نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۶۴ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۶۵ صبحی صالح

۶۵- و من کتاب له ( علیه‏ السلام  ) إلیه أیضا

أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ آنَ لَکَ أَنْ تَنْتَفِعَ بِاللَّمْحِ الْبَاصِرِ مِنْ عِیَانِ الْأُمُورِ فَقَدْ سَلَکْتَ مَدَارِجَ أَسْلَافِکَ بِادِّعَائِکَ الْأَبَاطِیلَ‏

وَ اقْتِحَامِکَ غُرُورَ الْمَیْنِ وَ الْأَکَاذِیبِ وَ بِانْتِحَالِکَ مَا قَدْ عَلَا عَنْکَ

وَ ابْتِزَازِکَ لِمَا قَدِ اخْتُزِنَ دُونَکَ فِرَاراً مِنَ الْحَقِّ وَ جُحُوداً لِمَا هُوَ أَلْزَمُ لَکَ مِنْ لَحْمِکَ وَ دَمِکَ مِمَّا قَدْ وَعَاهُ سَمْعُکَ وَ مُلِئَ بِهِ صَدْرُکَ فَمَا ذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ الْمُبِینُ وَ بَعْدَ الْبَیَانِ إِلَّا اللَّبْسُ

فَاحْذَرِ الشُّبْهَهَ وَ اشْتِمَالَهَا عَلَى لُبْسَتِهَا فَإِنَّ الْفِتْنَهَ طَالَمَا أَغْدَفَتْ جَلَابِیبَهَا وَ أَغْشَتِ الْأَبْصَارَ ظُلْمَتُهَا

وَ قَدْ أَتَانِی کِتَابٌ مِنْکَ ذُو أَفَانِینَ مِنَ الْقَوْلِ ضَعُفَتْ قُوَاهَا عَنِ السِّلْمِ وَ أَسَاطِیرَ لَمْ یَحُکْهَا مِنْکَ عِلْمٌ وَ لَا حِلْمٌ

أَصْبَحْتَ مِنْهَا کَالْخَائِضِ فِی الدَّهَاسِ وَ الْخَابِطِ فِی الدِّیمَاسِ وَ تَرَقَّیْتَ إِلَى مَرْقَبَهٍ بَعِیدَهِ الْمَرَامِ نَازِحَهِ الْأَعْلَامِ تَقْصُرُ دُونَهَا الْأَنُوقُ وَ یُحَاذَى بِهَا الْعَیُّوقُ

وَ حَاشَ لِلَّهِ أَنْ تَلِیَ لِلْمُسْلِمِینَ بَعْدِی صَدْراً أَوْ وِرْداً أَوْ أُجْرِیَ لَکَ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ عَقْداً أَوْ عَهْداً

فَمِنَ الْآنَ فَتَدَارَکْ نَفْسَکَ وَ انْظُرْ لَهَا فَإِنَّکَ إِنْ فَرَّطْتَ حَتَّى یَنْهَدَ إِلَیْکَ عِبَادُ اللَّهِ أُرْتِجَتْ عَلَیْکَ الْأُمُورُ وَ مُنِعْتَ أَمْراً هُوَ مِنْکَ الْیَوْمَ مَقْبُولٌ وَ السَّلَامُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار الرابع و الستون و من کتاب له علیه السلام الیه أیضا

أما بعد، فقد آن لک أن تنتفع باللمح الباصر من عیان [عین‏] الأمور فلقد سلکت مدارج أسلافک بادعائک الأباطیل، و إقحامک [اقتحامک‏] غرور المین و الأکاذیب، و بانتحالک ما قد علا عنک و ابتزازک لما اختزن دونک، فرارا من الحق، و جهودا لما هو ألزم لک من لحمک و دمک، مما قد وعاه سمعک، و ملى‏ء به صدرک، فما ذا بعد الحق إلا الضلال المبین، و بعد البیان إلا اللبس؟ فاحذر الشبهه و اشتمالها على لبستها، فإن الفتنه طالما أغدفت جلابیبها، و أعشت الأبصار ظلمتها. و قد أتانی کتاب منک ذو أفانین من القول ضعفت قواها عن السلم، و أساطیر لم یحکها منک علم و لا حلم، أصبحت منها کالخائض فی الدهاس، و الخابط فی الدیماس، و ترقیت إلى مرقبه بعیده المرام، نازحه الأعلام، تقصر دونها الأنوق، و یحاذى بها العیوق. و حاش لله أن تلى للمسلمین بعدی صدرا أو وردا، أو أجرى‏

لک على أحد منهم عقدا أو عهدا، فمن الان فتدارک نفسک و انظر لها، فإنک إن فرطت حتى ینهد إلیک عباد الله أرتجت علیک الأمور، و منعت أمرا هو منک الیوم مقبول، و السلام.

اللغه

(آن): قرب و حان، (اللمح الباصر): النظر بالعین الصحیحه، (الأباطیل) جمع الباطل على غیر قیاس، (المدارج): الطرائق، (الاقحام و الاقتحام): الدخول فی الشی‏ء من غیر رویه، (المین): الکذب، (الغرور): بالضم مصدر و بفتح الأول صفه بمعنى الفاعل، (الانتحال): ادعاء ما لیس له، (الابتزاز): الاستلاب، (الجحود): إنکار ما یعلم.

(أغدفت) المرأه قناعها: أرسلته على وجهها، (الأفانین): الأسالیب المختلفه، (الأساطیر): الأباطیل واحدها اسطوره بالضم و إسطاره بالکسر، (الدهاس): المکان السهل دون الرمل، (الدیماس) بالکسر: المکان المظلم و کالسراب و نحوه.

(المرقبه) موضع عال مشرف یرتفع إلیه الراصد، (الأنوق) بالفتح:طائر و هو الرخمه أو کارها فی رءوس الجبال و الأماکن الصعبه البعیده، (العیوق):نجم فوق زحل، (تنهد): ترفع، (ارتجت): اغلقت.

الاعراب‏

مجاز الباصر: صفه لقوله باللمح مجازا، أى بلمح الانسان الباصر و الباء للاستعانه، بادعائک: الباء للسببیه، مما قد وعاه: من للتعلیل، فاحذر الشبهه و اشتمالها:

قال الشارح المعتزلی: و یجوز أن یکون اشتمال مصدر مضاف إلى معاویه أى احذر الشبهه و احذر اشتمالک إیاها على اللبسه، أى ادراعک بها و تقمصک- إلى أن قال:

و یجوز أن یکون مصدرا مضافا إلى ضمیر الشبهه فقط. ذو: صفه للکتاب، أساطیر:عطف على أفانین، لم یحک: مضارع مجزوم من حاک یحوک و حوک الکلام صنعته‏ و نظمه، تقصر دونها: جمله حالیه.

المعنى‏

تلویح قال الشارح المعتزلی «ص ۲۷ ج ۱۸ ط مصر»: و هذا الکتاب [… فقد آن لک …] هو جواب کتاب وصل من معاویه إلیه علیه السلام بعد قتل علی علیه السلام الخوارج، و فیه تلویح بما کان یقوله من قبل: إن رسول الله صلى الله علیه و آله وعدنی بقتال طائفه اخرى غیر أصحاب الجمل صفین، و إنه سماهم المارقین.

أقول: و کان معاویه بعد قتل الخوارج و هم شجعان جیش الکوفه الصادقین للجهاد فی صفین یرجو نیل الخلافه على کافه المسلمین لأن خلافهم مع علی علیه السلام و قتلهم فی نهروان کافه إلا عدد یسیر قد فت فی عضد علی علیه السلام و شوش أمره إلى حیث انجر إلى الفتک به، فانتهز معاویه هذه الفرصه و طمع فی قبول علی علیه السلام شروطا للصلح تؤید مقصود معاویه فی صعود عرش الخلافه الاسلامیه برضا کافه المسلمین و تجویز علی خلافته باقراره على ولایه الشام و نصبه على أنه ولی عهد له من بعده.

قال الشارح المعتزلی «ص ۲۶ ج ۱۸ ط مصر»: و کان کتب إلیه یطلب منه أن یفرده بالشام و أن یولیه العهد من بعده، و أن لا یکلفه الحضور عنده، و کان مقصوده بعد أخذ هذا الاعتراف عنه علیه السلام التدبیر فی الفتک به بأی وجه یمکنه، و قد أدرک علیه السلام غرضه من هذا الکتاب فأبلغ فی ردعه و دحض مطامعه بما لا مزید علیه، و بین له أنه بعید عن مقام الخلافه بوجوه عدیده:

۱- سلوکه مسالک أجداده الجاهلیین‏ بادعاء الأباطیل و اقتحام غرور المین و الأکاذیب‏ فکأنه باق على کفره أخلاقا و معنا و إن کان مسلما ظاهرا، فلا أهلیه له لزعامه المسلمین.

۲- دعواه مقاما شامخا علا عنه، و استلابه ما قد اختزن‏ دونه، قال الشارح المعتزلی: یعنی التسمى بأمیر المؤمنین، و فسره ابن میثم بمال المسلمین و بلادهم التی یغلب علیها.

۳- فراره عن‏ الحق‏ و جحوده ما یعلمه حقا و ثبت عنده حتى‏ وعاه‏ سمعه‏ و ملی‏ء به‏ صدره.

و قد فسره المعتزلی بفرض طاعه علی علیه السلام لأنه قد وعاها سمعه، لا ریب فی ذلک.

إما بالنص فی أیام رسول الله صلى الله علیه و آله کما تذکره الشیعه، فقد کان معاویه حاضرا یوم الغدیر لأنه حج معهم حجه الوداع، و قد کان أیضا حاضرا یوم تبوک حین قال له بمحضر من الناس کافه «أنت منی بمنزله هارون من موسى» و قد سمع غیر ذلک.

و إما بالبیعه کما نذکره نحن فانه قد اتصل به خبرها، و تواتر عنده وقوعها، فصار وقوعها عنده معلوما بالضروره کعلمه بأن فی الدنیا بلدا اسمه مصر، و إن کان ما رآها.

۴- و انتهى علیه السلام کتابه إلى التأکید فی منعه عن تصدی الخلافه، فقال علیه السلام‏ (و حاش لله أن تلی للمسلمین بعدی صدرا أو وردا، أو أجرى لک على أحد منهم عقدا أو عهدا).

و هذا تصریح ببعده عن الخلافه إلى حیث‏ دونها الأنوق و یحاذی بها العیوق‏.

و أنذره من سوء عاقبه إصراره على التمرد و الطغیان بقوله علیه السلام‏ (فانک إن فرطت حتى ینهد إلیک عباد الله ارتجت إلیک الامور- إلخ).

الترجمه

از نامه‏اى که آن حضرت علیه السلام باز هم بمعاویه نگاشته است:

أما بعد، آن هنگامت فرا رسیده که بخود آئى و از آنچه بچشم خود دیدى پند پذیرى، براستى که تو باز هم براه نیاکان بت پرست خود مى ‏روى براى آنکه بیهوده دعوى دارى و خود را در فریب و دروغ اندر مى ‏سازى و آنچه را برتر از مقام تو است بخود مى‏بندى و در آنچه از تو دریغ است دست اندازى مى ‏کنى تا از حق گریزان باشى و از پیروى آنچه از گوشت و خون تنت بتو آمیخته ‏تر است سرباز زنى‏ و انکارش کنى، همان حقائقى که بگوش خود فرا گرفتى و در دلت انباشته ‏اند و بخوبى مى‏ دانى.

پس از کشف حقیقت راه دیگرى جز گمراهى و ضلالت نیست، و پس از تمامى بیان و حجت جز شبهه سازى وجود ندارد، از شبهه سازى و فریب کارى و عوام فریبى بر کنار شو، زیرا که دیر زمانى است فتنه و آشوب پرده‏هاى سیاه خود را گسترده و با تیرگى خود دیده‏هاى کوته بین را کور و نابینا کرده.

نامه‏اى از تو بمن رسید که سرتاسر سخن بافیها و دگرگونیها داشت، منطق درست و خیر خواهى در آن سست بود و بمانند افسانه‏هائى بود که از دانش و بردبارى در نگارش آن بهره‏اى نبود، بمانند مردى شدى که از خاک تیره گوهر جوید و در تاریکى شب خار بر آرد، و گام فرا مقامى برداشتى که بسیار از تو دور است، و نشانه‏اش ناجور، کرکس را بدان یاراى پرواز نیست و با ستاره عیوق دمساز است.

پناه بر خدا که تو فرمانروا بر مسلمانان گردى و پس از من در خرد و درشت کار آنها مداخله کنى یا من در این باره براى تو بر یکتن از آنان قرار و تعهدى امضاء کنم.

از هم اکنون خود را دریاب و براى خویش چاره اندیش، زیرا اگر کوتاه آئى تا بندگان خدا بر سر تو آیند کارها بر تو دشوار گردد و درهاى نجات بروى تو بسته شوند و از آن مقامى که امروزه از تو پذیر است با زمانى، و السلام.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۷

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.