و لا صادقا بالله قبل هذا-  و إن الله عز و جل إذا مجده العبد فی یمینه فقال-  و الله الطالب الغالب الرحمن الرحیم-  استحیا أن یعاقبه-  فدعنی أن أحلفه بیمین-  ما حلف بها أحد قط کاذبا إلا عوجل-  قال فحلفه قال قل برئت من حول الله و قوته-  و اعتصمت بحولی و قوتی-  و تقلدت الحول و القوه من دون الله-  استکبارا على الله و استعلاء علیه و استغناء عنه-  إن کنت قلت هذا الشعر-  فامتنع عبد الله من الحلف بذلک-  فغضب الرشید و قال للفضل بن الربیع-  یا عباسی ما له لا یحلف إن کان صادقا-  هذا طیلسانی علی و هذه ثیابی-  لو حلفنی بهذه الیمین أنها لی لحلفت-  فوکز الفضل عبد الله برجله و کان له فیه هوى-  و قال له احلف ویحک-  فجعل یحلف بهذه الیمین-  و وجهه متغیر و هو یرعد-  فضرب یحیى بین کتفیه و قال-  یا ابن مصعب قطعت عمرک لا تفلح بعدها أبدا- . قالوا فما برح من موضعه-  حتى عرض له أعراض الجذام-  استدارت عیناه‏ و تفقأ وجهه-  و قام إلى بیته فتقطع و تشقق لحمه و انتثر شعره-  و مات بعد ثلاثه أیام-  و حضر الفضل بن الربیع جنازته-  فلما جعل فی القبر-  انخسف اللحد به حتى خرجت منه غبره شدیده-  و جعل الفضل یقول التراب التراب-  فطرح التراب و هو یهوی-  فلم یستطیعوا سده حتى سقف بخشب و طم علیه-  فکان الرشید یقول بعد ذلک للفضل-  أ رأیت یا عباسی-  ما أسرع ما أدیل لیحیى من ابن مصعب

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۰)

و کان علیه السّلام یقول: احلفوا الظالم اذا اردتم یمینه، بانه برى‏ء من حول الله و قوته، فانّه اذاحلف بها کاذبا عوجل، و اذا حلف بالله الذى لا اله الا هو لم یعاجل، لأنّه قد وحّد الله سبحانه و تعالى. «و آن حضرت مى‏فرمود: هرگاه مى‏خواهید ستمگر را سوگند دهید، چنین سوگندش دهید که او از حول و قوت خدا بیزار است که اگر به دروغ چنین سوگندى بخورد در عقوبت او شتاب خواهد شد، و اگر به خداوندى که خدایى جز او نیست سوگند خورد در عقوبت او شتاب نمى ‏شود که خدا را یگانه دانسته است.» ابن ابى الحدید در شرح این سخن داستان زیر را نقل کرده است.

آنچه میان یحیى بن عبد الله و ابن مصعب در حضور هارون الرشید گذشت

ابو الفرج على بن حسین اصفهانى در کتاب مقاتل الطالبین چنین نقل کرده است که یحیى بن عبد الله بن حسن بن على بن ابى طالب علیه السّلام را پس از آنکه در طبرستان خروج کرده بود هارون الرشید امان داد و چون یحیى به درگاه رشید پیوست، هارون در گرامى داشت و نیکى کردن نسبت به او زیاده ‏روى مى ‏کرد. پس از مدتى عبد الله بن مصعب زبیرى که یحیى را دشمن مى ‏داشت پیش هارون سعایت کرد و گفت: یحیى همچنان پوشیده مردم را به بیعت با خویش فرا مى‏ خواند، و شکستن امان او را در نظر هارون پسندیده جلوه مى ‏داد.

هارون یحیى را احضار کرد. تا او را با عبد الله بن مصعب رو در رو کند و موضوع اتهام و گزارشى را که داده بود روشن سازد. ابن مصعب رویارویى یحیى در محضر رشید، گفت: که یحیى در صدد خروج و دریدن اتفاق میان مسلمانان است. یحیى گفت: اى امیر المؤمنین، آیا سخن این مرد را درباره من تصدیق مى‏ کنى و او را خیراندیش مى ‏پندارى و حال آنکه او از فرزندزادگان عبدالله بن زبیر است که نیاى تو عبد الله بن عباس و فرزندانش را در دره‏اى جا داد و براى سوزاندن ایشان آتش برافروخت تا سرانجام ابو عبد الله جدلى که از دوستان على بن ابى طالب علیه السّلام بود، او را با زور از چنگ ابن زبیر خلاص کرد. و عبد الله بن زبیر همان است که در چهل خطبه نماز جمعه صلوات فرستادن بر پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم را ترک کرد و چون مردم بر اواعتراض کردند، گفت: پیامبر را خویشاوندان حقیرى است که هرگاه به محمد صلّى اللّه علیه و آله و سلّم درود مى‏فرستم یا نامى از او مى ‏برم گردنهاى خود را برافروخته مى ‏دارند و بر خود مى ‏بالند، بدین سبب خوش ندارم ایشان را شاد کنم و چشم ایشان را روشن بدارم. و او همان کسى است که به نیاى تو چندان دشنام داد و چندان عیب براى او شمرد که از اندوه جگرش آماس کرد. روزى براى نیاى تو ماده گاوى را کشتند که جگرش متورم و سوراخ شده بود.

على پسر او گفت: پدر جان، آیا جگر این ماده گاو را مى‏ بینى نیاى تو گفت: پسرکم، ابن زبیر جگر پدرت را چنین کرده است. سپس ابن زبیر او را به طائف تبعید کرد، و چون مرگ نیاى تو-  یعنى عبد الله بن عباس-  فرا رسید، به پسرش على گفت: پسرم چون من مردم به خویشاوند خودت از خاندان عبد مناف که در شام زندگى مى‏کنند ملحق شو و در کشورى که عبد الله بن زبیر فرمانروا باشد اقامت مکن و همنشینى با یزید بن معاویه را براى او به همنشنى با عبد الله بن زبیر ترجیح داد. و به خدا سوگند اى امیر المؤمنین، دشمنى این مرد براى همه ما یک اندازه است ولى او به یارى تو بر من قدرت یافته است و از ابراز دشمنى با تو ناتوان مانده است و با این کار خود نسبت به من قصد دارد به تو تقرب جوید تا به آنچه نسبت به من مى‏ خواهد از ناحیه تو دست یابد که توان آن را ندارد تا آنچه را در مورد تو مى‏ خواهد انجام دهد.

وانگهى براى تو نیز شایسته نیست که آرزوى او را در مورد من برآورى و به او چنین اجازه دهى، معاویه بن ابى سفیان که با ما از لحاظ نسب دورتر از توست، روزى از حسن بن على علیه السّلام نام برد و او را دشنام داد. عبد الله بن زبیر هم که حاضر بود در این کار با او شریک شد.

معاویه او را از آن کار بازداشت و به او پرخاش کرد. عبد الله بن زبیر گفت: اى امیر المؤمنین، من تو را یارى دادم. معاویه گفت: حسن گوشت من است، مى‏توانم آن را بخورم ولى هرگز خوراک دیگرى قرار نمى‏دهم، و با وجود همه اینها این شخص همراه برادرم محمد بر نیاى تو منصور خروج کرد و براى برادرم ضمن قصیده بلندى چنین سروده است: مگر تو والاتبارتر مردم و پاک جامه‏تر ایشان از آلودگیها نیستى مگر تو در نظر مردم داراى منزلت بزرگتر و از همگان دورتر از عیب و سستى نیستى اى بنى حسن براى بیعت گرفتن قیام کنید تا ما فرمانبردارى کنیم که خلافت باید میان شما باشد و امیدواریم دوستى ما پس از پشت کردن کینه‏ ها و دشمنیها به حال خود بازگردد و دولتى که احکام رهبران آن-  یعنى بنى عباس-  میان ما نظیر احکام‏ بت‏پرستان است، سپرى شود.

رشید همین که این شعر را شنید چهره‏اش دگرگون شد و بر ابن مصعب خشم گرفت. ابن مصعب شروع به سوگند خوردن به خدایى که خدایى جز او نیست و به حرمت بیعت خویش کرد و گفت: این اشعار از او نیست و از سدیف است. یحیى گفت: اى امیر المؤمنین، به خدا سوگند این شعر را کسى جز او نگفته است و من پیش از این نه به دروغ و نه به راست به خدا سوگند نخورده ‏ام، و خداوند عزّ و جلّ هرگاه بنده در سوگند خود او را تجلیل کند و بگوید به خداوند طالب غالب رحمان رحیم، آزرم مى ‏فرماید که او را به سرعت عقوبت کند. اجازه بده تا من او را به کلماتى سوگند دهم که هیچ کس با آنها سوگند دروغ نمى‏ خورد مگر آنکه به سرعت عقوبت مى‏ شود. رشید گفت: سوگندش بده.

یحیى به ابن مصعب گفت: بگو، اگر من این شعر را گفته باشم از حول و قوت الهى بیزارى مى‏جویم و به حول و قوت خود پناه مى‏برم و خود بدون نیاز به خدا و براى برترى جویى و تکبر نسبت به خداوند و اظهار بى ‏نیازى از او عهده ‏دار حول و قوت خویش مى‏ شوم. عبد الله بن مصعب از این سوگند خوردن خوددارى کرد.

رشید خشمگین شد و به فضل بن ربیع گفت: اى عباسى اگر این مرد راستگوست چرا سوگند نمى‏ خورد، من که این جامه و ردایم از آن من است، اگر بخواهد درباره آنها سوگندم دهد، همین گونه سوگند مى‏ خورم. این سخن فضل بن ربیع را که دل با عبد الله بن مصعب بود وادار کرد که با پاى خود به ابن مصعب بزند و بگوید: سوگند بخور چرا معطلى ابن مصعب در حالى که چهره ‏اش دگرگون شده بود و مى‏لرزید شروع به سوگند خوردن با این کلمات کرد. یحیى میان دوش او زد و گفت: اى ابن مصعب عمر خود را بریدى و پس از آن هرگز رستگار نخواهى شد.

گویند: ابن مصعب هنوز از جاى خود برنخاسته بود که نشانه‏ هاى جذام در او پدید آمد، چشمهایش گرد و چهره‏اش کژ شد و به خانه خود رفت. گوشتهاى بدنش شکافته و فرو ریخته شد و موهایش ریخت و پس از سه روز درگذشت. فضل بن ربیع به تشییع جنازه‏ اش آمد. و چون او را در گور نهادند ناگاه لحد فرو شد و گرد و خاک بسیارى برخاست. فضل گفت: خاک بریزید خاک و هر چه خاک مى‏ریختند همچنان فرو مى‏ شد و نتوانستند گور را پر کنند، ناچار تخته بر آن نهادند و روى تخته را انباشته از خاک کردند.

رشید پس از آن به فضل مى‏گفت: اى عباسى، دیدى چگونه و با چه شتابى براى‏ یحیى از ابن مصعب انتقام گرفته شد.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۱۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۹ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۲ صبحی صالح

۲۵۲-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )فَرَضَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ – وَ الصَّلَاهَ تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ -وَ الزَّکَاهَ تَسْبِیباً لِلرِّزْقِ -وَ الصِّیَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْقِ -وَ الْحَجَّ تَقْرِبَهً لِلدِّینِ -وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ -وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَهً لِلْعَوَامِّ -وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ رَدْعاً لِلسُّفَهَاءِ -وَ صِلَهَ الرَّحِمِ مَنْمَاهً لِلْعَدَدِ -وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ -وَ إِقَامَهَ الْحُدُودِ إِعْظَاماً لِلْمَحَارِمِ -وَ تَرْکَ شُرْبِ الْخَمْرِ تَحْصِیناً لِلْعَقْلِ -وَ مُجَانَبَهَ السَّرِقَهِ إِیجَاباً لِلْعِفَّهِ -وَ تَرْکَ الزِّنَى تَحْصِیناً لِلنَّسَبِ -وَ تَرْکَ اللِّوَاطِ تَکْثِیراً لِلنَّسْلِ -وَ الشَّهَادَاتِ اسْتِظْهَاراً عَلَى الْمُجَاحَدَاتِ -وَ تَرْکَ الْکَذِبِ تَشْرِیفاً لِلصِّدْقِ -وَ السَّلَامَ أَمَاناً مِنَ الْمَخَاوِفِ -وَ الْأَمَانَهَ نِظَاماً لِلْأُمَّهِ -وَ الطَّاعَهَ تَعْظِیماً لِلْإِمَامَه

حکمت ۲۴۹ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۹: فَرَضَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ-  وَ الصَّلَاهَ تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ-  وَ الزَّکَاهَ تَسْبِیباً لِلرِّزْقِ-  وَ الصِّیَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْقِ-  وَ الْحَجَّ تَقْوِیَهً لِلدِّینِ-  وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ-  وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَهً لِلْعَوَامِّ-  وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ رَدْعاً لِلسُّفَهَاءِ-  وَ صِلَهَ الرَّحِمِ مَنْمَاهً لِلْعَدَدِ-  وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ-  وَ إِقَامَهَ الْحُدُودِ إِعْظَاماً لِلْمَحَارِمِ-  وَ تَرْکَ شُرْبِ الْخَمْرِ تَحْصِیناً لِلْعَقْلِ-  وَ مُجَانَبَهَ السَّرِقَهِ إِیجَاباً لِلْعِفَّهِ-  وَ تَرْکَ الزِّنَا تَحْصِیناً لِلنَّسَبِ-  وَ تَرْکَ اللِّوَاطِ تَکْثِیراً لِلنَّسْلِ-  وَ الشَّهَادَاتِ اسْتِظْهَاراً عَلَى الْمُجَاحَدَاتِ-  وَ تَرْکَ الْکَذِبِ تَشْرِیفاً لِلصِّدْقِ-  وَ السَّلَامَ أَمَاناً مِنَ الْمَخَاوِفِ-  وَ الْإِمَامَهِ نِظَاماً لِلْأُمَّهِ-  وَ الطَّاعَهَ تَعْظِیماً لِلْإِمَامَهِ هذا الفصل یتضمن بیان تعلیل العبادات إیجابا و سلبا- .

قال ع فرض الله الإیمان تطهیرا من الشرک-  و ذلک لأن الشرک نجاسه حکمیه لا عینیه-  و أی شی‏ء یکون أنجس من الجهل أو أقبح-  فالإیمان هو تطهیر القلب من نجاسه ذلک الجهل- . و فرضت الصلاه تنزیها من الکبر-  لأن الإنسان یقوم فیها قائما-  و القیام مناف للتکبر و طارد له-  ثم یرفع یدیه بالتکبیر وقت الإحرام بالصلاه-  فیصیر على هیئه من یمد عنقه لیوسطه السیاف-  ثم یستکتف-  کما یفعله العبید الأذلاء بین یدی‏ الساده العظماء-  ثم یرکع على هیئه من یمد عنقه لیضربها السیاف-  ثم یسجد فیضع أشرف أعضائه و هو جبهته-  على أدون المواضع و هو التراب-  ثم تتضمن الصلاه من الخضوع و الخشوع-  و الامتناع من الکلام-  و الحرکه الموهمه لمن رآها أن صاحبها خارج عن الصلاه-  و ما فی غضون الصلاه من الأذکار-  المتضمنه الذل و التواضع لعظمه الله تعالى- . و فرضت الزکاه تسبیبا للرزق-  کما قال الله تعالى-  وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ-  و قال مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ- .

و فرض الصیام ابتلاء لإخلاص الخلق قال النبی ص حاکیا عن الله تعالى الصوم لی و أنا أجزی به-  و ذلک لأن الصوم أمر لا یطلع علیه أحد-  فلا یقوم به على وجهه إلا المخلصون- . و فرض الحج تقویه للدین-  و ذلک لما یحصل للحاج فی ضمنه من المتاجر و المکاسب-  قال الله تعالى لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ-  وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ… عَلى‏ ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَهِ الْأَنْعامِ-  و أیضا فإن المشرکین کانوا یقولون-  لو لا أن أصحاب محمد کثیر و أولو قوه لما حجوا-  فإن الجیش الضعیف یعجز عن الحج من المکان البعید- . و فرض الجهاد عزا للإسلام و ذلک ظاهر-  قال الله تعالى وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ-  لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ-  وَ مَساجِدُ یُذْکَرُ فِیهَا اسْمُ اللَّهِ کَثِیراً-  و قال سبحانه وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ-  وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ- .

و فرض الأمر بالمعروف مصلحه للعوام-  لأن الأمر بالعدل و الإنصاف و رد الودائع-  و أداء الأمانات إلى أهلها و قضاء الدیون-  و الصدق فی القول و إیجاز الوعد-  و غیر ذلک من محاسن الأخلاق-  مصلحه للبشر عظیمه لا محاله- . و فرض النهی عن المنکر ردعا للسفهاء-  کالنهی عن الظلم و الکذب و السفه-  و ما یجری مجرى ذلک- . و فرضت صله الرحم منماه للعدد-  قال النبی ص صله الرحم تزید فی العمر و تنمی العدد – .

و فرض القصاص حقنا للدماء قال سبحانه-  وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاهٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ- . و فرضت إقامه الحدود إعظاما للمحارم-  و ذلک لأنه إذا أقیمت الحدود-  امتنع کثیر من الناس عن المعاصی التی تجب الحدود فیها-  و ظهر عظم تلک المعاصی عند العامه فکانوا إلى ترکها أقرب- . و حرم شرب الخمر تحصینا للعقل-  قال قوم لحکیم اشرب اللیله معنا-  فقال أنا لا أشرب ما یشرب عقلی-  و فی الحدیث المرفوع أن ملکا ظالما خیر إنسانا-  بین أن یجامع أمه أو یقتل نفسا مؤمنه-  أو یشرب الخمر حتى یسکر-  فرأى أن الخمر أهونها فشرب حتى سکر-  فلما غلبه قام إلى أمه فوطئها-  و قام إلى تلک النفس المؤمنه فقتلها-  ثم قال ع الخمر جماع الإثم الخمر أم المعاصی – . و حرمت السرقه إیجابا للعفه-  و ذلک لأن العفه خلق شریف و الطمع خلق دنی‏ء-  فحرمت السرقه لیتمرن الناس على ذلک الخلق الشریف-  و یجانبوا ذلک الخلق الذمیم-  و أیضا حرمت لما فی تحریمها من تحصین أموال الناس- .

و حرم الزنا تحصینا للنسب-  فإنه یفضی إلى اختلاط المیاه و اشتباه الأنساب-  و ألا ینسب أحد بتقدیر ألا یشرع النکاح إلى أب-  بل یکون نسب الناس إلى أمهاتهم-  و فی ذلک قلب الحقیقه و عکس الواجب-  لأن الولد مخلوق من ماء الأب-  و إنما الأم وعاء و ظرف- . و حرم اللواط تکثیرا للنسل-  و ذلک اللواط بتقدیر استفاضته بین الناس-  و الاستغناء به عن النساء-  یفضی إلى انقطاع النسل و الذریه-  و ذلک خلاف ما یرید الله تعالى-  من بقاء هذا النوع الشریف-  الذی لیس فی الأنواع مثله فی الشرف-  لمکان النفس الناطقه التی هی نسخه و مثال للحضره الإلهیه-  و لذلک سمت الحکماء الإنسان العالم الصغیر- .

و حرم الاستمناء بالید و إتیان البهائم-  للمعنى الذی لأجله حرم اللواط-  و هو تقلیل النسل-  و من مستحسن الکلمات النبویه-  قوله ع فی الاستمناء بالید ذلک الوأد الخفی-  لأن الجاهلیه کانت تئد البنات أی تقتلهن خنقا-  و قد قدمنا ذکر سبب ذلک-  فشبه ع إتلاف النطفه التی هی ولد بالقوه-  بإتلاف الولد بالفعل- . و أوجبت الشهادات على الحقوق استظهارا على المجاحدات-  قال النبی ص لو أعطی الناس بدعاویهم-  لاستحل قوم من قوم دماءهم و أموالهم –  و وجب ترک الکذب تشریفا للصدق-  و ذلک لأن مصلحه العامه إنما تتم و تنتظم بالصدق-  فإن الناس یبنون أکثر أمورهم-  فی معاملاتهم على الأخبار-  فإنها أعم من العیان و المشاهده-  فإذا لم تکن صادقه وقع الخطأ فی التدبیرات-  و فسدت أحوال الخلق- . و شرع رد السلام أمانا من المخاوف-  لأن تفسیر قول القائل سلام علیکم-  أی لا حرب بینی و بینکم-  بل بینی و بینکم السلام و هو الصلح- .

و فرضت الإمامه نظاما للأمه-  و ذلک لأن الخلق لا یرتفع الهرج و العسف و الظلم-  و الغضب و السرقه عنهم إلا بوازع قوی-  و لیس یکفی فی امتناعهم قبح القبیح-  و لا وعید الآخره-  بل لا بد لهم من سلطان قاهر ینظم مصالحهم-  فیردع ظالمهم و یأخذ على أیدی سفهائهم- . و فرضت الطاعه تعظیما للإمامه-  و ذلک لأن أمر الإمامه لا یتم إلا بطاعه الرعیه-  و إلا فلو عصت الرعیه إمامها-  لم ینتفعوا بإمامته و رئاسته علیهم

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۹)

فرض الله الایمان تطهیرا من الشرک، و الصلاه تنزیها عن الکبر، و الزکاه تسبیبا للرزق، و الصیام ابتلاء لاخلاص الخلق، و الحج تقویه للدین، و الجهاد عزّا للاسلام، و الامر بالمعروف مصلحه للعوام، و النهى عن المنکر ردعا للسفهاء، و صله الرحم منماه للعدد، و القصاص حقنا للدماء، و إقامه الحدود إعظاما للمحارم، و ترک شرب الخمر تحصینا للعقل، و مجانبه السرقه ایجابا للعفّه، و ترک الزّنا تحصینا للنسب، و ترک اللواط تکثیرا للنسل، و الشهادات استظهارا على المجاحدات، و ترک الکذب تشریفا للصدق، و السلام امانا من المخاوف، و الامانه نظاما للامّه، و الطاعه تعظیما للامامه.

«خداوند ایمان را براى پاکى از شرک ورزیدن واجب فرمود، و نماز را براى پاک گردانیدن از تکبر، و زکات را تا مایه رسیدن روزى گردد، و روزه را براى آزمودن اخلاص مردمان و حج را براى نیرومند ساختن اسلام، و جهاد را براى عزت اسلام، و امر به معروف را براى اصلاح کار همگان، و نهى از منکر را براى بازداشتن سفلگان، و پیوند با خویشاوندان را براى فزونى شمار، و قصاص را براى حفظ خونها، و برپایى حدود را براى بزرگ نشان دادن محرمات، و ترک باده ‏نوشى را براى نگه‏داشتن عقل، و دورى از دزدى را براى پایدارى پاکدامنى، و ترک زنا را براى نگهدارى نسب، و ترک لواط را براى فزونى نسل، و گواهى دادنها را براى استیفاى حقوق انکار شده، و ترک دروغ را براى حرمت راستگویى، و سلام دادن را براى ایمنى از ترسها، و امانت را براى نظام امت، و فرمانبردارى را براى بزرگداشت امامت مقرر فرموده است.» ابن ابى الحدید سپس شرحى درباره علل عبادات و محرمات با استفاده از آیات قرآنى ایراد کرده است که خارج از بحث ماست و مراجعه به آن براى اهل آن بسیار سودبخش است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۵۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۸ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

۲۵۱-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )مَرَارَهُ الدُّنْیَا حَلَاوَهُ الْآخِرَهِ وَ حَلَاوَهُ الدُّنْیَا مَرَارَهُ الْآخِرَهِ

حکمت ۲۴۸ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۸: مَرَارَهُ الدُّنْیَا حَلَاوَهُ الآْخِرَهِ-  وَ حَلَاوَهُ الدُّنْیَا مَرَارَهُ الآْخِرَهِ لما کانت الدنیا ضد الآخره-  وجب أن یکون أحکام هذه ضد أحکام هذه-  کالسواد یجمع البصر و البیاض یفرق البصر-  و الحراره توجب الخفه و البروده توجب الثقل-  فإذا کان فی الدنیا أعمال-  هی مره المذاق على الإنسان قد ورد الشرع بإیجابها-  فتلک الأفعال تقتضی و توجب لفاعلها-  ثوابا حلو المذاق فی الآخره- . و کذاک بالعکس ما کان من المشتهیات الدنیاویه-  التی قد نهى الشرع عنها-  توجب و إن کانت حلوه المذاق مراره العقوبه فی الآخره

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۸)

مراره الدنیا حلاوه الآخره، و حلاوه الدنیا مراره الآخره. «تلخى این جهان شیرینى آن جهان و شیرینى این جهان تلخى آن جهان است.» چون دنیا ضد آخرت است، واجب است احکام این یکى ضد آن یکى باشد، چون سیاهى و سپیدى که در چشم و بینایى اثر معکوس دارد و چون حرارت و برودت که یکى موجب سبکى و دیگرى موجب سنگینى است. چون در دنیا اعمالى است که بر مذاق آدمى تلخ است و شرع فرمان به اجراى آن داده است، انجام دادن آنها براى شخص مایه ثواب و پاداشى است که در آخرت شیرین است و همچنین عکس آن هم صادق است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۲۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۷ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۵۰ صبحی صالح

۲۵۰-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )عَرَفْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ وَ حَلِّ الْعُقُودِ وَ نَقْضِ الْهِمَمِ

حکمت ۲۴۷ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۷: عَرَفْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ-  وَ حَلِّ الْعُقُودِ وَ نَقْضِ الْهِمَمِ هذا أحد الطرق إلى معرفه البارئ سبحانه-  و هو أن یعزم الإنسان على أمر و یصمم رأیه علیه-  ثم لا یلبث أن یخطر الله تعالى بباله-  خاطرا صارفا له عن ذلک الفعل و لم یکن فی حسابه-  أی لو لا أن فی الوجود ذاتا مدبره لهذا العالم-  لما خطرت الخواطر التی لم تکن محتسبه-  و هذا فصل یتضمن کلاما دقیقا یذکره المتکلمون-  فی الخاطر الذی یخطر من غیر موجب لخطوره-  فإنه لا یجوز أن یکون الإنسان أخطره بباله-  و إلا لکان ترجیحا-  من غیر مرجح لجانب الوجود على جانب العدم-  فلا بد أن یکون المخطر له بالبال-  شیئا خارجا عن ذات الإنسان-  و ذاک هو الشی‏ء المسمى بصانع العالم- . و لیس هذا الموضع مما یحتمل استقصاء القول فی هذا المبحث- . و یقال إن عضد الدوله وقعت فی یده قصه-  و هو یتصفح القصص فأمر بصلب صاحبها-  ثم أتبع الخادم خادما آخر یقول له-  قل للمطهر و کان وزیره لا یصلبه-  و لکن أخرجه من الحبس فاقطع یده الیمنى-  ثم أتبعه خادما ثالثا فقال-  بل تقول له یقطع أعصاب رجلیه-  ثم أتبعه خادما آخر فقال له-  ینقله إلى القلعه بسیراف فی قیوده فیجعله هناک-  فاختلفت دواعیه فی ساعه واحده أربع مرات

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۷)

عرفت الله سبحانه بفسخ العزائم، و حلّ العقود، و نقض الهمم. «خداوند سبحان را با باطل شدن عزیمتها و گشودن گره‏ها و شکستن همتها شناختم.» این یکى از راههاى شناخت خداوند سبحان است که آدمى عزم کارى مى ‏کند وتصمیم خود را در آن مورد استوار مى‏ کند، چیزى نمى‏ گذرد که خداوند متعال اندیشه دیگرى به خاطر او مى ‏آورد که از آن تصمیم باز مى‏ گردد و این موضوع به هیچ روى در حساب او نبوده است.

این مقوله، بحث دقیقى است که متکلمان در آن باره سخن گفته‏اند و این جا محل استقصاى اقوال ایشان نیست.

گفته شده است: در دست عضد الدوله رقعه‏اى افتاد و او همان‏گونه که رقعه ‏ها را بررسى مى‏ کرد فرمان داد، نویسنده آن رقعه را بردار کشند. آن گاه خادمى را روانه کرد و گفت: به مطهّر-  که وزیر عضد الدوله بود-  بگو او را بردار نکشد، از زندان بیرونش آورد و دست راستش را قطع کند. سپس خادم دیگرى را فرستاد و گفت: بگو فقط پى‏ هاى هر دو پاى او را ببرد. و سرانجام خادم دیگرى فرستاد و گفت: بگو، فقط او را همچنان بسته به زنجیرهایش به دژ سیراف منتقل و آنجا زندانى کند. مى‏ بینید که در کمتر از یک ساعت چهار انگیزه و تصمیم مختلف گرفته است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

 

 

بازدیدها: ۱۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۶ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۹ صبحی صالح

۲۴۹-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ مَا أَکْرَهْتَ نَفْسَکَ عَلَیْه‏

حکمت ۲۴۶ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۶: أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ مَا أَکْرَهْتَ نَفْسَکَ عَلَیْهِ لا ریب أن الثواب على قدر المشقه-  لأنه کالعوض عنها-  کما أن العوض الحقیقی عوض عن الألم-  و لهذا قال ص أفضل العباده أحمزها

أی أشقها

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۶)

افضل الاعمال ما اکرهت نفسک علیه. «بهترین کارها آن بود که به ناخواه خود را به آن وادارى.» تردید نیست که ثواب به اندازه مشقت است که گویى ثواب عوض آن است، همان‏گونه که عوض حقیقى عوض از درد و رنج است و به همین سبب پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم فرموده است: «بهترین عبادت دشوارترین آن است.»

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

 

بازدیدها: ۱۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۵ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۸ صبحی صالح

۲۴۸-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )مَنْ ظَنَّ بِکَ خَیْراً فَصَدِّقْ ظَنَّه‏

حکمت ۲۴۵ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۵: مَنْ ظَنَّ بِکَ خَیْراً فَصَدِّقْ ظَنَّهُ هذا قد تقدم فی وصیته ع لولده الحسن- . و من کلام بعضهم-  إنی لأستحیی أن یأتینی الرجل-  یحمر وجهه تاره من الخجل-  أو یصفر أخرى من خوف الرد-  قد ظن بی الخیر و بات علیه و غدا علی-  أن أرده خائبا

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۵)

من ظنّ بک خیرا فصدّق ظنّه. «هر که به تو گمان نیکى برد، گمانش را راست گردان.» این سخن از جمله وصیت امیر المؤمنین علیه السّلام به فرزندش امام حسن علیه السّلام است که پیش از این گذشت. یکى از بزرگان گفته است: من شرمسار مى ‏شوم که کسى پیش من آید و چهره ‏اش از شرمسارى سرخ یا از بیم زرد شود و نسبت به من گمان خیر برده باشد و شب را به آن امید به روز آورده و بامداد پیش من آمده باشد و او را ناامید برگردانم.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

بازدیدها: ۴۰۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۴ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۷ صبحی صالح

۲۴۷-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )الْکَرَمُ أَعْطَفُ مِنَ الرَّحِم‏

حکمت ۲۴۴ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۴: الْکَرَمُ أَعْطَفُ مِنَ الرَّحِمِ مثل هذا المعنى قول أبی تمام لابن الجهم-

إلا یکن نسب یؤلف بیننا
أدب أقمناه مقام الوالد

أو یختلف ماء الوصال فماؤنا
عذب تحدر من غمام واحد

و من قصیده لی فی بعض أغراضی-

و وشائج الآداب عاطفه
الفضلاء فوق وشائج النسب‏

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۴)

الکرم أعطف من الرّحم. «جوانمردى مهر آورتر از خویشاوندى است.»

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغان

 

بازدیدها: ۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۳ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۶ صبحی صالح

۲۴۶-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )احْذَرُوا نِفَارَ النِّعَمِ فَمَا کُلُّ شَارِدٍ بِمَرْدُودٍ

حکمت ۲۴۳ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۳: احْذَرُوا نِفَارَ النِّعَمِ فَمَا کُلُّ شَارِدٍ بِمَرْدُودٍ هذا أمر بالشکر على النعمه و ترک المعاصی-  فإن المعاصی تزیل النعم کما قیل-

إذا کنت فی نعمه فارعها
فإن المعاصی تزیل النعم‏

و قال بعض السلف کفران النعمه بوار-  و قلما أقلعت نافره فرجعت فی نصابها-  فاستدع شاردها بالشکر-  و استدم راهنها بکرم الجوار-  و لا تحسب أن سبوغ ستر الله علیک-  غیر متقلص عما قلیل عنک إذا أنت لم ترج لله وقارا- . و قال أبو عصمه شهدت سفیان و فضیلا-  فما سمعتهما یتذاکران إلا النعم-  یقولان أنعم الله سبحانه علینا بکذا و فعل بنا کذا- . و قال الحسن إذا استوى یوماک فأنت ناقص-  قیل له کیف ذاک-  قال إن زادک الله الیوم نعما-  فعلیک أن تزداد غدا له شکرا- . و کان یقال الشکر جنه من الزوال-  و أمنه من الانتقال- . و کان یقال إذا کانت النعمه وسیمه-  فاجعل الشکر لها تمیمه

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۳)

احذروا نفار النعم، فما کل شارد بمردود. «بپرهیزید از رمیدن نعمتها که نه هر رمیده باز آورده شود.» این سخن فرمان به سپاسگزارى بر نعمتها و ترک معصیتهاست که گناهان نعمتها را به زوال مى ‏آورد.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

بازدیدها: ۴۳۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۲ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۵ صبحی صالح

۲۴۵-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )إِذَا کَثُرَتِ الْمَقْدِرَهُ قَلَّتِ الشَّهْوَهُ

حکمت ۲۴۲ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۲: إِذَا کَثُرَتِ الْمَقْدُرَهُ قَلَّتِ الشَّهْوَهُ هذا مثل قولهم کل مقدور علیه مملول-  و مثل قول الشاعر-

و کل کثیر عدو الطبیعه

و مثل قول الآخر-

و أخ کثرت علیه حتى ملنی
و الشی‏ء مملول إذا هو یرخص‏

یا لیته إذ باع ودی باعه‏
ممن یزید علیه لا من ینقص‏

و لهذا الحکم عله فی العلم العقلی-  و ذلک أن النفس عندهم غنیه بذاتها مکتفیه بنفسها-  غیر محتاجه إلى شی‏ء خارج عنها-  و إنما عرضت لها الحاجه و الفقر إلى ما هو خارج عنها-  لمقارنتها الهیولى-  و ذلک أن أمر الهیولى بالضد-  من أمر النفس فی الفقر و الحاجه-  و لما کان الإنسان مرکبا من النفس و الهیولى-  عرض له الشوق إلى تحصیل العلوم و القنیات-  لانتفاعه بهما و التذاذه بحصولهما-  فأما العلوم فإنه یحصلها فی شبیه بالخزانه له-  یرجع إلیها متى شاء و یستخرج منها ما أراد-  أعنی القوى النفسانیه التی هی محل الصور و المعانی-  على ما هو مذکور فی موضعه-  و أما القنیات و المحسوسات- فإنه یروم منها مثل ما یروم من تلک-  و أن یودعها خزانه محسوسه خارجه عن ذاته-  لکنه یغلط فی ذلک من حیث یستکثر منها-  إلى أن یتنبه بالحکمه على ما ینبغی أن یقتنی منها-  و إنما حرص على ما منع-  لأن الإنسان إنما یطلب ما لیس عنده-  لأن تحصیل الحاصل محال-  و الطلب إنما یتوجه إلى المعدوم لا إلى الموجود-  فإذا حصله سکن و علم أنه قد ادخره-  و متى رجع إلیه وحده إن کان مما یبقى بالذات-  خزنه و تشوق إلى شی‏ء آخر منه-  و لا یزال کذلک إلى أن یعلم أن الجزئیات لا نهایه لها-  و ما لا نهایه له فلا مطمع فی تحصیله-  و لا فائده فی النزوع إلیه-  و لا وجه لطلبه سواء کان معلوما أو محسوسا-  فوجب أن یقصد من المعلومات إلى الأهم-  و من المقتنیات إلى ضرورات البدن و مقیماته-  و یعدل عن الاستکثار منها-  فإن حصولها کلها مع أنها لا نهایه لها غیر ممکن-  و کلما فضل عن الحاجه و قدر الکفایه-  فهو ماده الأحزان و الهموم و ضروب المکاره-  و الغلط فی هذا الباب کثیر-  و سبب ذلک طمع الإنسان فی الغنى من معدن الفقر-  لأن الفقر هو الحاجه-  و الغنى هو الاستقلال إلى أن یحتاج إلیه-  و لذلک قیل إن الله تعالى غنی مطلقا-  لأنه غیر محتاج البته-  فأما من کثرت قنیاته فإنه-  یستکثر حاجاته بحسب کثره قنیاته-  و على قدرها رغبه إلى الاستکثار بکثره وجوه فقره-  و قد بین ذلک فی شرائع الأنبیاء و أخلاق الحکماء-  فأما الشی‏ء الرخیص الموجود کثیرا فإنما یرغب عنه-  لأنه معلوم أنه إذا التمس وجد-  و الغالی فإنما یقدر علیه فی الأحیان-  و یصیبه الواحد بعد الواحد-  و کل إنسان یتمنى أن یکون ذلک الواحد لیصیبه-  و لیحصل له ما لا یحصل لغیره

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۲)

اذا کثرت المقدره قلت الشهوه. «چون قدرت بسیار شود، شهوت و آرزو اندک گردد.» این سخن نظیر این گفتار است که هر چیز در اختیار باشد خسته کننده و ملال انگیز مى‏ شود، نظیر گفتار این شاعر که مى ‏گوید: چه بسا دوست و برادرى که چندان بر او دوستى کردم که از من ملول شد، آرى هر چیز که ارزان مى‏ شود خسته کننده است، اى کاش اینک که دوستى مرا فروخته است به کسى مى‏ فروخت که افزون از من دوستى مى ‏ورزید نه به کسى که کمتر از آن است.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

 

 

بازدیدها: ۱۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۱ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۴ صبحی صالح

۲۴۴-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )إِنَّ لِلَّهِ فِی کُلِّ نِعْمَهٍ حَقّاً فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ مِنْهَا وَ مَنْ قَصَّرَ فِیهِ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِه‏

حکمت ۲۴۱ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۱: إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى فِی کُلِّ نِعْمَهٍ حَقّاً-  فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ مِنْهَا-  وَ مَنْ قَصَّرَ فِیهِ خَاطَرَ بِزَوَالِ نِعْمَتِهِ قد تقدم الکلام فی هذا المعنى-  و جاء فی الخبر من أوتی نعمه فأدى حق الله منها برد اللهفه-  و إجابه الدعوه و کشف المظلمه-  کان جدیرا بدوامها و من قصر قصر به

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۱)

انّ للّه تعالى فى کل نعمه حقا، فمن اداه زاده منها، و من قصّر فیه خاطر بزوال نعمته. «همانا خداوند متعال را در هر نعمتى حقى است، هر کس آن را ادا کند، خداوند آن نعمت بر او افزون فرماید و هر کس در آن کوتاهى کند به زوال نعمت در خطر افتد.» در این باره در گذشته سخن گفته شد، در خبر هم آمده است به هر کس نعمتى داده شود و با یارى درمانده و برآوردن نیاز و کشف ستم، حق آن را بپردازد، نعمتش سزاوار دوام است و هر کس کوتاهى کند، عمر نعمتش کوتاه مى‏ شود.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

 

بازدیدها: ۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۴۰ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۲۴۳ صبحی صالح

۲۴۳-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )إِذَا ازْدَحَمَ الْجَوَابُ خَفِیَ الصَّوَابُ

حکمت ۲۴۰ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۴۰: إِذَا ازْدَحَمَ الْجَوَابُ خَفِیَ الصَّوَابُ هذا نحو أن یورد الإنسان إشکالا-  فی بعض المسائل النظریه-  بحضره جماعه من أهل النظر-  فیتغالب القوم و یتسابقون إلى الجواب عنه-  کل منهم یورد ما خطر له- . فلا ریب أن الصواب یخفى حینئذ-  و هذه الکلمه فی الحقیقه أمر للناظر البحاث-  أن یتحرى الإنصاف فی بحثه و نظره مع رفیقه-  و ألا یقصد المراء و المغالبه و القهر

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۴۰)

اذا ازدحم الجواب، خفى الصواب. «چون جواب بسیار شود، صواب پوشیده ماند.» نظیر اینکه کسى در مسائل نظرى در حضور جمعى از اهل نظر اشکالى طرح کند و آنان همگى شروع به پاسخ دادن کنند و آنچه در اندیشه دارند بگویند که تردید نیست در آن حال پاسخ درست پوشیده مى‏ ماند. و این کلمه در حقیقت امر به انصاف در بحث است و گرنه منجر به ستیز و جدال مى‏ شود.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

بازدیدها: ۲۱