نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۶۱ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۶۲ صبحی صالح

۶۲- و من کتاب له ( علیه ‏السلام  ) إلى أهل مصر مع مالک الأشتر لما ولاه إمارتها

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بَعَثَ مُحَمَّداً ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله‏ وسلم  )نَذِیراً لِلْعَالَمِینَ وَ مُهَیْمِناً عَلَى الْمُرْسَلِینَ فَلَمَّا مَضَى ( علیه‏السلام  )تَنَازَعَ الْمُسْلِمُونَ الْأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ

فَوَاللَّهِ مَا کَانَ یُلْقَى فِی رُوعِی وَ لَا یَخْطُرُ بِبَالِی أَنَّ الْعَرَبَ تُزْعِجُ هَذَا الْأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ ( صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلم  )عَنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ لَا أَنَّهُمْ مُنَحُّوهُ عَنِّی مِنْ بَعْدِهِ

فَمَا رَاعَنِی إِلَّا انْثِیَالُ النَّاسِ عَلَى فُلَانٍ یُبَایِعُونَهُ فَأَمْسَکْتُ یَدِی حَتَّى رَأَیْتُ رَاجِعَهَ النَّاسِ قَدْ رَجَعَتْ عَنِ الْإِسْلَامِ یَدْعُونَ إِلَى مَحْقِ دَیْنِ مُحَمَّدٍ ( صلى‏ الله ‏علیه ‏وآله ‏وسلم  )

فَخَشِیتُ إِنْ لَمْ أَنْصُرِ الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ أَنْ أَرَى فِیهِ ثَلْماً أَوْ هَدْماً تَکُونُ الْمُصِیبَهُ بِهِ عَلَیَّ أَعْظَمَ مِنْ فَوْتِ وِلَایَتِکُمُ الَّتِی إِنَّمَا هِیَ مَتَاعُ أَیَّامٍ قَلَائِلَ یَزُولُ مِنْهَا مَا کَانَ کَمَا یَزُولُ السَّرَابُ أَوْ کَمَا یَتَقَشَّعُ السَّحَابُ

فَنَهَضْتُ فِی تِلْکَ الْأَحْدَاثِ حَتَّى زَاحَ الْبَاطِلُ وَ زَهَقَ وَ اطْمَأَنَّ الدِّینُ وَ تَنَهْنَهَ

وَ مِنْهُ‏إِنِّی وَ اللَّهِ لَوْ لَقِیتُهُمْ وَاحِداً وَ هُمْ طِلَاعُ الْأَرْضِ کُلِّهَا مَا بَالَیْتُ وَ لَا اسْتَوْحَشْتُ وَ إِنِّی مِنْ ضَلَالِهِمُ الَّذِی هُمْ فِیهِ وَ الْهُدَى الَّذِی أَنَا عَلَیْهِ لَعَلَى بَصِیرَهٍ مِنْ نَفْسِی وَ یَقِینٍ مِنْ رَبِّی وَ إِنِّی إِلَى لِقَاءِ اللَّهِ لَمُشْتَاقٌ وَ حُسْنِ ثَوَابِهِ لَمُنْتَظِرٌ رَاجٍ

وَ لَکِنَّنِی آسَى أَنْ یَلِیَ أَمْرَ هَذِهِ الْأُمَّهِ سُفَهَاؤُهَا وَ فُجَّارُهَا فَیَتَّخِذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادَهُ خَوَلًا وَ الصَّالِحِینَ حَرْباً وَ الْفَاسِقِینَ حِزْباً

فَإِنَّ مِنْهُمُ الَّذِی قَدْ شَرِبَ فِیکُمُ الْحَرَامَ وَ جُلِدَ حَدّاً فِی الْإِسْلَامِ وَ إِنَّ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ یُسْلِمْ حَتَّى رُضِخَتْ لَهُ عَلَى الْإِسْلَامِ الرَّضَائِخُ

فَلَوْ لَا ذَلِکَ مَا أَکْثَرْتُ تَأْلِیبَکُمْ وَ تَأْنِیبَکُمْ وَ جَمْعَکُمْ وَ تَحْرِیضَکُمْ وَ لَتَرَکْتُکُمْ إِذْ أَبَیْتُمْ وَ وَنَیْتُمْ

أَ لَا تَرَوْنَ إِلَى أَطْرَافِکُمْ قَدِ انْتَقَصَتْ وَ إِلَى أَمْصَارِکُمْ قَدِ افْتُتِحَتْ وَ إِلَى مَمَالِکِکُمْ تُزْوَى وَ إِلَى بِلَادِکُمْ تُغْزَى

انْفِرُوا رَحِمَکُمُ اللَّهُ إِلَى قِتَالِ عَدُوِّکُمْ وَ لَا تَثَّاقَلُوا إِلَى الْأَرْضِ فَتُقِرُّوا بِالْخَسْفِ وَ تَبُوءُوا بِالذُّلِّ وَ یَکُونَ نَصِیبُکُمُ الْأَخَسَّ وَ إِنَّ أَخَا الْحَرْبِ الْأَرِقُ وَ مَنْ نَامَ لَمْ یُنَمْ عَنْهُ وَ السَّلَامُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار الواحد و الستون‏ و من کتاب له علیه السلام الى أهل مصر مع مالک الاشتر لما ولاه امارتها

أما بعد، فإن الله- سبحانه- بعث محمدا- صلى الله علیه و آله- نذیرا للعالمین و مهیمنا على المرسلین، فلما مضى- صلى الله علیه و آله- تنازع المسلمون الأمر من بعده، فوالله ما کان یلقى فی روعی، و لا یخطر ببالی أن العرب تزعج هذا الأمر من بعده- صلى الله علیه و آله- عن أهل بیته، و لا أنهم منحوه عنی من بعده!! فما راعنی إلا انثیال الناس على فلان یبایعونه، فأمسکت یدی حتى رأیت راجعه الناس قد رجعت عن الإسلام یدعون إلى محق دین محمد- صلى الله علیه و آله- فخشیت إن لم أنصر الإسلام و أهله أن أرى فیه ثلما أو هدما تکون المصیبه به علی أعظم من فوت ولایتکم التی إنما هى متاع أیام قلائل یزول منها ما کان کما یزول السراب، أو کما یتقشع السحاب، فنهضت فی تلک الأحداث حتى زاح الباطل، و زهق، و اطمأن الدین و تنهنه.

و منه: إنی و الله لو لقیتهم واحدا و هم طلاع الأرض کلها ما بالیت و لا استوحشت، و إنی من ضلالهم الذی هم فیه و الهدى الذی أنا علیه لعلى بصیره من نفسی و یقین من ربی، و إنی إلى لقاء الله لمشتاق، و حسن ثوابه لمنتظر راج، و لکننی آسى أن یلی أمر هذه الأمه سفهاؤها و فجارها فیتخذوا مال الله دولا و عباده خولا و الصالحین حربا، و الفاسقین حزبا، فإن منهم الذی قد شرب فیکم الحرام و جلد حدا فی الإسلام، و إن منهم من لم یسلم حتى رضخت له على الاسلام الرضائخ، فلو لا ذلک ما أکثرت تألیبکم و تأنیبکم و جمعکم و تحریضکم، و لترکتکم إذ أبیتم و ونیتم.

أ لا ترون إلى أطرافکم قد انتقصت، و إلى أمصارکم قد افتتحت و إلى ممالککم تزوى، و إلى بلادکم تغزى؟! انفروا- رحمکم الله- إلى قتال عدوکم، و لا تثاقلوا إلى الأرض فتقروا بالخسف، و تبوءوا بالذل، و یکون نصیبکم الأخس، و إن أخا الحرب الأرق، و من نام لم ینم عنه، و السلام.

اللغه

(مهیمنا): أصل مهیمن مؤیمن فقلبت الهمزه هاءا کما قیل فی أرقت الماء:هرقت، و قد صرف فقیل: هیمن الرجل إذا ارتقب و حفظ و شهد- مجمع البیان.

(الروع): القلب، (البال): الخاطر، (تزعج): ترد، (منحوه): مبعدوه (الانثیال): الانصباب، (محق): قیل: المحق ذهاب الشی‏ء کله حتى لا یرى له أثر، (ثلمه) کبرمه: الخلل الواقع فی الحائط و غیره، (هدمت) البناء من باب ضرب: أسقطته، (زاح): ذهب، (زهق): زال و اضمحل، (تنهنه): سکن، و أصله الکف تقول: نهنهت السبع فتنهنه: أى کف عن حرکته و إقدامه.

(طلاع الأرض): ملؤها، (آسى): أحزن، (الدوله) فی المال بالضم:أن یکون مره لهذا و مره لذاک، (الخول): العبید، (الرضیخه): شی‏ء قلیل یعطاه الانسان یصانع به عن شی‏ء یطلب منه کالأجر، (التألیب): التحریض و الاغراء (التأنیب): أشد اللوم، (ونیتم): ضعفتم و فترتم، (تزوى): تقبض، (تثاقلوا):بالتشدید، أصله تتثاقلوا، (تقروا بالخسف): تعترفوا بالضیم و تصبروا له، (تبوءوا) بالذل: ترجعوا به، (الأرق): الذی لا ینام.

الاعراب‏

نذیرا: حال عن محمد صلى الله علیه و آله، أن العرب: جواب القسم، منحوه: اسم فاعل من نحى مضاف إلى مفعوله، إلا انثیال: مستثنى مفرغ و فی موضع الفاعل لقوله راعنی، رأیت: من رؤیه البصر متعد إلى مفعول واحد، راجعه: مصدر مضاف إلى الناس أى رده الناس، قد رجعت: جمله حالیه عن قوله علیه السلام «الناس»، تکون المصیبه به: جمله وصفیه لقوله ثلما، واحدا، حال عن فاعل لقیتهم.

و قوله «و هم طلاع» جمله اسمیه حال عن مفعوله، و إنی من ضلالهم:استیناف و تعلیل لما سبق و یحتمل کونها حالیه و کذلک قوله «و إنی إلى لقاء الله»، لمشتاق: مبتدأ مؤخر لقوله إلى لقاء الله و هو ظرف مستقر و الجمله خبر قوله إنی، و حسن: عطف على لقاء أى لحسن ثوابه و هو خبر مقدم لقوله لمنتظر، راج: صفه لمنتظر مرفوع تقدیرا.

آسى: متکلم عن مضارع أسى، أن یلی: ناصبه مصدریه مع صلتها و هی مضارع ولى إى آسف على ولایه السفهاء و الفجار، رحمکم الله: جمله دعائیه معترضه بین انفروا و متعلقه، فتقروا: منصوب بأن مضمره و کذا ما عطف علیه من قوله علیه السلام و تبوءوا و یکون.

المعنى‏

قال الشارح المعتزلی «ص ۱۵۲ ج ۱۷ ط مصر»: و الروع‏: الخلد، و فی الحدیث «إن روح القدس نفث فی‏ روعی» قال: ما یخطر لی‏ ببال أن العرب‏ تعدل بالأمر بعد وفاه محمد صلى الله علیه و آله عن نبی هاشم، ثم من بنی هاشم عنی: لأنه کان المتیقن بحکم الحال الحاضره، و هذا الکلام یدل على بطلان دعوى الامامیه النص و خصوصا الجلی منه.

أقول: قد فسر أهل البیت‏ فی کلامه علیه السلام ببنی هاشم و هو غیر صحیح لأن‏ أهل بیت‏ النبی و عترته هم فاطمه و علی و الحسن و الحسین علیهم السلام، یدل على ذلک آیه التطهیر.

قال فی مجمع البیان بعد تفسیر کلمه البیت: و اتفقت الامه بأجمعها على أن المراد بأهل البیت فی الایه أهل بیت نبینا ثم اختلفوا فقال عکرمه أراد أزواج النبی لأن أول الایه متوجه إلیهن، و قال أبو سعید الخدری و أنس بن مالک و واثله بن الاسقع و عایشه و ام سلمه أن الایه مختصه برسول الله و علی و فاطمه و الحسن و الحسین علیهم السلام.

ذکر أبو حمزه الثمالی فی تفسیره: حدثنی شهر بن حوشب عن ام سلمه قالت: جاءت فاطمه إلى النبی صلى الله علیه و آله حریره لها، فقال: ادعی زوجک و ابنیک، فجاءت بهم فطعموا، ثم ألقى علیهم کساءا له خیبریا فقال: اللهم هؤلاء أهل بیتی و عترتی فأذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا، فقلت: یا رسول الله و أنا منهم؟قال: أنت على خیر- انتهى.

و قد روى فی هذا المعنى أخبارا أخر عنها و عن عائشه و عن جابر و عن الحسن بن علی علیه السلام و قال: و الروایات فی هذا کثیره من طریق العامه و الخاصه لو قصدنا إلى إیرادها لطال الکتاب- إلخ.

فالمقصود من الجملتین واحد و هو عدم احتمال تنحیه العرب إیاه علیه السلام عن الخلافه بعد وفاه النبی صلى الله علیه و آله و المقصود أن استحقاقه لها و توصیه النبی بکونه‏ بعده‏ صاحب الأمر واضحه جلیه عندهم من إصرار النبی على ذلک و تکراره فی کل موقف یقتضیه و إعلامه على رءوس الأشهاد فی غدیر خم و تنصیصه علیه فی قوله صلى الله علیه و آله «یا علی أنت منی بمنزله هارون من موسى إلا أنه لا نبی بعدی» المتفق على صدوره عنه صلى الله علیه و آله غیر مره فدلاله کلامه علیه السلام على وجود دلائل واضحه و مبینه للعرب بخلافته کالنار على المنار.

و العجب من الشارح المعتزلی حیث اتهم کلامه بالدلاله على عدم وجود النص و لا أدرى أنها أى دلاله من أقسام الدلالات مطابقه أم تضمن أم التزام؟! و إنما أظهر علیه السلام‏ العجب من توافق أکثر العرب‏ من ترک إطاعه الکتاب و السنه و عدم تمکینهم له.

فان تصدى الامامه و التصرف فی امور الامه یحتاج إلى أمرین: صدور النص بها و تمکین الامه لها، فاذا لم یتمکنو للامام بمقدار یتحقق جماعه الاسلام بحیث تقوى على إنفاذ الامور و الدفاع عن المخالف یقع الامام فی المحذور لأنه إن نهض تجاههم بقوه بشریه یقتلونه و إن نهض بقوه إلهیه تقهرهم فیسقط مصلحه التکلیف القائمه على الاختیار و قد قال الله لنبیه صلى الله علیه و آله: «و ما أنت علیهم بجبار فذکر بالقرآن من یخاف وعید ۴۵- ق».

قال الشارح المعتزلی فی هذه الصفحه: قوله‏ (فأمسکت بیدى) أى امتنعت عن بیعته‏ (حتى رأیت راجعه الناس) یعنی أهل الرده کمسیلمه و سجاح و طلیحه ابن خویلد و مانعی الزکاه و إن کان مانعوا الزکاه قد اختلف فی أنهم أهل رده أم لا، ثم عقب کلامه بما رواه عن ابن جریر الطبرى من اجتماع أسد و غطفان و طی‏ء على طلیحه بن خویلد- إلى أن قال: «فخرج علی علیه السلام بنفسه و کان على نقب من أنقاب المدینه».

أقول: الظاهر أن المراد من إمساکه یده إمساکه عن بیعه موافقیه معه و قیامه بالامامه فانتظر أمر بیعه أبی بکر هل یفوز بالأکثریه الساحقه بحیث یسقط تکلیفه بالجهاد و الدفاع لقله أعوانه أم لا؟ فکان الأمر رجوع الناس و ارتدادهم عن وصیه رسول الله و استخلافه فان المقصود من کلمه «الناس» فی قوله‏ «رأیت راجعه الناس» المعرف باللام هو المقصود منه فی قوله‏ «الناس» فی جمله (فما راعنی إلا انثیال الناس على فلان).

و قد فسره الشارح بأبی بکر و قال: أى انصبابهم من کل وجه کما ینثال التراب على أبی بکر، و هکذا لفظ الکتاب الذی کتبه للأشتر و إنما الناس یکتبونه الان «إلى‏ فلان» تذمما من ذکر الاسم.

أقول: مرحبا باعترافه بتذمم الناس من اسم أبی بکر.فمقصوده علیه السلام من‏ الناس‏ الذین رجعوا عن الاسلام یدعون إلى محق دین محمد صلى الله علیه و آله‏ هم الذین بایعوا مع أبی بکر، و لما أیس علیه السلام من المبارزه معهم بقوه الامره و الحکومه و تصدی زعامه الامه عدل إلى مبارزه مسلمیه و بایع أبا بکر و نصر الاسلام‏ بارائه النیره و هداهم إلى المصالح الاسلامیه کاظما غیظه و صابرا على سلبهم حقه، فکم من مشکله حلها و قضیه صعبه لجئوا فیها إلیه حتى قال عمر فی عشرات من المواقف: «لو لا علی لهلک عمر» و هذا هو المعنی بقوله علیه السلام:(فخشیت إن لم أنصر الاسلام و اهله أن أرى فیه ثلما أو هدما تکون المصیبه به علی أعظم).

و هذه الصعوبات التی حلها علما و رأیا هی الأحداث التی‏ نهضت‏ لها حتى زاح الباطل و زهق‏، و المقصود منه توطئه خبیثه دبرها بنو امیه لمحق الاسلام و الرجوع إلى آداب الجاهلیه الاولى‏ (و اطمأن الدین و تنهنه) عن الزوال ببقاء ظواهر الاسلام و دفع الشبهات و عرفان جمع من العرب و الناس الحق و رجوعهم‏ إلیه و استقرار طریقه الشیعه الامامیه و تحزبهم علما و تدبیرا حتى تسلسل أئمه الحق کابرا عن کابر فأوضحوا الحقائق و هدوا إلى صراط علی جما غفیرا من الخلائق حتى قویت شوکتهم و ظهرت دولتهم فی القرون الاسلامیه الاولى و دامت و اتسعت طیله القرون الاخرى تنتظرون أیام کلمتهم العلیا و ظهور الحجه على أهل الأرض و السماء لیظهر الله دینه على الدین کله و لو کره المشرکون.

و یؤید ما ذکرنا قوله علیه السلام‏ (إنی و الله لو لقیتهم واحدا و هم طلاع الأرض کلها ما بالیت و لا استوحشت) فانه یرجع إلى جمیع الأدوار التی مضت علیه و لا یجد ناصرا کافیا لأخذ حقه و سحق عدوه و کان یأسى على ولایه السفهاء و الفجار أمر هذه الامه- إلى أن قال: (و إن منهم من لم یسلم حتى رضخت له على الاسلام الرضائخ).

و قد اعترف الشارح المعتزلی بأن المقصود منهم المؤلفه قلوبهم الذین رغبوا فی الاسلام و الطاعه بجمال و شاء دفعت إلیهم و هم قوم معروفون کمعاویه و أخیه یزید و أبیهما أبی سفیان و حکیم بن حزام و سهیل بن عمرو، و الحارث بن هشام بن المغیره و حویطب بن عبد العزى، و الأخنس بن شریق و صفوان بن امیه و عمیر بن وهب الجمحی، و عیینه بن حصن، و الأقرع بن حابس، و عباس ابن مرداس و غیرهم و کان إسلام هؤلاء للطمع و الأغراض الدنیویه- انتهى.

و لیس مقصوده علیه السلام من‏ العرب‏ الذین کانت‏ تزعج هذا الأمر من بعده صلى الله علیه و آله و منحوه عنه بعده‏ إلا هؤلاء و أتباعهم و هم الذین انثالوا على‏ أبی بکر یبایعونه‏ و هم الذین رجعوا عن الاسلام یدعون إلى محق دین محمد صلى الله علیه و آله‏، و هذا ظاهر لمن تدبر صدر کتابه و ذیله و فهم سیاقه و مغزاه.

و أما تاریخ الرده و أهلها بمالها من الغوغاء فی أیام أبی بکر فیحتاج تحلیله و توضیح حقائقه إلى أبحاث طویله لا یسع المقام خوضها و تحقیق الحق فیها.

و لا یخفى أن تعبیره علیه السلام عمن یشکو عنهم بالعرب و بالناس مع أن المقام یناسب التعبیر عنهم بالمسلمین یشعر بما ذکرناه و کأنه براعه استهلال بما ذکره بعد ذلک من ارتدادهم و رجوعهم عن الاسلام.

ثم نسأل عن المقصود من قوله: (ألا ترون إلى أطرافکم قد انتقصت‏- إلخ) هل المقصود منه إلا تجاوز معاویه و أتباعه على بلدان المسلمین و فتحها و الغزو معها للاستیلاء علیها فهم على جانب و المسلمون على جانب؟!

الترجمه

از نامه‏اى که با مالک أشتر بمردم مصر نگاشت هنگامى که او را بولایت مصر گماشت:

أما بعد، پس براستى که خداوند سبحان محمد صلى الله علیه و آله را فرستاد تا بیم دهنده جهانیان باشد و گواه و أمین بر همه فرستادگان خداوند منان، چون از این جهان در گذشت- و بر او درود باد- مسلمانان بر سر کار خلافت او نزاع کردند و بخدا سوگند که در نهاد من نمى‏ گنجید و در خاطرم نمى ‏گذشت که عرب کار جانشینى و رهبرى پس از او را از خاندانش بگردانند و نه این که مرا از پس وفات وى از آن دور سازند و بکنار اندازند.

و مرا در هراس اندر نساخت مگر پیرامون گیرى مردم بر فلانى «ابی بکر» در بیعت با وى، من دست روى هم نهادم و بنظاره ایستادم تا برگشت مردم را از دین بچشم خود دیدم که از اسلام برگشته ‏اند و براى نابود ساختن دین محمد صلى الله علیه و آله دعوت مى ‏کنند.

پس ترسیدم اگر اسلام و مسلمانان را یارى ندهم رخنه سخت و تباهی کلی در اسلام بینم که مصیبت آن بر من بزرگتر باشد از فوت سرورى و حکمفرمائى بر شما مسلمانها که خود بهره چند روز اندک است، و هر چه هم باشد چون سراب زائل گردد و چون ابر و سحاب از هم بپاشد، پس براى دفع و رفع این پیشامدها بپا خواستم و کوشیدم تا باطل از میان رفت و نابود شد و دیانت اسلام گسترده و پابرجا گردید.

و قسمتى از آن نامه چنین است:

راستش اینست که بخدا سوگند من یک تنه اگر با همه آنها که روى زمین را یکجا پر کنند روبرو گردم باکى ندارم و هراسى بخود راه ندهم، من گمراهى آنان را که در آن افتاده ‏اند و راست کردارى و رهیابى خودم را بچشم دل بینایم و در یقین بپروردگارم پاى برجا، و راستى که من بملاقات پروردگارم بسیار شیفته ‏ام، و براستى که بپاداش نیک او منتظر و امیدوارم، ولى پیوسته اندوه مى‏ خورم از این که سر کارى و پیشوائى این امت اسلامى را کم خردان و هرزه‏هاى آنان در دست گیرند، و نتیجه اینست که:

مال خدا را که در بیت المال سپرده شود از آن خود دانند و بدست هم بدهند و بندگان خدا را بردگان خود شمارند و نیکان امت را به پیکار خونین گیرند و تبهکاران را یاران و همدستان خود سازند و از آنان بسود خود حزب درست کنند.

زیرا از همین سفیهانست کسى که در میان شما مسلمانها نوشابه حرام نوشیده و در محیط اسلام کیفر آنرا چشیده و حد شرعى بر او جارى گردیده.

و از هم آنها کسانى‏ اند که اسلام را نپذیرفتند مگر این که براى اظهار مسلمانى رشوه ‏ها و عوضها بر ایشان مقرر گردید، اگر این چنین نبود من تا اینجا شما را تشویق بمقاومت و نهضت نمى ‏کردم و بسستى در کار سرزنش نمى ‏دادم و بجمع آورى و توحید نیرو ترغیب نمى ‏نمودم، و چون سرباز مى ‏زدید و سستى مى ‏کردید شما را وامى ‏گذاشتم، آیا نمى ‏بینید مرزهاى شما رو بکاست است و شهرهاى شما را دشمن گشوده است و کشورهاى شما درهم فشرده و کوچک مى‏ شود و شهرستانهاى شما را بباد غارت مى ‏گیرند، کوچ کنید- خدایتان رحمت کناد- براى پیکار با دشمن خود و تنبلى را از خود دور کنید و زمین گیر نشوید تا بکاستى و تباهى اندر شوید و بخوارى تن در دهید و بهره شما از زندگى پست‏تر از همه باشد.

و راستى که دلاور جنگجو بى‏ خواب است، و هر کس بخوابد و غفلت ورزد دشمن از او بخواب نیست و در کمین شبیخون باو است، و السلام.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۶

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.