نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۱۱۰ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۱۱۴ صبحی صالح

۱۱۴-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلَاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَهٌ فَقَدْ ظَلَم‏

حکمت ۱۱۰ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۸   

۱۱۰: إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلَاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ-  ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَهٌ فَقَدْ ظَلَمَ-  وَ إِذَا اسْتَوْلَى الْفَسَادُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِهِ-  فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ یرید أن یتعین على العاقل سوء الظن حیث الزمان فاسد-  و لا ینبغی له سوء الظن حیث الزمان صالح-  و قد جاء فی الخبر المرفوع النهی عن أن یظن المسلم بالمسلم ظن السوء-  و ذلک محمول على المسلم الذی لم تظهر منه حوبه-  کما أشار إلیه علی ع-  و الحوبه المعصیه-  والخبر هو ما رواه جابر قال نظر رسول الله ص إلى الکعبه-  فقال مرحبا بک من بیت ما أعظمک و أعظم حرمتک-  و الله إن المؤمن أعظم حرمه منک عند الله عز و جل-  لأن الله حرم منک واحده و من المؤمن ثلاثه-  دمه و ماله و أن یظن به ظن السوء و من کلام عمر ضع أمر أخیک على أحسنه-  حتى یجی‏ء ما یغلبک منه-  و لا تظنن بکلمه خرجت من فی أخیک المسلم سوءا-  و أنت تجد لها فی الخیر محملا-  و من عرض نفسه للتهم فلا یلومن من أساء به الظن- .

شاعر

أسأت إذ أحسنت ظنی بکم
و الحزم سوء الظن بالناس‏

قیل لعالم من أسوأ الناس حالا- قال من لا یثق بأحد لسوء ظنه و لا یثق به أحد لسوء فعله- .

شاعر

و قد کان حسن الظن بعض مذاهبی
فأدبنی هذا الزمان و أهله‏

قیل لصوفی ما صناعتک قال حسن الظن بالله- و سوء الظن بالناس- . و کان یقال ما أحسن حسن الظن إلا أن فیه العجز- و ما أقبح سوء الظن إلا أن فیه الحزم- .

ابن المعتز

تفقد مساقط لحظ المریب
فإن العیون وجوه القلوب‏

و طالع بوادره فی الکلام‏
فإنک تجنی ثمار العیوب‏

 

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۱۱۰)

اذا استولى الصلاح على الزمان و اهله ثمّ اساء رجل الظنّ برجل کم تظهر منه حوبه، فقد ظلم، و اذا استولى الفساد على الزمان و اهله، فاحسن رجل الظنّ برجل، فقد غرّر. «هر گاه نیکو کارى بر روزگار و مردمش چیره باشد و کسى به کس دیگرى که از او گناهى آشکار نشده است گمان بد برد، همانا ستم کرده است، و چون تباهى بر روزگار و مردمش چیره باشد و کسى به کس دیگر خوش گمان باشد خود را فریفته است.» مقصود آن حضرت این است که چون روزگار تباه شود بر عاقل است که بدگمان شود و حال آنکه هر گاه روزگار و مردمش پسندیده باشند، سزاوار نیست که گمان بد برد.

در خبر مرفوع از گمان بد بردن مسلمان به مسلمان دیگر نهى شده است و البته این در مورد مسلمانى است که از او معصیتى آشکار نشده است، همان گونه که على علیه السّلام اشاره فرموده است. آن خبر را جابر روایت کرده و گفته است: پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم به کعبه نگریست و فرمود: «درود بر تو اى خانه چه بزرگى و حرمت تو چه بزرگ است، در عین حال به خدا سوگند که مؤمن در پیشگاه خداوند حرمتش از تو بزرگتر است که خداوند متعال در مورد تو یک حرمت را ملحوظ داشته است و حال آنکه در مورد مؤمن سه چیز را حرمت داشته است خونش و مالش و اینکه به او گمان بد برده نشود.» از جمله سخنان عمر است که کار برادرت را به بهترین وجه بدان تا آنکه مرتکب گناهى شود که تو را از آن باز دارد و به سخنى که از دهان برادر مسلمانت بیرون مى‏آید تا آنجا که براى آن محملى در خیر مى‏یابى بد گمان مشو و هر کس خود را در معرض تهمتها قرار دهد اگر کسى به او بد گمان شود، نباید او را سرزنش کند.

شاعرى چنین سروده است: «آن گاه که به شما گمان پسندیده بردم، بد کردم که دور اندیشى در بدگمانى به مردم است.» به دانشمندى گفته شد: بد حال‏ترین مردم کیست گفت: آن کس که به سبب بد گمانى خویش به کسى اعتماد نکند و به سبب بدى کردارش کسى به او اعتماد نکند.

شاعر گفته است: «خوش گمانى یکى از روشهاى من بود ولى این روزگار و مردمش مرا ادب کرد.» به صوفى‏یى گفته شد: کار تو چیست گفت: حسن ظن به خدا و سوء ظن به مردم.

و گفته شده است: گمان پسندیده بردن چه نیکوست جز آنکه در آن ناتوانى نهفته است و گمان بد بردن چه ناپسند است جز آنکه در آن دور اندیشى نهفته است.

 

ابن معتز چنین سروده است: «مواظب نگاه هاى شخص مورد تردید باش که چشمها چهره دلهاست و تراوش سخنان او را بررسى کن که بدان وسیله معایب را به چنگ مى ‏آورى.»

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۷ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدیدها: ۳۲

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.