نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۸۳ صبحی صالح

۸۳-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )لِرَجُلٍ أَفْرَطَ فِی الثَّنَاءِ عَلَیْهِ وَ کَانَ لَهُ مُتَّهِماً أَنَا دُونَ مَا تَقُولُ وَ فَوْقَ مَا فِی نَفْسِک‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۹) و قال علیه السّلام: لرجل أفرط فی الثّناء علیه، و کان له متّهما: أنا دون ما تقول، و فوق ما فی نفسک.

الاعراب

دون، ظرف مستقرّ مضاف إلى ما تقول، و الجمله خبر لقوله: أنا، و لفظه ما یجوز أن تکون مصدریه، و یجوز أن تکون اسمیه نکره أى دون شی‏ء تقول، فتکون مبتدأ و تقول خبره باعتبار أنه جمله فعلیه و الرابط محذوف أى تقوله، و لفظه ما فی قوله: ما فی نفسک اسمیه، و فی نفسک، ظرف مستقرّ خبر لها.

المعنى

کلامه هذا تواضع منه علیه السّلام مقرون بکرامه و لوّیه، و هی الاخبار عمّا فی نفسه من النفاق و إرشاد إلى إنابته إلى الحقّ و اتّباعه للصّدق.

الترجمه

بمردى که در ستایش وى مبالغه کرد و نزد آن حضرت ببدخواهى و نفاق متهم بود فرمود: من کمتر از آنم که گوئی، و برتر از آنم که دانی.

مردى على ستود و زبانى و بیش گفت
و اندر دلش ز کینه او زهر نیش سفت‏

فرمود: کمترم من از آنها که گفته ‏اى‏
بهتر از آنچه در دل تارت نهفته ‏اى‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۵۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۸۲ صبحی صالح

۸۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )أُوصِیکُمْ بِخَمْسٍ لَوْ ضَرَبْتُمْ إِلَیْهَا آبَاطَ الْإِبِلِ لَکَانَتْ لِذَلِکَ أَهْلًا لَا یَرْجُوَنَّ أَحَدٌ مِنْکُمْ إِلَّا رَبَّهُ وَ لَا یَخَافَنَّ إِلَّا ذَنْبَهُ وَ لَا یَسْتَحِیَنَّ أَحَدٌ مِنْکُمْ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لَا یَعْلَمُ أَنْ یَقُولَ لَا أَعْلَمُ وَ لَا یَسْتَحِیَنَّ أَحَدٌ إِذَا لَمْ یَعْلَمِ الشَّیْ‏ءَ أَنْ یَتَعَلَّمَهُ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِیمَانِ کَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ وَ لَا خَیْرَ فِی جَسَدٍ لَا رَأْسَ مَعَهُ وَ لَا فِی إِیمَانٍ لَا صَبْرَ مَعَهُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۸) و قال علیه السّلام: أوصیکم بخمس لو ضربتم إلیها آباط الإبل لکانت لذلک أهلا: لا یرجونّ أحد منکم إلّا ربّه، و لا یخافنّ إلّا ذنبه، و لا یستحینّ أحد منکم إذا سئل عمّا لا یعلم أن یقول لا أعلم، و لا یستحینّ أحد إذا لم یعلم الشّی‏ء أن یتعلّمه، و علیکم بالصّبر فإنّ الصّبر من الإیمان کالرّأس من الجسد، و لا خیر فی جسد لا رأس معه، و لا فی إیمان لا صبر معه.

اللغه

(الابط) ج: آباط: باطن الکتف، یذکّر و یؤنّث.

الاعراب

بخمس، أی بخمس وصایا حذف الممیّز و نوّن العدد عوضا عن المحذوف لو، استعیرت هنا لمعنى إن الشرطیه بعنایه أنّ الشرط غیر واقع عاده، لا یرجونّ نهى غائب مؤکّد بالنون التأکید الثقیله، و یمکن أن یکون نفیا بمعنى النهى فیکون آکد و أبلغ و کذا فی الجمل التالیه، و المستثنى فی هذه الجمل مفرغ، و المستثنى منصوب على أنّه مفعول للفعل الواقع قبل إلّا، لا یستحینّ: استفعال من حیی اللفیف المقرون حذف إحدى یائیه تخفیفا.

المعنى

أکّد علیه السّلام التمسک بهذه الوصایا و بالغ فیها بقوله: لو ضربتم إلیها آباط الابل لکانت لذلک أهلا، و قد أدرج فی هذه الوصایا أهمّ ما یجب على کلّ أحد فی رابطته مع المبدأ، و فی تدبیره لنفسه، و أدبه فی طریق العلم و المعرفه تعلیما و تعلّما و فی مواجهته مع ما یحیط به من المکاره و الالام، و ما یجب علیه من أداء التکالیف و رعایه القوانین و الأحکام.

فبدأ بلزوم التوجّه إلى اللَّه فی نیل کلّ خیر و درک کلّ المارب، فیعتقد بأنه لا ینال بما یرید من الرزق و المنصب و کلّما یحتاج إلیه إلّا بفضل من اللَّه و إن کان لحصول کلّ مقصد أسباب و وسائل، فهو مسبّب الأسباب و مجهّز الوسائل فی کلّ باب فیلزم على العبد أن لا یرجو أىّ شی‏ء إلّا من عنده، و الرجاء یرجع إلى کلّ ما یطلبه و یدعوه إلیه شهوته.

و یتلو القوه الشهویه الطالبه لدرک ما یلائم طبع الإنسان، القوّه الغضبیه النافره عن کلّ ما یخالف طبعه، و یتولّد منه الخوف من إصابه مکروه، أو فوت محبوب، فبقدر ما یدرک الإنسان شهواته یحیط به الخوف فقال علیه السّلام: عدوّ الإنسان نفسه الأمّاره، و کلّما یجرّ إلیه من المکاره یتولّد من ذنوبه و یکون کسب یده «و ما أصابتکم من مصیبه فبما قدَّمت أیدیکم» فیجب أن لا یخاف الإنسان إلّا من ذنبه، فلو ترک الذّنوب، دفع عن نفسه المخاوف و العیوب.

و یصرّ علیه السّلام فی ترک الحیاء من الاعتراف بالجهل على کلّ أحد فی الجواب عن سؤال ما لا یعلمه، و هذا التأکید و التعمیم یرجع إلى من نصب نفسه علما للناس یرجعون إلیه و یستفتونه فی امورهم و هو لا یعلم و یصعب علیه أن یعترف بجهله و یقول لا أدرى.

و هم الّذین یصعب علیهم أن یتعلّموا ما لم یعلموا لیکونوا على هدى و بصیره فیما یتصدّونه من المنصب و الموقف.

فالحیاء من قول لا أدرى و من التعلّم فیما لا یدری من الحیاء المذموم الّذی‏تقدّم الکلام فیه.

و من التأسّف أنّ أکثر أهل العلم مغمورون فی أمواج هذا البحر المظلم فاذا قاموا فی المحراب أو استقرّوا على المنبر و دعوا واعظا أو صاروا مرجعا للسؤال فی أحکام الدّین یصعب علیهم أن یجیبوا بلا أدرى، و أصعب منه أن یشتغلوا بعد ذلک بالتعلیم، فتجد فی غالب البلاد عددا کثیرا منهم لا یجتمعون بعضهم مع بعض فیبحثون فی العلوم و المسائل المرجوعه إلیهم مع وجود الفرصه الکافیه و ذلک لأنه اعتراف ضمنیّ بالاشتغال بالتعلّم أو الاعتراف بأنّه لا أدری.

ثمّ وصّى علیه السّلام بالصّبر و جعله رأس الإیمان و حیاته و بصیرته و قوامه، و جعل الصبر للایمان کالرّأس من الجسد، یشعر بأنّه من لا صبر له لا إیمان له، و أنّ درجات الایمان یقاس بدرجات الصبر.

الترجمه

فرمود: من پنج سفارش بشما دارم که اگر بدنبال آنها شتر برانید و براى آنها رنج سفرهاى طولانى را بر خود هموار سازید سزاوار آنند.

نباید هیچکدام شما امیدى داشته باشد جز بپروردگار خویش، و نباید ترسی بخود راه دهد جز از گناه خویش، نباید هیچکدام در برابر پرسش از آنچه نمى ‏داند شرم کند که بگوید من نمى ‏دانم، و نه کسى که چیزى را نمى‏ داند شرم کند از این که آنرا بیاموزد، بر شما لازمست صبر و شکیبائى را پیشه خود سازید زیرا صبر براى إیمان چون سر است براى تن، تنى که سر ندارد هیچ خیرى و أثر حیاتى در آن نیست، ایمانى هم که صبر با آن نیست هیچ خیرى و اثرى ندارد.

علی گوید سفارش پنج دارم
که یک یک را براتان مى‏ شمارم‏

سزاوارند اگر دنبال آنها
شتر رانید اندر کوه و صحرا

مدار امید جز از پروردگارت
مترس از هیچ چیزى جز گناهت‏

اگر پرسندت و پاسخ ندانى‏
مکن شرم از جواب ناتوانى‏

اگر چیزى نمى‏ دانى مکن شرم
که آموزیش از استاد، دلگرم‏

شما را صبر مى ‏باید مکرّر
که ایمان را چه سر باشد ز پیکر

تن بى سر ندارد خیر همراه‏
چه ایمانى که صبرش نیست همراه‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۶۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۸۱ صبحی صالح

۸۱-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )قِیمَهُ کُلِّ امْرِئٍ مَا یُحْسِنُهُ

قال الرضی و هی الکلمه التی لا تصاب لها قیمه و لا توزن بها حکمه و لا تقرن إلیها کلمه

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۷) و قال علیه السّلام: قیمه کلّ امرى‏ء ما یحسنه. قال الرّضیّ: و هذه الکلمه الّتی لا تصاب لها قیمه، و لا توزن بها حکمه، و لا تقرن إلیها کلمه.

المعنى

قیمه کلّ شی‏ء باعتبار ما یترتّب علیه من الفوائد و الاثار المرغوبه عند اللَّه أو عند خلقه، و یلحظ فی ذلک ما یتحمّل فی تحصیله من مؤنات و متاعب، و هی ما تبذل بازاء المتاع عند العقلاء، و من الأشیاء ما لا یقوم لخسّته أو فقد الرغبه فی بذل العوض بازائه لو فوره و عدم الحاجه إلى شرائه کالماء فی شطوط الأنهار، و التراب فی البرارى و القفار، أو لکرامته عند اللَّه أو عند الناس کالإنسان، فانه حرّ بالذات و قد القى الرقیّه منذ قرون فی الجامعه البشریه.

فالتعبیر بالقیمه فی کلامه علیه السّلام استعاره بتشبیه المرء بالنظر إلى کمالاته المعنویّه و صناعاته الیدویّه و مهارته فی التعبیرات اللّسانیه على المتاع، و نبّه إلى أنّ اعتبار المرء یقاس بما یحسنه و یجیّده من صنعه أو زراعه أو تجاره أو غیرها فمن أراد أن یکون مرجعا فی أمر من الامور فلا بدّ و أن یتعب نفسه لتحصیل التخصّص فی هذا الأمر. و قد اهتمّ الشعوب الراقیه فی القرون المعاصره بهذه الحکمه القیمه فتوجّهوا إلى تقسیم فنون المعارف و العلوم و الصناعات إلى شعب ضیقه، و فرضوا على المتعلّمین اختیار ما یناسب ذوقهم، و الجدّ فی تعلّمه و کسب التخصّص فیه.

فعصرنا عصر المتخصّصین فی الفنون و الصناعات، عصر العمل بهذه الحکمه القیمه و الدستور الراقى، و قد ظلّ المسلمون قرونا قلّما یلتفتوا إلى هذه الحکمه العلویه فیدخلون فی کلّ شأن بأدنى ممارسه، فیختلّ الامور، و لا ینالون بالمطلوب.

الترجمه

ارزش هر مردى همانست که نیکو میداند و مى‏ تواند.

ارزش هر کس بکار خوب اوست            اوستادیش بهر کارى نکو است‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۸۰ صبحی صالح

۸۰-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )الْحِکْمَهُ ضَالَّهُ الْمُؤْمِنِ فَخُذِ الْحِکْمَهَ وَ لَوْ مِنْ أَهْلِ النِّفَاقِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۶) و قال علیه السّلام: الحکمه ضالّه المؤمن فخذ الحکمه و لو من أهل النّفاق.

اللغه

(الضالّه) ج: ضوالّ مؤنّث الضالّ: الشی‏ء المفقود الّذی تسعى ورائه.

المعنى

عبّر علیه السّلام عن الحکمه بالضالّه للمؤمن باعتبار أنّ الإیمان مأوى الحکمه و ینبغی أن یکون المؤمن هو الّذی اجتمع شوارد الحکم و حضنها من أن تقع فی أیدى المنافقین فجعلوها وسیله لترویج آرائهم الفاسده و أغراضهم الباطله، کما اتّفق فی عصرنا هذا من تسلّط الکفار و المخالفین على فنون الحکمه الطبیعیّه، فسادوا بها و ضلّوا و أضلّوا شباب الإسلام.

الترجمه

حکمت گمشده مؤمن است، حکمت را دریاب گر چه از أهل نفاق باشد.

گمشده مؤمن بود حکمت بگیر            ور چه در دست منافق شد اسیر

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۹ صبحی صالح

۷۹-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )خُذِ الْحِکْمَهَ أَنَّى کَانَتْ فَإِنَّ الْحِکْمَهَ تَکُونُ فِی صَدْرِ الْمُنَافِقِ فَتَلَجْلَجُ فِی صَدْرِهِ حَتَّى تَخْرُجَ فَتَسْکُنَ إِلَى صَوَاحِبِهَا فِی صَدْرِ الْمُؤْمِن‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۵) و قال علیه السّلام: خذ الحکمه أنّى کانت، فإن الحکمه تکون فی صدر المنافق فتلجلج فی صدره حتّى تخرج فتسکن إلى صواحبها فی صدر المؤمن.

اللغه

(الحکمه) ج: حکم: الکلام الموافق للحق، الفلسفه، صواب الأمر و سداده (تلجلج) تردّد فی الکلام و فی صدره شی‏ء تردّد-  المنجد.

الاعراب

أنّى کانت: أنّى ظرف زمان و مفعول فیه أی من أین کانت، و کانت تامه أی وجدت، فاعلها الضمیر المستتر العائد إلى الحکمه، فتلجلج، أی تتلجلج مؤنث المضارع حذفت إحدى تائیه تخفیفا و تدلّ على الاستمرار.

المعنى

الحکمه فی لسان الکتاب و السّنه تطلق على قضایا حقیقیه تزید معرفه الإنسان بالمبدأ و المعاد، أو تهدیه إلى عمل نافع للمعاش أو المعاد، و بهذا الاعتبار قال اللَّه تعالى «یُؤْتِی الْحِکْمَهَ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَهَ»-  ۲۶۹-  البقره» و قد فسّرت بعلم الشرائع، و معالم کلّ شریعه حقه لا تخلو من أحد القسمین و منبع الحکمه تعلیم الأنبیاء المتکى على الوحی من اللَّه تعالى، أو ضوء عقلانی یفاض بعنایته تعالى على الخلائق، و حیث إنّ المنافق یأخذ من تعلیمات الأنبیاء و الأوصیاء فتقع فی یده کلمه حکمه، و ربما استضاء عقله فتجدها و لکن لا یعتقد بها لأنّه منافق فلا تستقرّ الحکمه فی قلبه، فکانت کخروف ضالّ عن قطیع الغنم یرکض إلى هنا و هنا و تتلجلج فی صدر المنافق و لا یقدر على کتمانه فینطق بها و یظهرها، فأمر المؤمن بأخذها و إلحاقها بالحکم المستقرّه فی صدره حتّى تسکن إلى صواحبها، فهو کردّ الخروف الضالّ إلى قطیع الغنم فیسکن فیها و یطمئن إلیها و المراد نفور قلب المنافق عن الحکمه و نفور الحکمه عنه، و التوصیه بأنّه لا بدّ و أن ینظر إلى ما قال لا إلى من قال، فلا یترک الکلام الحق بحجّه أنه خرج من‏ فم المنافق، و یشعر بتأکید طلب العلم و الحکمه من مظانها و إن وجد عند غیر أهلها.

الترجمه

سخن درست و حکیمانه را از هر کس باشد دریافت کن، زیرا سخن حکمت در دل منافق هم هست و بدینسو و آن سو مى‏ چرخد تا از آن بدر آید و خود را بیاران خود برساند که در سینه مؤمن جاى دارند.

ز هر کس حکمت و پندى بیاموز
چراغ معرفت در دل بیفروز

اگر گوینده بى‏ایمان شناسى‏
ز پند و حکمتش چون در هراسى‏

بسا حکمت که در قلب منافق
بود حیران و لرزان همچو وامق‏

بچرخد تا برآید از زبانش‏
بر مؤمن رسد بر همگنانش‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)قضاوقدر

حکمت ۷۸ صبحی صالح

۷۸- وَ مِنْ کَلَامٍ لَهُ ( علیه ‏السلام  ) لِلسَّائِلِ الشَّامِیِّ لَمَّا سَأَلَهُ أَ کَانَ مَسِیرُنَا إِلَى الشَّامِ بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرٍ بَعْدَ کَلَامٍ طَوِیلٍ هَذَا مُخْتَارُهُ وَیْحَکَ لَعَلَّکَ ظَنَنْتَ قَضَاءً لَازِماً وَ قَدَراً حَاتِماً لَوْ کَانَ ذَلِکَ کَذَلِکَ لَبَطَلَ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ وَ سَقَطَ الْوَعْدُ وَ الْوَعِیدُ

إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَمَرَ عِبَادَهُ تَخْیِیراً وَ نَهَاهُمْ تَحْذِیراً وَ کَلَّفَ یَسِیراً وَ لَمْ یُکَلِّفْ عَسِیراً وَ أَعْطَى عَلَى الْقَلِیلِ کَثِیراً وَ لَمْ یُعْصَ مَغْلُوباً وَ لَمْ یُطَعْ مُکْرِهاً

وَ لَمْ یُرْسِلِ الْأَنْبِیَاءَ لَعِباً وَ لَمْ یُنْزِلِ الْکُتُبَ لِلْعِبَادِ عَبَثاً وَ لَا خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا بَاطِلًا ذلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۴) و من کلام له علیه السّلام: للسائل الشَّامی لمَّا سأله: أ کان مسیرنا إلى الشام بقضاء من اللَّه و قدر بعد کلام طویل هذا مختاره: ویحک لعلّک ظننت قضاء لازما، و قدرا حاتما، و لو کان ذلک کذلک لبطل الثّواب و العقاب، و سقط الوعد و الوعید، إنّ‏ اللَّه سبحانه أمر عباده تخییرا، و نهاهم تحذیرا، و کلّف یسیرا، و لم یکلّف عسیرا، و أعطى على القلیل کثیرا، و لم یعص مغلوبا، و لم یطع مکرها، و لم یرسل الأنبیاء لعبا، و لم ینزل الکتب للعباد عبثا، و لا خلق السّموات و الأرض و ما بینهما باطلا (ذلک ظنّ الّذین کفروا فویل للّذین کفروا من النّار).

اللغه

(ویح): کلمه ترحّم و توجّع و قد تأتى بمعنى المدح و التعجّب… و نصبه باضمار فعل کأنّک قلت ألزمه اللَّه ویحا (حتم) حتما بالشی‏ء: قضى (لعب) لعبا: فعل فعلا بقصد اللّذّه أو التنزّه، فعل فعلا لا یجدی علیه نفعا-  المنجد.

الاعراب

بعد کلام، ظرف متعلّق بقوله: و من کلامه، ویحک منصوب بفعل مقدّر أى ألزم اللَّه ویحک، تخییرا مفعول له، و کذلک تحذیرا، کثیرا مفعول ثان لأعطى و الأوّل منه متروک، مغلوبا حال من ضمیر یعص.

المعنى

روی الحدیث فی باب الجبر و القدر من الکافی بهذا اللفظ: علیّ بن محمّد عن سهل بن زیاد و إسحاق بن محمّد و غیرهما رفعوه قال: کان أمیر المؤمنین علیه السّلام جالسا بالکوفه بعد منصرفه من صفّین إذ أقبل شیخ فجثى بین یدیه، ثمّ قال له: یا أمیر المؤمنین، أخبرنا عن مسیرنا إلى أهل الشام أبقضاء من اللَّه و قدر فقال أمیر المؤمنین علیه السّلام: أجل یا شیخ ما علوتم تلعه و لا هبطتم بطن واد إلّا بقضاء من اللَّه عزّ و جلّ و قدره، فقال له الشیخ: عند اللَّه أحتسب عنائی یا أمیر المؤمنین فقال له: مه یا شیخ فو اللَّه لقد عظم اللَّه لکم الأجر فی مسیرکم و أنتم‏ سائرون، و فی مقامکم و أنتم مقیمون، و فی منصرفکم و أنتم منصرفون، و لم تکونوا فی شی‏ء من حالاتکم مکرهین، و لا إلیه مضطرّین، فقال له الشیخ: و کیف لم نکن فی شی‏ء من حالاتنا مکرهین و لا إلیه مضطرّین و کان بالقضاء و القدر مسیرنا و منقلبنا و منصرفنا فقال له: و تظنّ أنه کان قضاء حتما و قدرا لازما، أنه لو کان کذلک لبطل الثواب و العقاب، و الأمر و النهى و الزجر من اللَّه، و سقط معنى الوعد و الوعید فلم تکن لائمه للمذنب، و لا محمده للمحسن، و لکان المذنب أولى بالاحسان من المحسن و لکان المحسن أولى بالعقوبه من المذنب، تلک مقاله إخوان عبده الأوثان، و خصماء الرّحمن، و حزب الشیطان، و قدریّه هذه الامّه و مجوسها. إنّ اللَّه تبارک و تعالى کلّف تخییرا، و نهى تحذیرا، و أعطى على القلیل کثیرا و لم یعص مغلوبا، و لم یطع مکرها، و لم یملّک مفوّضا، و لم یخلق السّموات و الأرض و ما بینهما باطلا، و لم یبعث النّبیین مبشّرین و منذرین عبثا، ذلک ظنّ الّذین کفروا فویل للّذین کفروا من النار، فأنشأ الشیخ یقول:

أنت الامام الّذی نرجو بطاعته
یوم النجاه من الرحمن غفرانا

أوضحت من أمرنا ما کان ملتبسا
جزاک ربّک بالاحسان إحسانا

أقول: و قد ترى ما فیه الاختلاف بین ما ذکره الرضیّ-  رحمه اللَّه-  من هذا الحدیث و ما ورد فی الکافی الشّریف، فلا بدّ و أن یکون أحد المضمونین منقولا بالمعنى، و ما اختاره الرضیّ أوضح و أفصح و یحتمل تعدّد الواقعه، و ذکر الرضیّ-  رحمه اللَّه-  هذا السائل کان شامیّا، و لکن لا إشعار فی روایه الکافی بکونه شامیّا و لعلّ الرّضیّ أخذه من روایه اخرى و کتاب آخر عرف السائل بأنّه شامی، و لکن یشعر صدر الحدیث بأنه من أهل الکوفه حیث قال: أخبرنا عن مسیرنا إلى أهل الشام، فتدبّر.

قال فی شرح ابن میثم: أمر عباده تخییرا، و تخییرا مصدر سدّ مسدّ الحال، انتهى. و لم یبیّن فی کلامه ذا الحال، فان جعله حالا من المفعول و هو عباده، یکون‏ المعنى أمر عباده حالکونهم مخیرین، و لا یستفاد من لفظه مخیرین المختارین إلّا على تکلّف، ففیه تکلّفان: حمل المصدر على الصّفه، ثمّ حمل تلک الصفه من باب إلى باب آخر، و ان جعله حالا من الفاعل و هو اللَّه فلم لم یجعله مفعولا مطلقا، کما فی قوله: نهاهم تحذیرا، کما صرّح به، و لا فرق بین جعله حالا أو مفعولا مطلقا من جهه المعنى، فتدبّر.

قال فی شرح المعتزلی: قد ذکر شیخنا أبو الحسین رحمه اللَّه: هذا الخبر فی کتاب الغرر، و رواه عن اصبغ بن نباته انتهى. و المتن الّذی ذکره مختلف مع متن حدیث الکافی فی موارد، فصدر مقاله علیّ علیه السّلام فیه بقوله: «و الّذى فلق الحبّه و بری‏ء النسمه» و لم یذکر فیه قوله: «و لکان المذنب أولى بالإحسان من المحسن، و لکان المحسن أولى بالعقوبه من المذنب» و هذه الجمله من مشکلات هذا الحدیث. و قد ذکر المجلسى رحمه اللَّه فی شرحه على الکافی وجوها خمسه فی حلّه نذکر خلاصه منها هنا:

الاول-  أنه [یکون‏] متفرعا على أنّه إذا بطل الثواب و العقاب بالجبر على التکلیف فالمذنب صار أولى بالاحسان لنیله فی هذه الدّنیا إلى ملادّه و شهواته و المحسن أسوء حالا منه لتحمّله مشاقّ التکلیف و العبادات.

الثانی-  أنّه لو کان المذنب مجبورا على عمل السیّئه و المحسن على عمل الطاعه فالأولى الاحسان بالمذنب لتدارک جبره على الخلاف الواقع منه، و عقوبه المحسن لیساوی حاله مع المذنب و یراعى العداله بینهما.

الثالث-  ما قیل إنّه إنما کان المذنب أولى بالاحسان لأنّه لا یرضى بالذّنب کما یدلّ علیه جبره، و المحسن أولى بالعقوبه لأنّه لا یرضى بالاحسان لدلاله الجبر علیه، و من لا یرضى بالاحسان أولى بالعقوبه من الّذى یرضى به، و لا یخفى ما فیه.

الرابع-  أنّه لما اقتضى ذات المذنب أن یحسن إلیه فی الدّنیا باحداث اللّذات فیه، فینبغی أن یکون فی الاخره أیضا کذلک، لعدم تغیر الذوات فی النشأتین‏ و إذا اقتضی ذات المحسن المشقه فی الدّنیا و ایلامه بالتکالیف الشاقه ففی الاخره أیضا ینبغی أن یکون کذلک.

الخامس-  ما قیل: لعلّ وجه ذلک أنّ المذنب بصدور القبائح و السیئات منه متألّم منکسر البال لظنه أنها وقعت منه باختیاره، و قد کانت بجبر جابر و قهر قاهر فیستحقّ الإحسان، و أنّ المحسن بفرحاته بصدور الحسنات عنه و زعمه أنه قد فعلها باختیاره أولى بالعقوبه من المذنب.

قال المجلسی رحمه اللَّه فی سند الحدیث: إنّه مرفوع، لکن رواه الصّدوق رحمه اللَّه فی العیون بأسانید عنه، و مذکور فی رساله أبی الحسن الثالث علیه السّلام إلى أهل الأهواز، و سائر الکتب الحدیثیّه و الکلامیّه، و أشار المحقّق الطوسیّ فی التجرید إلیه، و رواه العلامه فی شرحه عن الأصبغ بن نباته بأدنی تغییر. أقول: هذا الحدیث باعتبار تعرّضه لمسأله الجبر و الاختیار و القضاء و القدر فی أعمال العباد من مشکلات الأحادیث و یحتاج إلى شرح مفصّل، و توضیح ینحلّ به هذا المعضل، و لا مجال لهذا البحث فی هذا الشرح الموجز، و قد بحثت عن هذه المسأله مفصلا فی شرح اصول الکافی و ترجمته بالفارسیه المطبوعه فی الجزء الأوّل، فمن أراد تحقیق المقام و توضیح المرام فلیرجع إلیه، و نحن نترجم الحدیث تماما على متن رواه الشارح المعتزلی، لأنّا ترجمنا متن الکافی فی شرحه.

الترجمه

أصبغ بن نباته گفت: پیرمردى در برابر علی علیه السّلام ایستاد و گفت: بما بگو که رفتن ما بشام بقضاء خدا و قدر بود در پاسخ فرمود: بدان خدا که دانه را مى‏ شکافد و جاندار مى ‏آفریند، ما گامى برنداشتیم و بر درى فرو نشدیم جز بقضاء خدا و قدر او، آن شیخ گفت: رنجى که بردم باید بحساب خدا بگذارم، هیچ ثوابى ندارم، علی فرمود: اى شیخ خاموش باش محققا خدا در این سفر بشما پاداش بزرگى عطا کرده چه در رفتن و چه در برگشتن، شما در هیچ حالی واداشته نبودید و ناچار و بى اختیار نبودید، آن شیخ گفت: چگونه چنین نبودیم با این که قضا و قدر ما را سوق داده ‏اند، حضرت فرمود: واى بر تو، شاید گمان میکنى قضاء لازم و قدر حتم و ملزمى در میان است اگر چنین باشد ثواب و عقاب و وعد و وعید و أمر و نهى همه باطل و بیهوده گردند و گنهکار را سرزنش نباید و نیکوکار را آفرین نشاید، و نیکوکار از بدکار سزاوارتر بمدح و تحسین نباشد، و بدکار سزاوارتر نباشد بمذمّت و نکوهش از نیکوکار، این گفتار بت پرستان و سپاه شیطان و گواهان ناحق و نابینایان از راه صواب است، و آنان قدریه این امّت و گبران این امّت محسوبند.

راستى که خداوند سبحان، فرمان داده براى مختار ساختن بندگان خود و غدقن کرده براى بر حذر داشتن و تکلیف آسانى فرموده، نافرمانیش بمعنى این نیست که در برابر بنده خود مغلوب شده است، و از روى وادار کردن و اعمال زور اطاعت نمى‏ شود، رسولان خود را بیهوده و عبث بسوى بندگانش گسیل نداشته، و آسمانها و زمین و آنچه در آنها است بیهوده نیافریده-  اینست گمان آن کسانى که کافر شدند، واى از دوزخ بر کافران-  آن شیخ گفت: پس قضا و قدرى که ما بوسیله آنها سفر کردیم چیستند فرمود: این قضا و قدر بمعنى أمر و دستور خدا است، سپس این گفته خداوند سبحان را تلاوت فرمود که: «وَ قَضى‏ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ»-  پروردگارت فرمان داده که نپرستید جز او را-  آن شیخ شادمانه برخواست و مى‏ گفت:

توئى آن امامى که با طاعتش
امید بهشت از خدا در سر است‏

ز دودى تو هر شبهه از دین ما
جزاى تو با حضرت داور است‏

چون که برگشت على از صفین
غم صفین بدلش بد سنگین‏

بستمکار شکستى نرسید
فتنه‏اى سخت از آن گشت پدید

شیخى اندر بر او سخت ایستاد
که بگو رفتن شام اى استاد

بقضا بود مقدّر ز خدا
یا بدلخواه بشر شد پیدا

گفت سوگند بخلّاقى حق
که قضا و قدرش بد ز سبق‏

هیچ گامى ننهادیم براه‏
جز قضا و قدرش بد همراه‏

شیخ گفتا که خدایا صبری
که نداریم از این ره اجرى‏

گفت خاموش ایا شیخ دژم‏
که خدا داده ثوابى معظم‏

طى این راه باکراه نبود
هر کس از میل خود این ره پیمود

شیخ گفتا که قضا ما را برد
گفت وه نیست قضا حتم اى گرد

ور نه بیهوده ثوابست و عقاب
نه بود أمر و نه نهى و نه عذاب‏

نه خدا سرزنش مذنب کرد
نه ستایش ز نکوکار اى مرد

این بود گفته عبّاد وثن
گفته لشکر شیطان کهن‏

راستش حضرت سبحان فرمان‏
داده آزاد بدین خلق جهان‏

نهى کرد است برسم تحذیر
کرده تکلیف ولى سهل و یسیر

از گنه چیره بر او کس نشده‏
باطاعت کسى مکره نشده‏

نه عبث خیل رسل کرده گسیل
تا که باشند بمخلوق دلیل‏

آسمانها و زمین بیهده نیست‏
در جهان بیهده را نبود زیست‏

این گمان شیوه کفّار بود
که مکان همه در نار بود

شیخ گفتا چه قضا و قدرى‏
کرده این راه بماها سپرى‏

گفت فرمان خدا و حکمش
دیگر اى شیخ زبان را در گش‏

گفته حق بود اندر قرآن‏
که «قضى ربک» روخوش برخوان‏

شیخ فهمید و بشد شاد و سرود
چند شعرى و على را بستود

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۹۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۷ صبحی صالح

۷۷- وَ مِنْ خَبَرِ ضِرَارِ بْنِ حَمْزَهَ الضَّبَائِیِّ عِنْدَ دُخُولِهِ عَلَى مُعَاوِیَهَ وَ مَسْأَلَتِهِ لَهُ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَالَ فَأَشْهَدُ لَقَدْ رَأَیْتُهُ فِی بَعْضِ مَوَاقِفِهِ وَ قَدْ أَرْخَى اللَّیْلُ سُدُولَهُ وَ هُوَ قَائِمٌ فِی مِحْرَابِهِ قَابِضٌ عَلَى لِحْیَتِهِ یَتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السَّلِیمِ وَ یَبْکِی بُکَاءَ الْحَزِینِ وَ یَقُولُ‏

یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا إِلَیْکِ عَنِّی أَ بِی تَعَرَّضْتِ أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ لَا حَانَ حِینُکِ هَیْهَاتَ غُرِّی غَیْرِی لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ قَدْ طَلَّقْتُکِ‏ ثَلَاثاً لَا رَجْعَهَ فِیهَا فَعَیْشُکِ قَصِیرٌ وَ خَطَرُکِ یَسِیرٌ وَ أَمَلُکِ حَقِیرٌ آهِ مِنْ قِلَّهِ الزَّادِ وَ طُولِ الطَّرِیقِ وَ بُعْدِ السَّفَرِ وَ عَظِیمِ الْمَوْرِدِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۳) و من خبر ضرار بن ضمره الضّبابی عند دخوله على معاویه و مسألته له عن أمیر المؤمنین علیه السّلام قال: فأشهد لقد رأیته فی بعض مواقفه و قد أرخى اللّیل سدوله و هو قائم فی محرابه، قابض على لحیته، یتململ تململ السلیم، و یبکى بکاء الحزین، و یقول: یا دنیا یا دنیا، إلیک عنّی، أبی تعرّضت أم إلیّ تشوّفت لا حان حینک، هیهات غرّی غیری، لا حاجه لی فیک، قد طلّقتک ثلاثا لا رجعه فیها، فعیشک قصیر، و خطرک یسیر، و أملک حقیر. آه من قلّه الزّاد، و طول الطّریق، و بعد السّفر، و عظیم المورد.

اللغه

(السدل) ج: أسدال و سدول و أسدل: السّتر، یقال: أرخى اللیل سدوله أى أرسل أستار ظلمته (سلمته) الحیّه: لدغته فهو سلیم ج: سلمى-  المنجد.

و (التململ) عدم الاستقرار من المرض کأنه على مله، و هی الرّماد الحارّ(لا حان حینک) أی لا حضر وقتک، (تشوّفت) الجاریه أی تزیّنت-  صحاح.

الاعراب

و قد أرخى اللّیل سدوله، جمله حالیّه عن فاعل رأیته، و هو قائم یصلّی-  إلخ حالیّه اخرى عن المفعول الأوّل له و هو الضمیر الثانی، قائم فی محرابه، خبر هو، قابض، خبر ثان له، یتململ-  إلخ، حال عنه، یا دنیا، من باب المنادى المعرفه لا حان حینک، دعاء علیها أی لا حضر وقتک کما تقول: لا کنت.

المعنى

(ضرار بن ضمره) قال فی التنقیح: من خلّص أصحاب أمیر المؤمنین علیه السّلام حسن الحال، فصیح المقال، انتهى.

و ننقل هذه الرّوایه عن شرح المعتزلی بسند ثان فهو أوفى و أکمل قال: و ذکر أبو عمر بن عبد البرّ فی کتاب الاستیعاب، هذا الخبر، فقال: حدّثنا عبد اللَّه بن محمّد بن یوسف، قال: حدّثنا یحیی بن مالک بن عائد، قال: حدّثنا أبو الحسن محمّد بن محمّد بن مقله البغدادی بمصر. و حدّثنا أبو بکر محمّد بن الحسن بن درید، قال: حدّثنا العکلی، عن الحرمازى، عن رجل من همدان، قال: قال معاویه لضرار الضبائی: یا ضرار صف لی علیّا، قال: اعفنی یا أمیر المؤمنین، قال: لتصفّنه، قال: أمّا إذا لا بدّ من وصفه، فکان و اللَّه بعید المدى، شدید القوى، یقول فصلا، و یحکم عدلا، یتفجّر العلم من جوانبه، و تنطق الحکمه من نواحیه یستوحش من الدّنیا و زهرتها، و یأنس باللیل و وحشتها، و کان غزیره العبره، طویل الفکره، یعجبه من اللّباس ما قصر، و من الطعام ما خشن، کان فینا کأحدنا یجیبنا إذا سألناه، و ینبئنا إذا استفتیناه، و نحن و اللَّه مع تقریبه إیّانا و قربه منّا، لا نکاد نکلّمه هیبه له، یعظم أهل الدین، و یقرب المساکین، لا یطمع القویّ فی باطله، و لا ییأس الضعیف من عدله، و أشهد لقد رأیته فی بعض مواقفه و قد أرخى اللیل سدوله، و غارت نجومه، قابضا على لحیته، یتململ تململ السّلیم، و یبکی بکاء الحزین، و یقول: یا دنیا غرّی غیرى، أبى تعرّضت أم إلىّ تشوّقت‏ هیهات هیهات، قد باینتک ثلاثا لا رجعه لى فیها، فعمرک قصیر، و خطرک حقیر آه من قلّه الزاد، و بعد السّفر، و وحشه الطریق، فبکى معاویه و قال: رحم اللَّه أبا حسن، کان و اللَّه کذلک، فکیف حزنک علیه یا ضرار قال: حزن من ذبح ولدها فی حجرها.

أقول: من أخبث مکائد معاویه بعد تسلّطه على الکوفه و سیطرته على أصحاب أمیر المؤمنین أن یجلبهم إلى الشّام بشتّى الوسائل من دعوه ودیّه أو تهریب من ظلم عمّاله أو تهدید أو غیر ذلک من الوسائل ثمّ یحضرهم فی حفلته الغاصّه بالرّجال و یسألهم عن وصف علیّ علیه السّلام حتّى یذکروا له عیبا بحضره الناس و یتّهموه فیستفید من کلامهم لتأیید سیاسته.

و ممّن وقع فی حبالته ضرار بن ضمره و کان من خواصّ علیّ و من أهل الزهد و العباده فأمره بتوصیف علیّ علیه السّلام، و قد وصفه ضرار بهذا الوصف البالغ فی الخطوره من نواح شتّى، معرضا بذلک على معاویه و ناصحا و واعظا له، و نشیر إلى بعض ما ذکره رضوان اللَّه علیه: افتتح ضرار رضوان اللَّه علیه توصیفه لعلیّ علیه السّلام بأنّه (کان بعید المدى) أی عالی الهمّه ناظر إلى المعالی القدسیّه، و تارک للأهواء الخسیسه المادّیه مع شدّه قواه المعنویه، و نوایاه الملکوتیه، و کأنه إشاره إلى قوله تعالى فی سوره النجم «علّمه شدید القوى» و هو وصف جبرئیل حامل الوحی إلى النّبیّ صلّى اللَّه علیه و آله (یقول: فصلا) أی ینطق بما هو الحقّ الصّریح، مأخوذا من الوحی الصحیح و کأنه إشاره إلى قوله تعالى فی سوره الطّارق «إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ وَ ما هُوَ بِالْهَزْلِ» و کان یحکم بالعدل لا یخالطه جور و باطل، منبع ذخّار للعلم قولا و عملا و بحر ضخم للحکمه من کلّ ناحیه، زاهد فی الدّنیا متنفّر عنها، یطلب الخلوه و الانعزال عن أهل الدّنیا فیأوی إلى اللّیل و وحشته، هذه صفاته المعنویه العقلیّه و الوجدانیّه.

ثمّ شرع فی وصفه الظاهر فقال: یبکی و یسیل الدّموع الغزیره من خوف اللَّه‏ و من ترحّمه على الضعفاء و الفقراء، و یتفکر طویلا فی اصلاح الامور.

ثمّ وصفه علیه السّلام فی زیّه و لباسه و مأکله فقال: یعیش عیش الفقراء و المساکین حتّى یعجبه اللباس القصیر و الطعام الخشن لم یلاحظ لنفسه امتیازا و لا مثاره و اماره للریاسه، بل کان فینا کأحدنا یجیب مسائلنا و یفتینا، و لیکن له هیبه معنویه فی قلوبنا، ثمّ یبین معاملته مع عموم الناس و رعایته للعدل الاجتماعی فی هذه الفصول:

۱-  یعظم أهل الدّین فلا حرمه عنده إلّا للدّین و أهله.

۲-  یقرّب المساکین و لا یلتفت إلى زبرجه الأغنیاء و المثرین.

۳-  لا نفوذ فیه لأهل القوّه و الثروه فیستمیلونه لأغراضهم، بل لا طمع لهم فی ذلک.

۴-  لا یقطع رجاء الضعیف من عدله و أخذه له بحقّه و إن کان خصمه قویّا ذا مال و جاه و ثروه.

ثمّ شرع بعد ذلک فی بیان خوفه عن اللَّه و زهده فی الدّنیا و صوّره لمعاویه بما لا مزید علیه حتّى أثّر فی هذه الصّخره الصمّاء و القلب القاسى الأعمى فبکى.

و أظنّ أنّ بکاء معاویه لم یکن عن خوف من اللَّه و إذعان للحقّ، بل کان کما یبکى الصبىّ من ألم الابره إذا نفذت فی جسمه حیث إنّ کلّ جمله ألقاها إلیه هذا البطل المجاهد فی فضیله علیّ علیه السّلام تکون أوقع من السّهم على قلبه و کبده فهو مع کمال تجلّده و تحلّمه الذی کان الرکن الوثیق لسیاسته العوجاء، لم یقدر على المقاومه تجاه هذه الضربات البطولیه النافذه على قلبه القاسی، فلم یحر جوابا و لم یجترى على إسکات القائل لما اخذ منه العهد ضمنا بقوله أو تعفینی، فتحلّم ألم هذه الرّمیات المتتابعات حتّى نفد صبره و شرع یبکی من الألم و الغمّ الّذی دخله من مشاهده هذا البطل الّذی یجاهده بسیف لسانه فی عقر داره، و هو یرى نفسه متّکأ على سریر الملک و السّطوه، ثمّ أخبره هذا البطل فی آخر کلامه عن مقدار حبّه لعلیّ علیه السّلام و بغضه له حیث أجابه بأنّ حزنی على علیّ علیه السّلام کحزن أمّ ذبح ولدها فی حجرها، هذا تصریح بحبّه لعلیّ علیه السّلام بما لا مزید علیه و تلویح لبغضه له، و هل قتل علیّ علیه السّلام إلّا بمخالفه معاویه معه و بکیده و مکره

الترجمه

متن کامل خبر بروایت مندرجه در شرح معتزلى ترجمه مى‏ شود: معاویه بضرار ضبابى گفت: أى ضرار علی را براى من وصف کن، در پاسخ گفت: یا أمیر المؤمنین مرا معاف دار، گفت: البته باید او را وصف کنى، در پاسخ گفت: چون ناچارم مى‏ گویم: بخدا، والا همت بود، شدید القوى بود، صرحى و قاطع سخن مى ‏گفت، بدادگرى حکومت میکرد، دانش از همه سویش فرو مى ‏ریخت و در پیرامونش حکمت گویا بود، از دنیا و شکوفانیش گریزان بود، بشب پر هراس انس داشت، اشکش فراوان، اندیشه ‏اش طولانى بود، جامه کوتاه درویشانه را خوش مى‏ داشت و خوراک ناهموار را، در میان جمع ما چون یکى از ما بود هر پرسشى داشتیم جواب مى‏ داد، و چون از او فتوى مى ‏خواستیم ما را آگاه میکرد بخدا با این که ما را بخود بسیار نزدیک می کرد و با او همنشین بودیم، بسا که از هیبت الهیه او جرئت سخن با او را نداشتیم، اهل دین را بزرگ مى‏ داشت، و مساکین را بخود نزدیک می کرد، هیچ نیرومندى طمع نداشت که ناحقى بسود خود از او بخواهد، و هیچ بینوائى از دادگرى او نومید نبود.

من خود گواهم که در یکی از مواقفش وى را دیدم در حالى که شب از نیمه گذشته، و پرده‏ هاى تاریکى خود را بر جهان گسترده بود، و أخترانش در چاه مغرب فرو شده بودند، دست بر ریش داشت و چون مار گزیده بر خود پیچ و تاب مى‏ خورد و بمانند مصیبت زده‏اى مى‏ گریست و مى‏ گفت: أى دنیا دیگرى را فریب بده، خود را بمن عرضه مى‏ دارى براى من زیور نمائى و کرشمه می کنى هیهات هیهات، من تو را سه طلاقه کردم که رجوع ندارد، عمرت کوتاه است، و قدرت اندک، آه و افسوس از توشه کم، و دورى سفر. و راه پر خطر.

معاویه گریست و گفت: خدا ابو الحسن را رحمت کناد، بخدا همچنین بود

أى ضرار اندوه تو بر وى چونست گفت: چون اندوه مادرى که فرزندش را در دامنش سر بریده باشند.

على را یکى یار همگام بود
ضرار بن ضمره ورا نام بود

بچرخید چرخ و کشاندش بزور
بدرگاه بن حرب نیرنگ پور

از او خواست وصف على را بجد
بپاسخ برآمد، یل و مستعد

بگفتا گواهم که خود دیدمش‏
بیک ایستگاهى و سنجیدمش‏

شب افکنده صد پرده نیلگون
سراسر جهان در سکوت و سکون‏

على بر سر پا بمحراب خویش‏
نظر سوى حق است پاکش بریش‏

چنان در تلاطم که مارش زده
سرشکش رخ غمگسارش زده‏

بدنیا همی گفت از من بدور
مکن عرضه خود را بمن ای شرور

کرشمه بمن مى‏فروشی برو
نیاید چنین روزت اندر گرو

بدورى ز من دیگری را فریب‏
نخواهم ز تو حاجت و نى نصیب‏

طلاق تو دادم سه بار و دیگر
ندارم رجوعى برایت بسر

که عیش تو کوتاه و قدرت زبون‏
تو را آرزو کوچک و سرنگون‏

صد افسوس زین توشه کم مرا
و زین راه پر طول و پر خم مرا

سفر بس دراز است و پر ترس و بیم‏
ورودم بدرگاه حق بس عظیم‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 

حکمت ۷۶ صبحی صالح

۷۶-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الْأُمُورَ إِذَا اشْتَبَهَتْ اعْتُبِرَ آخِرُهَا بِأَوَّلِهَا

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۲) و قال علیه السّلام: إنّ الأمور إذا اشتبهت، أعتبر آخرها بأوّلها.

اللغه

(اشتبه) الأمر علیه: خفی و التبس-  المنجد.

المعنى

الامور المشتبهه هی الّتی لا یتّضح حقیقتها باعتبار العقل أو الشرع، کالمسافر یرید مقصدا معینا فاشتبه علیه الطریق و لا یدری أنّ سلوک الطریق الّذى یرید أن یمشی علیه یوصله إلى مقصده أم لا، و کمن یقصد أن یقتدى بامام و لا یدرى أنّه حقّ و متابعته یوصله إلى الحق أم لا، فیقول علیه السّلام: إذا اشتبه الأمر من أوّل الدخول فیه فلا رجاء بوضوحه فی نهایته، فلا بدّ من التوقف و البحث حتّى یتّضح و یکون‏ الدّخول فیه على بصیره و اطمینان، و الظاهر أنّ المقصود أنّه إذا وقع خطاء فی أوّل أمر، یؤدّی إلى الخطاء فی آخره.

الترجمه

براستى که اگر کارها از نخست دچار اشتباه و خطا شدند، پایان آنها با آغاز آنها سنجیده شوند.

         خشت از أوّل گر نهد معمار کج            تا ثریّا مى‏رود دیوار کج‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۵ صبحی صالح

۷۵-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )کُلُّ مَعْدُودٍ مُنْقَضٍ وَ کُلُّ مُتَوَقَّعٍ آتٍ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه و السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۱) و قال علیه السّلام: کلّ معدود منقض، و کلّ متوقّع آت.

الاعراب

منقض، فاعل عن الانقضاء خبر و منقوص و رفعه مستتر، و کذلک آت.

المعنى

المقصود من المعدود عمر الانسان من أشهره، و أیامه، و ساعاته، و دقائقه و ثوانیه، فانه إذا عدّ بکلّ اعتبار ینقضی لا محاله، و المقصود من المتوقّع الموت الّذی یأتی بلا شبهه.

الترجمه

هر چه بر شمرده مى ‏شود پایان مى‏ پذیرد، و هر چه باید بیاید مى‏ آید

         عمر را چون بشمرى آخر شود            چون که آخر گشت مردن مى ‏رسد

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

 

بازدیدها: ۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۷۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۴ صبحی صالح

۷۴-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَى أَجَلِه‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السبعون من حکمه علیه السّلام

(۷۰) و قال علیه السّلام: نفس المرء، خطاه إلى أجله.

اللغه

(النفس) مصدر ج: أنفاس (الخطوه) ج: خطى و خطوات: ما بین القدمین عند المشی-  المنجد.

المعنى

التنفس شغل دائم للانسان الحىّ لا یخلو منه فى حال من الأحوال قیاما و قعودا، و یقظه و نوما، صحیحا کان أم مریضا، و مع ذلک کان ألذّ ما یتناوله من الحوائج و أروح و أخفّ، و قیل: صعوده یمدّ الحیاه، و نزوله یفرح الذات، و لکنه خطوه نحو الممات.

الترجمه

هر دمى بسوى مرگ قدمى است.

         هر دم که بر آورى تو، گامى            برداشته‏اى بسوى مردن‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۲۰

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۳ صبحی صالح

۷۳-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْیَبْدَأْ بِتَعْلِیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِیمِ غَیْرِهِ وَ لْیَکُنْ تَأْدِیبُهُ بِسِیرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِیبِهِ بِلِسَانِهِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۹) و قال علیه السّلام: من نصب نفسه للنّاس إماما، فلیبدأ [فعلیه أن یبدأ] بتعلیم نفسه قبل تعلیم غیره، و لیکن تأدیبه بسیرته قبل تأدیبه بلسانه، و معلّم نفسه و مؤدّبها أحقّ بالإجلال من معلّم النّاس و مؤدّبهم.

اللغه

أمّ یؤمّ إمامه و إماما القوم و بالقوم: تقدّمهم و کان لهم إماما-  الامام للمذکّر و المؤنث ج أئمه: من یؤتمّ به أی یقتدى به، سیره الرّجل صحیفه أعماله، کیفیه سلوکه بین الناس-  المنجد.

الاعراب

إماما، ثانی مفعولی نصب، قبل، منصوب على الظرفیه متعلّق بقوله: فلیبدأ بسیرته، ظرف مستقرّ خبر لقوله و لیکن، و أحقّ بالاجلال، خبر لقوله: و معلّم نفسه.

المعنى

فیه تعریض على من تصدّى الامامه و تقمّصها من غیر حقّ، کما افتتح علیه السّلام خطبته الشقشقیه بقوله: و لقد تقمّصها فلان-  إلخ، و فیه إشعار بأنّ الإمامیه منصب إلهیّ هیّأ اللَّه لها رجال أدّبهم بقدرته و إحاطته، و هذّبهم بالفطره و طهّرهم تطهیرا، لأنّ المقصود من الإمام فی کلامه هذا هو الرّئیس الّذی یحکم فی الناس، فمن لم یکن مستعدا لهذا المقام لا یقدر على تعلیم نفسه و رفع نقصه إلى أن ینال هذه الدّرجه القصوى و المرتبه العلیا، و خصوصا بالنّظر إلى مقام العلم الشامل المحیط العمیق الّذی یلزم لمنصب کهذا، فاذا کان الرّجل جاهلا بذاته کیف یقدر على تعلیم نفسه فانّ العلم الکسبی یحصل إمّا بموهبه من اللَّه فیفیضه على قلوب الأنبیاء و الأوصیا و إمّا بتحصیله من الأساتذه و العلماء، فکیف یقدر الإنسان على تعلیم نفسه بشخصه نعم تأدیب السیره و إصلاح الأخلاق و الأعمال الّذی یعدّ من باب الحکمه العملیه ممّا یمکن للإنسان أن یباشره بنفسه، فیحسن أخلاقه بالرّیاضه و یزیل عنه الأخلاق السیّئه، و یخلّی ضمیره عنها و یحلّیه بالأخلاق الحسنه و الفضائل و أمّا العلم و المعرفه الخاصّه بمقام الإمامه فکیف یقدر علیه الإنسان بنفسه إذا لم یکن من عنایه اللَّه تعالى، و یؤید ذلک قوله (و معلّم نفسه و مؤدّبها بها أحقّ بالاجلال) فانّه تعریض بأنّ تصدّى غیر الأهل للإمامه إنّما یکون لکسب الجاه و الاعتبار عند الناس و جلب الإجلال و الاحترام، و إذا تصدّى شخص لتعلیم نفسه و تأدیبها یکون أحق بالإجلال، اللّهمّ إلّا أن یکون المراد من تعلیم النفس الاشتغال بالرّیاضه و تصفیه النفس بحیث یستعدّ للافاضه کما اشیر إلیه فی بعض الأحادیث و یشعر به قوله علیه السّلام: العلم نور یقذفه اللَّه فی قلب من یشاء، و مع هذا لا یخلو الکلام من تعریض على من ذکرنا.

الترجمه

هر که خود را پیشوا و رهبر مردم سازد باید پیش از آموختن بمردم باموزش خویش پردازد، و باید بروش و عمل خود أدب آموزد پیش از آنکه دستور أدب را با زبان بدیگران بیاموزد، کسى که خود را آموزد و أدب نماید باحترام سزاوارتر است از کسى که آموزگار و مؤدّب مردم باشد.

هر که خود را رهبر مردم کند
باید أول رهبرى از خود کند

خود بیاموزد و زان پس دیگران‏
با عمل تأدیب سازد نى زبان‏

هر که خود آموخت و تأدیب کرد
احترامش بیش از آن دیگر بود

که دهد تأدیب و آموزش بغیر
چون که او سوى خدا باشد بسیر

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۲۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۲ صبحی صالح

۷۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام )الدَّهْرُ یُخْلِقُ الْأَبْدَانَ وَ یُجَدِّدُ الْآمَالَ وَ یُقَرِّبُ الْمَنِیَّهَ وَ یُبَاعِدُ الْأُمْنِیَّهَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ نَصِبَ وَ مَنْ فَاتَهُ تَعِبَ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۸) و قال علیه السّلام: الدّهر یخلق الأبدان، و یجدّد الامال و یقرّب المنیّه، و یباعد الأمنیّه، من ظفر به نصب، و من فاته تعب.

اللغه

(أخلق) الثوب: جعله بالیا (المنیّه) ج منایا: الموت (الامنیه): البغیه ما یتمنّى (نصب) تعب و أعیا-  المنجد.

الاعراب

یخلق الأبدان، جمله مبدوّه بالمضارع خبر المبتدأ، و یدلّ على الاستمرار و هکذا الجمل التّالیه المعطوفه علیها.

المعنى

فسّر الدهر بالنازله و الأمد المحدود و الزمان الطویل، و الظاهر أنّ المقصود العرفی منه الزمان بما یحواه من الحوادث و یعبر عنه بالفارسیه «روزگار» فالاسناد فی قوله (یخلق الأبدان) و توالیها إسناد حقیقی، لأنّ انکسار الأبدان و بلیها معلول لهذه العوامل الزمنیه من المرض و العمل و الحوادث، و تأثر المشاعر و الاحساسات، و کذلک تجدید الامال و إقراب المنیّه و بعد الأمانى، و کلّما دخل الانسان فی ما یقرب من الشیخوخه و الهرم یکثر أمانیه على رغم بعدها، لأنه یمنع منها رویدا رویدا، و الانسان حریص على ما منع، و لو کان المقصود من الدّهر نفس الزمان المنصرم لا بدّ و أن یکون الاسناد فی الجمل مجازیا على حدّ قوله «أشاب الصغیر و أفنى الکبیر مرّ الغداه و کرّ العشیّ» و هو خلاف الظاهر مضافا إلى أنّه لا یوافق قوله علیه السّلام: (من ظفر به نصب، و من فاته تعب) لأنّ نفس الزمان لیس شیئا یظفر به أحد و یفوت عن غیره، أو کان الظفر به موجبا للنّصب‏ فالمقصود من الدّهر ما یحویه من النعم و الأموال، و المواهب و الامال، فمن حصّلها نصب و أعیا من حفظها و صرفها فی مصارفها، و من فاته تعب من فقدها و ألم الحاجه إلیها.

الترجمه

روزگار تن‏ها را فرسوده کند، و آرزوها را تازه سازد، و مرگ را نزدیک آرد، و هوسها را دور نماید، هر که بدان دست یابد خسته شود، و هر که بدست نیاورد برنج افتد.

 روزگار است که فرسوده نماید تنها
آرزوهاى جدید آرد و مرگش ز قفا

دور سازد هوس و هر که بدستش آرد
خسته و هر که نیارد رسدش رنج و عنا

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۴۴

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۱ صبحی صالح

۷۱-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )إِذَا تَمَّ الْعَقْلُ نَقَصَ الْکَلَامُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۷) و قال علیه السّلام: إذا تمّ العقل، نقص الکلام.

الاعراب

إذا، ظرف زمان یجب إضافته إلى جمله فعلیّه فهو معنا مفعول فیه یقید الفعل الواقع بعده یعد بمنزله الجزاء.

المعنى

العقل قیّم على الأعضاء، و هی مندفعه بالاحساسات الشّهویّه و الغضبیّه و اللسان خطیب الحواس ینطلق بمالها من التأثّر الناشی عن الشهوه أو الغضب و قلّما یخلو الانسان منه فیرید أن یتکلّم دائما بما یبیّن إحساسه، مضافا إلى أنّ شهوه الکلام غریزه مستقلّه فی الانسان، فاذا تمّ العقل، و تسلّط على الحواس یمنع ممّا لا یفید من الکلام، فینقص الکلام.

الترجمه

چون خرد کامل شود، سخن کم گردد.

         مرد خردمند، سخن کم کند            تا که گهى خویش چه ابکم کند

 

 

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۷۰ صبحی صالح

۷۰-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )لَا تَرَى الْجَاهِلَ إِلَّا مُفْرِطاً أَوْ مُفَرِّطاً

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۶) و قال علیه السّلام: لا ترى الجاهل إلّا مفرطا، أو مفرّطا.

اللغه

(أفرط) أعجل بالأمر، جاوز الحدّ من جانب الزیاده و الکمال (فرّط) ترکه-  المنجد.

الاعراب

لا ترى، من باب علم، الجاهل، مفعوله الأوّل، و الاستثناء مفرغ، و مفرطا مفعول ثان.

المعنى

إقامه کلّ أمر فی محلّه اللائق به من دون زیاده و نقصان هو الصراط المستقیم و العدل المأمور به، و هذه القاعده عامه لکلّ شئون الإنسان ممّا هو فی داخل نفسه أو فی أعضائه، و ممّا هو خارج عنه یرتبط به من تدبیر منزله و المعاشره مع أهله و جیرانه و المعامله مع الناس کافه، و رعایه العداله فی الامور یحتاج إلى علم واسع و دقّه نظر عمیق، فاذا کان الانسان جاهلا لا یقدر على رعایه العداله و الاستقامه فی الامور، فیتجاوز الحدّ فیکون مفرطا أو یقف دونه فیکون مفرّطا و مقصّرا.

الترجمه

نبینى نادان را جز این که از حد گزرانیده، یا بسر حد نرسیده.

         نادان نتواند بسر حد باشد            یا کمتر از آنست و یا رد باشد

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۹ صبحی صالح

۶۹-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )إِذَا لَمْ یَکُنْ مَا تُرِیدُ فَلَا تُبَلْ مَا کُنْتَ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۵) و قال علیه السّلام: إذا لم یکن ما ترید، فلا تبل ما [کیف‏] کنت.

اللغه

(بالى) مبالاه بالأمر: اهتمّ به و اکترث له-  المنجد.

الاعراب

لا تبل ما کنت، خطاب نهی عن بالى یبالی، و القیاس أن تکون فلا تبال بحذف لام الفعل جزما فقط و لکن حذف ألف المفاعله على غیر قیاس کحذف النون من یک، و نقل الجزم إلى اللّام، و ما، اسمیه نکره منعوته بقوله: کنت أی شیئا کنته، فهی مفعول لقوله لا تبل.

المعنى

هی کلمه تسلیه لمن یسعى نحو مقصود و غرض بحسب شخصیته، و قلّما یخلو عنه أیّ إنسان، فکلّ أحد یقصد هدفا فی حیاته و یسعى للوصول إلیه بحسب‏ مقامه، و قلّما یصل الإنسان إلى ما یقصده و یریده، فانّ أکثر النّاس یقصدون هدفا لا یتهیّأ لهم أسبابه أو یقصّر همّتهم عن سلوک طریقه، فلا یکونون ما یریدون، فقال علیه السّلام: إذا لم تصل إلى هذا المقصد الّذی تریده لفقد الوسائل أو قصور الهمه أو وفور الموانع، فارض بما وصلت إلیه من الأحوال، و لا تغتم بما فات منک من الامال.

الترجمه

چون آنچه خواستى نشدى، از آنچه هستى نگران مباش.

چون آنچه خواستی نشدت حاصل از تلاش            رو شکر کن، مباد که از بد بتر شود

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۸ صبحی صالح

۶۸-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )الْعَفَافُ زِینَهُ الْفَقْرِ وَ الشُّکْرُ زِینَهُ الْغِنَى

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۴) و قال علیه السّلام: العفاف زینه الفقر-  و زاد فی شرح المعتزلی- : و الشّکر زینه الغنى.

اللغه

(عفّ) عفافا: کفّ و امتنع عما لا یحلّ أو لا یجمل-  المنجد.

المعنى

العفاف کفّ النّفس عن الشهوات و الصبر على فوت الحاجات، و الفقر یوجب عدم تناول ما یشتهیه الفقیر و إن کان مباحا و عاده الفقیر أن یسأل النّاس لتحصیل حوائجه أو یشکر عندهم من فقره، و مقتضى العفاف ترک السئوال و إظهار الحاجه، و هو زینه للفقر کما أنّ زینه الغنى الشکر، و هو صرف المال فیما ینبغی من حوائج نفسه، و الأعانه لغیره.

الترجمه

خوددارى و پارسائی، زیور فقر و ندارى است، و شکر و سپاسگزارى، زیور ثروتمندى.

         زیور فقر، عفاف است ولى            زیور از بهر غنى، شکر خدا است‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۷ صبحی صالح

۶۷-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )لَا تَسْتَحِ مِنْ إِعْطَاءِ الْقَلِیلِ فَإِنَّ الْحِرْمَانَ أَقَلُّ مِنْهُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۳) و قال علیه السّلام: لا تستح من إعطاء القلیل، فإنّ الحرمان أقل منه.

الاعراب

لا تستح، استفعال من الحیاء خفّف یاؤه، من إعطاء القلیل، ظرف متعلّق به

المعنى

العطاء و إن کان قلیل خیر من ترکه رأسا، سواء کان مسبوقا بالسؤال و إظهار الحاجه کما یشعر به لفظ الحرمان، أم کان ابتداء، و تعبیره علیه السّلام بأنّ الحرمان أقلّ، استعاره لطیفه فی استعمال لفظه أقلّ حیث إنّ القلّه فی العطیه صارت سببا لترکها استحیاء، فیقول علیه السّلام: إن کانت القلّه موجبه للحیاء فترکها رأسا أولى بالحیاء لأنّه یعتبر أقلّ منه.

الترجمه

از بخشش کم شرم مدار، که محروم ساختن از آن هم کمتر است.

         مکن شرم اگر بخششت کم بود            که حرمان سائل از آن کمتر است‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۶ صبحی صالح

۶۶-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )فَوْتُ الْحَاجَهِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِهَا إِلَى غَیْرِ أَهْلِها

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۲) و قال علیه السّلام: فوت الحاجه أهون من طلبها إلى غیر أهلها.

الاعراب

من طلبها، متعلّق بأهون، و لفظه من، متمم أهون الدال على التفضیل، و إلى غیر أهلها، متعلّق بطلبها و طلب منه أشهر من طلب إلیه، و کأنّ العدول من لفظه من إلى لفظه إلى یشعر بأنّه جر الحاجه إلى غیر مظانّ حصولها.

المعنى

طالب الحاجه لا بدّ و أن یکون لأمر دینی أو دنیوی، فاذا کان المطلوب منه غیر أهل لانجاز الحاجه فطلب حاجه دینیّه منه غیر مؤثّر لرفع الحاجه فانّ المراد من غیر الأهل کما هو المتبادر من لا یصلح لطلب الحاجه لمنقصه فیه من بخل أو لؤم، و من یکون کذلک فلا یتحصّل منه حاجه دینیّه، و إن کان لأمر دنیوی فتحصیله ممّن لا أهل له متعسّر إلّا بعد کدّ شدید یساوى کدّ فقد هذه الحاجه ففوت الحاجه و ترک طلبها من غیر أهلها أهون على أیّ حال

الترجمه

از دست رفتن حاجت آسانتر است از آنکه از نااهل طلب شود

         فوت حاجت بسى است آسانتر            تا ز نااهل خواهى آن حاجت‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۰ صبحی صالح

۶۵-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )فَقْدُ الْأَحِبَّهِ غُرْبَهٌ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه و الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۱) و قال علیه السّلام: فقد الأحبّه غربه.

المعنى

الوطن یفید الإنسان من نواح شتّى یأویه فی ظلّه و یسکنه فی بیته و یدلّه على طرق معاشه، و أعظم فوائده الأنس مع الأحبه و الأصدقاء و الأخوان، فاذا فقد الانسان أحبّته و أصدقاءه فکأنّه خرج عن وطنه المألوف، و وقع فی وحشه و حتوف.

الترجمه

از دست دادن دوستان، آواره ‏گی است.

         هر که را دوستان ز دست برفت            همچون آواره‏ایست در صحرا

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

 

بازدیدها: ۱۰

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۶۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۶۴ صبحی صالح

۶۴-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )أَهْلُ الدُّنْیَا کَرَکْبٍ یُسَارُ بِهِمْ وَ هُمْ نِیَامٌ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الستون من حکمه علیه السّلام

(۶۰) و قال علیه السّلام: أهل الدنیا کرکب یسار بهم و هم نیام.

الاعراب

یسار بهم، فعل مبنیّ للمفعول، و بهم، و جارّ و مجرور متعلّق به، و الباء للتعدیه، و اقیم مقام الفاعل، و هم نیام، مبتدأ و خبر، و الجمله حالیه عن الضمیر فی بهم، و المبتدأ بنفسه رابطه أیّدت بالواو.

المعنى

إذا یسار بالنائم لا یلتفت إلى ما یقطعه من الطریق و لا یتوجّه إلی قطع المسافات و طیّ المراحل، فما ینتبه إلّا و هو واصل إلى المقصد، و المقصد من السیر فی الدّنیا هو الوصول إلى الاخره بالموت، و أهل الدّنیا لا یلتفتون إلى ذلک، فیأخذهم الموت بغته و یثیرهم من غفلتهم، و المراد من أهل الدّنیا المشتغلون بها و النّاسون الموت و الاخره.

الترجمه

أهل دنیا چون کاروانى باشند که در خواب آنانرا براه مى‏ برند.

         أهل دنیا کاروانی لیک خواب            مى ‏برند آنها بعقبى با شتاب‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۱