نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۴۲۰ صبحی صالح

۴۲۰- وَ رُوِیَ أَنَّهُ ( علیه ‏السلام  ) کَانَ جَالِساً فِی أَصْحَابِهِ فَمَرَّتْ بِهِمُ امْرَأَهٌ جَمِیلَهٌ فَرَمَقَهَا الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ

فَقَالَ ( علیه ‏السلام  )إِنَّ أَبْصَارَ هَذِهِ الْفُحُولِ طَوَامِحُ وَ إِنَّ ذَلِکَ سَبَبُ هِبَابِهَا فَإِذَا نَظَرَ أَحَدُکُمْ إِلَى امْرَأَهٍ تُعْجِبُهُ فَلْیُلَامِسْ أَهْلَهُ فَإِنَّمَا هِیَ امْرَأَهٌ کَامْرَأَتِهِ

فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْخَوَارِجِ‏قَاتَلَهُ اللَّهُ کَافِراً مَا أَفْقَهَهُ فَوَثَبَ الْقَوْمُ لِیَقْتُلُوهُ فَقَالَ ( علیه‏السلام  )رُوَیْداً إِنَّمَا هُوَ سَبٌّ بِسَبٍّ أَوْ عَفْوٌ عَنْ ذَنْبٍ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۹) و روى أنّه علیه السّلام کان جالسا فی أصحابه فمرّت بهم امرأه جمیله فرمقها القوم بأبصارهم فقال علیه السّلام: إنّ أبصار هذه الفحول طوامح و إن ذلک سبب هبابها، فإذا نظر أحدکم إلى امرأه تعجبه فلیلامس أهله فإنّما هى امرأه کامرأه. فقال رجل من الخوارج: قاتله اللَّه کافرا ما أفقهه فوثب القوم لیقتلوه فقال علیه السّلام: رویدا إنّما هو سبّ بسبّ أو عفو عن ذنب.

اللغه

(رمق) رمقا: لحظه لحظا خفیفا، أطال النظر إلیه. (الفحل): الذکر من کلّ حیوان (طموح) البصر: ارتفاعه (هب) الفحل و التیس: إذا هاج للضراب أو للفساد و الهباب صوت التیس عند هیاجه و طلبه للشاه (کافرا) مفعول فعل محذوف أى انظر کافرا، و (ما أفقهه) فعل التعجّب.

المعنى

فی کلامه علیه السّلام هذا موارد للبحث و التأمّل:

۱-  الظاهر أنّ هذه المرأه الجمیله کانت سافره، فتوجّه أنظار أصحابه إلیها.

۲-  کیف رمق أصحابه علیه السّلام امرأه مارّه علیهم بحضرته إلى أن هاجوا و استحقّوا هذه المعالجه و کیف لم یتعرّض علیه السّلام لنهى هذه المرأه و نهى أصحابه عن النظر إلیها

۳-  بیّن علیه السّلام أنّ تأثیر جاذبه المرأه أمر طبیعی ناش عن الشهوه الجنسیّه فقط فالعشق و الحبّ بالمرأه الجمیله هیاج و هباب شهوانی، و علاجه دفع هذه الشهوه على الوجه المحلّل.

 

۴-  سماعه تکفیر الخارجى إیّاه على محضر أصحابه و نهیهم عن قتله مع أنه إمام و سبّ الامام کفر و ارتداد موجب للقتل، و هو حدّ لا یقبل العفو، و یمکن الجواب عنه بأنّ الخوارج اعتقد و اکفره و خروجه عن الامامه فلا یتوجّه إلیهم الحدّ من جهه الشّبهه و الحدود تدرأ بالشّبهات فیبقى حقّه الخصوصی فقال علیه السّلام: إنه سبّ و یقاصّ بالسّبّ لا بالقتل، أو یعفا عن ذنبه رأسا، فحاله کحال من اعتقد الامام عدوّه جهلا فسبّه فانه لا یتوجّه إلیه الحدّ.

۵-  هذه القضیه کانت بعد فتنه الخوارج و عقیب قضیّه الحکمین فی صفّین و کانت فی أیام حکومته، فتدلّ على عظیم ما أعطاه علیه السّلام من الحریّه للناس فی حکومته، سواء الأحباب و الأعداء، و هو من خواصّه الخارقه للعاده فی الحکومات حیث بلغ إلى حدّ مواجهه الحاکم فی محضر أصحابه بهذا الکلام البالغ فی الاهانه.

الترجمه

روایت شده که على علیه السّلام در میان اصحاب خود نشسته بود، ناگهان زنى زیبا بر آنان گذر کرد و حاضران با دیدگانشان او را ورانداز کردند، آن حضرت فرمود: دیده‏هاى این مردان نر نظرباز هستند و همین مایه هیجان آنها است چون یکى از شماها بزنى که او را خوش آید بنگرد برود و با همسر خود درآمیزد همانا این هم زنى باشد چون زن خودش.

مردى از خوارج گفت: خدایش بکشد ببین عجب فقیه است این مرد کافر گوید: آن مردم از جا پریدند تا آن خارجى را بکشند آن حضرت فرمود: آرام باشید این دشنامى است ناسزا که دشنامیش سزا است، یا گذشتى از گناهش روا است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۱۹ صبحی صالح

۴۱۹-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )مِسْکِینٌ ابْنُ آدَمَ مَکْتُومُ الْأَجَلِ مَکْنُونُ الْعِلَلِ مَحْفُوظُ الْعَمَلِ تُؤْلِمُهُ الْبَقَّهُ وَ تَقْتُلُهُ الشَّرْقَهُ وَ تُنْتِنُهُ الْعَرْقَهُ

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۸) و قال علیه السّلام: مسکین ابن آدم: مکتوم الأجل، مکنون العلل، محفوظ العمل، تؤلمه البقّه، و تقتله الشّرقه، و تنتنه العرقه.

اللغه

(الشّرقه): المرّه من شرق تقول: و أخذته شرقه کاد یموت منها أی غصّه-  المنجد.

 

الاعراب

مسکین، خبر مقدّم لقوله: ابن آدم، و قال ابن میثم: حذف تنوینه تخفیفا مکتوم، مضاف إلى الأجل و هو نائب عن الفاعل: أی أجله مکتوم، و کذا الکلام فی ما بعده.

المعنى

بیّن علیه السّلام فی کلامه هذا ما أحاط على الانسان من الضّعف و المسکنه فی ذاته و فی مقابل مضادّاته.

أمّا الأوّل فلخّصها فی ثلاث: عدم العلم على مقدار عمره و موعد أجله فهو معرض الهلاک و الموت فی کلّ حال و فی أیّ ساعه فلا سبیل له إلى تحصین حیاته حینا ما، و عدم الثّبات فی صحّه أیّ أجزاء و أعضاء فی وجوده و اکتنان العلل و الأمراض فی وجوده فهو معرض البلاء و المرض فی کلّ حین و لا سبیل إلى تحصین صحّته یوما ما و عدم إمکان صرف النظر عما یرتکبه من الأعمال و کتم ما یرتکبه على کلّ حال فعمله مکتوب محفوظ و هو معرض للسؤال عن صغیره و کبیره کما قال اللَّه تعالى: «وَ وُضِعَ الْکِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِینَ مُشْفِقِینَ مِمَّا فِیهِ وَ یَقُولُونَ یا وَیْلَتَنا ما لِهذَا الْکِتابِ لا یُغادِرُ صَغِیرَهً وَ لا کَبِیرَهً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً»-  ۴۹-  الکهف».

و أمّا الثانی فلخّصها فی ثلاث أیضا: یکون فی ألم من بقّه ضعیفه تقرصه، و تقتله شرقه شربه ماء یشربها، و ینتن من عرقه تعرضه من جوفه فلا یقدر على دفع أهون ما یکرهه و معالجه أصغر ما یضادّه و کان ضعیفا عاجزا فمن أین النخوه و الکبریاء و الغفله

الترجمه

فرمود: بیچاره آدمیزاده، اجلش نهانست، و بیماریش در آستین و آستان و کردارش سپرده بنگهبان، پشّه ‏ای آزارش، و گلوگیرى جرعه آبی کشدش و نم عرقی گند ندهش.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۱۸ صبحی صالح

۴۱۸-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )الْحِلْمُ عَشِیرَهٌ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۷) و قال علیه السّلام: الحلم عشیره.

اللغه

(العشیره) ج: عشائر و عشیرات: القبیله، عشیره الرّجل: بنو أبیه الأدنون-  المنجد.

المعنى

جعل علیه السّلام الحلم عشیره الرّجل باعتبار أنّه یدفع سفه السّفیه کما أنّ العشیره تمنع عن الظلم و السفاهه.

الترجمه

بردباری بجای قوم و تبار است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۱۷ صبحی صالح

۴۱۷-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )لِقَائِلٍ قَالَ بِحَضْرَتِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ثَکِلَتْکَ أُمُّکَ أَ تَدْرِی مَا الِاسْتِغْفَارُ

الِاسْتِغْفَارُ دَرَجَهُ الْعِلِّیِّینَ وَ هُوَ اسْمٌ وَاقِعٌ عَلَى سِتَّهِ مَعَانٍ

أَوَّلُهَا النَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى

وَ الثَّانِی الْعَزْمُ عَلَى تَرْکِ الْعَوْدِ إِلَیْهِ أَبَداً

وَ الثَّالِثُ أَنْ تُؤَدِّیَ إِلَى الْمَخْلُوقِینَ حُقُوقَهُمْ حَتَّى تَلْقَى اللَّهَ أَمْلَسَ لَیْسَ عَلَیْکَ تَبِعَهٌ

وَ الرَّابِعُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى کُلِّ فَرِیضَهٍ عَلَیْکَ ضَیَّعْتَهَا فَتُؤَدِّیَ حَقَّهَا

وَ الْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى اللَّحْمِ‏ الَّذِی نَبَتَ عَلَى السُّحْتِ فَتُذِیبَهُ بِالْأَحْزَانِ حَتَّى تُلْصِقَ الْجِلْدَ بِالْعَظْمِ وَ یَنْشَأَ بَیْنَهُمَا لَحْمٌ جَدِیدٌ وَ السَّادِسُ أَنْ تُذِیقَ الْجِسْمَ أَلَمَ الطَّاعَهِ کَمَا أَذَقْتَهُ حَلَاوَهَ الْمَعْصِیَهِ فَعِنْدَ ذَلِکَ تَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۶) و قال علیه السّلام لقائل قال بحضرته «أستغفر اللَّه»: ثکلتک أمّک أ تدری ما الاستغفار إنّ الاستغفار درجه العلّیّین، و هو اسم واقع على ستّه معان: أوّلها النّدم على ما مضى، و الثانی العزم على ترک العود إلیه أبدا، و الثالث أن تؤدّى إلى المخلوقین حقوقهم حتّى تلقى اللَّه أملس لیس علیک تبعه، و الرّابع أن تعمد إلى کلّ فریضه علیک ضیّعتها فتؤدّى حقّها، و الخامس أن تعمد إلى اللّحم الّذی نبت على السّحت فتذیبه بالأحزان حتّى تلصق الجلد بالعظم و ینشأ بینهما لحم جدید، و السّادس أن تذیق الجسم ألم الطّاعه کما أذقته حلاوه المعصیه فعند ذلک تقول: «أستغفر اللَّه».

اللغه

(العلّیّین) جمع فعّیل کضلّیل و خمّیر تقول: هذا رجل علیّ، أی کثیر العلوّ، و منه العلیه للغرفه على إحدى اللغتین، و فسّره الراوندى بأنّه اسم السماء السابعه، و بسدره المنتهى، و بموضع تحت قائمه العرش الیمنى، و بأمکنه فی السّماء و لکن ضعّفها ابن أبی الحدید فی شرحه بوجوه ضعیفه.

اقول: العلّیّین من الملحقات بالجمع المذکر السالم کالسنین، و هو درجه عالیه فیها کتاب الأبرار قال اللَّه تعالى: «کَلَّا إِنَّ کِتابَ الْأَبْرارِ لَفِی عِلِّیِّینَ»-  ۱۸ المطفّفین» (السّحت) الحرام، یقال: سحت بالتسکین و سحت بالضّم و أسحت الرجل فی تجارته أی اکتسب السّحت.

الاعراب

درجه العلیّین، على تقدیر حذف مضاف أی لصاحب الاستغفار درجه العلّیین

المعنى

الاستغفار هو طلب المغفره للنّدم على الذّنب بوجه لا یرجع إلیه، أی النّدم خوفا من اللَّه، و ما ذکره علیه السّلام من المعانی شرائط و لوازم للنّدم الحقیقى خوفا من اللَّه تعالى، و لیس الغرض وضع الاستغفار لمعنى جدید شرعی کما ذکره ابن میثم قال: ظاهر کلامه یقتضى أنّ اسم الاستغفار الحقّ الذی له درجه العلّیین و یستحقّها صاحبها به واقع على مجموع المعانی الستّه الّتی أشار إلیها و ذکرها لیتعرّف حقیقته منها، و یکون إراده هذا المعنى من لفظ الاستغفار بعرف جدید شرعی.

أقول: المقصود من اطلاقه على ستّه معان أنها آثار الندم و الانابه إلى اللَّه لا أنّها أجزاء لمفهومه.

الترجمه

بکسى که در حضورش گفت «أستغفر اللَّه» فرمود: مادرت بر تو بگرید آیا مى ‏دانى استغفار چیست استغفار درجه علیّین است و آن نامی است که بر شش معنا إطلاق مى‏ شود:

۱-  پشیمانى از آنچه گذشته

۲-  تصمیم ابدی بر ترک بازگشت بدان

۳-  این که حقوق مردمى که برده‏اى بدانها بپردازى تا خدا را پاک ملاقات کنى‏و بر تو بدهکارى نباشد

۴-  آنکه توجّه کنی بهر واجبى که آنرا ضایع کردی و حقّش را أدا کنی

۵-  توجّه کنى بگوشتى که از حرام بر تو روئیده و آنرا بر اندوه از گناه خود آب کنی تا پوستت باستخوانت بچسبد و گوشت تازه میان آنها بروید

۶-  بتنت سختى طاعت بچشانى چنانچه شیرینى گناهش چشاندى و آن گاه بگوئى: «أستغفر اللَّه».

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۱۶ صبحی صالح

۴۱۶-وَ قَالَ لِابْنِهِ الْحَسَنِ ( علیهماالسلام  )لَا تُخَلِّفَنَّ وَرَاءَکَ شَیْئاً مِنَ الدُّنْیَا فَإِنَّکَ تَخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَیْنِ

إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِطَاعَهِ اللَّهِ فَسَعِدَ بِمَا شَقِیتَ بِهِ وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِیهِ بِمَعْصِیَهِ اللَّهِ فَشَقِیَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ فَکُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَى مَعْصِیَتِهِ وَ لَیْسَ أَحَدُ هَذَیْنِ حَقِیقاً أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِکَ

قَالَ الرَّضِیُّ وَ یُرْوَى هَذَا الْکَلَامُ عَلَى وَجْهٍ آخَرَ وَ هُوَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الَّذِی فِی یَدِکَ مِنَ الدُّنْیَا قَدْ کَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَکَ وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلٍ بَعْدَکَ

وَ إِنَّمَا أَنْتَ جَامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَیْنِ رَجُلٍ عَمِلَ فِیمَا جَمَعْتَهُ بِطَاعَهِ اللَّهِ فَسَعِدَ بِمَا شَقِیتَ بِهِ أَوْ رَجُلٍ عَمِلَ فِیهِ بِمَعْصِیَهِ اللَّهِ فَشَقِیتَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ وَ لَیْسَ أَحَدُ هَذَیْنِ أَهْلًا أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِکَ وَ لَا أَنْ تَحْمِلَ لَهُ عَلَى ظَهْرِکَ فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَهَ اللَّهِ وَ لِمَنْ بَقِیَ رِزْقَ اللَّهِ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۵) و قال علیه السّلام لابنه الحسن علیه السّلام: [یا بنیّ‏] لا تخلّفنّ وراءک شیئا من الدّنیا، فإنّک تخلّفه لأحد رجلین: إمّا رجل عمل فیه بطاعه اللَّه فسعد بما شقیت به، و إمّا رجل عمل فیه بمعصیه اللَّه فشقى بما جمعت له، فکنت عونا له على معصیته، و لیس أحد هذین حقیقا أن تؤثره على نفسک.

المعنى

کلامه علیه السّلام هذا غایه فی ذمّ الادّخار و جمع حطام الدّنیا و تأمین المال للوراث و إن کانوا من أهل الحقّ و العباده، و ظاهر کلامه یشمل ادّخار المال و لو من الحلال لأنّ صرفه فی الطاعه و تحصیل السعاده مشروط بکونه حلالا و مباحا، و إلّا فلا یصحّ صرف الحرام فی طاعه اللَّه إلّا أن یحمل على جهل الوارث بالحال فقوله‏ (بما شقیت) ینظر إلى الشقاء فی الدّنیا الملازم لجمع المال، فانّه یحتاج إلى بذل الوسع و تحمل التعب و الاقتار فی المعیشه.

و قال ابن میثم: أى شقاء الدّنیا بجمعه، و شقاء الاخره بادّخاره مستدلا على حرمه الادّخار بقوله تعالى: «وَ الَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّهَ وَ لا یُنْفِقُونَها فِی سَبِیلِ اللَّهِ»-  إلخ-  انتهى.

و تحقیق المقام یحتاج إلى تفصیل لا یسعه هذا المختصر.

الترجمه

بفرزندش حسن علیهما السّلام فرمود: پسر جانم بجاى خود هیچ چیزى از متاع دنیا را مگذار، زیرا تو آنرا براى یکى از دو کس بجا مى‏گذارى: یا کسى که آنرا در طاعت خداوند صرف میکند و بوسیله آنچه تو بخاطرش بدبخت شدى خوشبخت مى‏شود، و یا کسى که آنرا در معصیت خدا صرف میکند و بوسیله مال تو بدبخت مى‏شود و تو یاور او شدى در گناهی که کرده، و هیچکدام از این دو سزاوار نیستند که آنها را بر خود مقدّم شماری و براى آنها ارث گزارى.

قال الرّضیّ رحمه اللَّه: و یروى هذا الکلام على وجه آخر و هو: أمّا بعد فإنّ الّذی فی یدیک [ک‏] من الدّنیا قد کان له أهل قبلک، و هو صائر إلى أهل بعدک و إنّما أنت جامع لأحد رجلین، رجل عمل فیما جمعته بطاعه اللَّه فسعد بما شقیت به، أو رجل عمل فیه بمعصیه اللَّه [فشقى‏] فشقیت بما جمعت له، و لیس أحد هذین أهلا أن تؤثره على نفسک و لا أن تحمل له على ظهرک، فارج لمن مضى رحمه اللَّه، و لمن بقى رزق اللَّه.

الترجمه

سید رضى فرماید: این کلام بعبارت دیگر هم روایت شده است:

 

أما بعد آنچه از دنیا که در دست تو است صاحبانى پیش از تو داشته و بدیگرانى بعد از تو منتقل مى‏ گردد، تو براى یکى از دو کس مال جمع میکنى: یکى آنکه آنرا در طاعت خدا صرف می کند و بدانچه تو بدبخت شدى خوشبخت مى‏ شود یا کسى که آنرا صرف در معصیت خدا مى ‏نماید و تو بدانچه برایش جمع کردى بدبخت مى‏ شوى، و هیچکدام از این دو اهل نیستند که تو آنها را بر خود مقدم دارى و براى آنها بارى بر دوش خود گذارى، براى هر که از دنیا رفته رحمت خدا را بخواه و براى هر کس در آن مانده است روزى مقدّر از خدا را.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)وصف دنیا

 حکمت ۴۱۵ صبحی صالح

۴۱۵-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )فِی صِفَهِ الدُّنْیَا:

تَغُرُّ وَ تَضُرُّ وَ تَمُرُّ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمْ یَرْضَهَا ثَوَاباً لِأَوْلِیَائِهِ وَ لَا عِقَاباً لِأَعْدَائِهِ

وَ إِنَّ أَهْلَ الدُّنْیَا کَرَکْبٍ بَیْنَا هُمْ حَلُّوا إِذْ صَاحَ بِهِمْ سَائِقُهُمْ فَارْتَحَلُوا

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۴) و قال علیه السّلام فی صفه الدّنیا: الدّنیا تغرّ و تضرّ و تمرّ إنّ اللَّه سبحانه لم یرضها ثوابا لأولیائه، و لا عقابا لأعدائه، و إنّ أهل الدّنیا کرکب بیناهم حلّوا إذ صاح بهم سائقهم، فارتحلوا.

الاعراب

تغرّ مضارع غرّ بصیغه المؤنث و فاعله هی مستتر فیه ترجع إلى مبتدأ محذوف و هى «الدّنیا» و ما بعدها عطف علیها. ثوابا تمیز، بینا ظرف مضاف إلى قوله: «هم».

المعنى

وصف علیه السّلام الدّنیا بأنها تغرّ المائل إلیها بزینتها و بهرجها و آمالها، و تضرّ من توجّه إلیها بما فیها من المصائب و المحن و الدسائس و الفتن، و لا تفى لطلابها بما وعدتهم بل تترکهم و تمرّ عنهم و تذیقهم مراره الفراق و ألم الاشتیاق، فلا خیر فیها حتّى لم یرضها اللَّه تعالى ثوابا و أجرا لأولیائه فیعطیها إیّاهم فی مقابل أعمالهم و لم یجعل ما فیها من الألم و المشقّه عقابا لأعدائه بما ارتکبوه من الجرائم‏ بل أخّر عقابهم للاخره.

ثمّ أشار إلى دلیل ما قال: بأنّ الدّنیا سریعه الزوال، و أهلها على اهبه السّفر و الاستعجال، فلا مجال فیها لاعطاء الثواب على الأولیاء، و لا إجراء العقاب على الأعداء فأهل الدّنیا کرکب سائرین نزلوا فیها للاستراحه، و لکن بیناهم حلّوا رحالهم إذا ناداهم سائقهم للرّحیل فارتحلوا إلى الدّار الاخره.

الترجمه

در وصف دنیا فرمود: مى‏ فریبد و زیان مى رساند و مى‏ گذرد، راستى که خداوند تعالى آنرا براى پاداش دوستانش نپسندید، و براى کیفر دشمنانش هم برنگزید و راستى که أهل دنیا چون کاروانى باشند که تا بار گشودند، قافله ‏سالارشان فریاد کشد بار کنید و بکوچید.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۴۰

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 حکمت ۴۱۳ صبحی صالح

۴۱۳-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ صَبَرَ صَبْرَ الْأَحْرَارِ وَ إِلَّا سَلَا سُلُوَّ الْأَغْمَارِ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۳) من صبر صبر الأحرار، و إلّا سلا سلوّ الأغمار. و فی خبر آخر أنّه علیه السّلام قال للأشعث بن قیس معزّیا: إن صبرت صبر الأکارم، و إلّا سلوت سلوّ البهائم.

اللغه

(سلوت) عنه سلوا من باب قعد: صبرت عنه. و دخلت فی (غمار) الناس بضمّ غین و فتحها أی فی زحمتهم و العرب تقول: دخل فی غمار الناس أى فیما یواریه و یستره منهم-  مجمع البحرین.

الاعراب

من، شرطیه و جزاؤها محذوف أی فهو، إلّا، مرکّب من إنّ و لا النافیه و الشرط محذوف إى إن لا یصبر، و جمله سلا جزاء.

المعنى

الصبر صفه نفسانیه حسنه تدعو إلى تحمّل المصیبه و البلاء بالنظر إلى أنها من اللَّه و بالنظر إلى ما یترتّب علیها من الأجر عند اللَّه فیسهل البلاء کما قال اللَّه تعالى: «وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ»-  ۱۸۶-  البقره»

 

و هو دأب العقلاء و الأحرار، و لکن السلوّ هو انطفاء لهیب المصیبه و أثر البلاء فی القلب شیئا فشیئا بالتوجّه إلى ما یشغل عنها من الحوادث و الملاهی کما هو دأب الجهّال و البهائم فی التسلّی عن المصائب.

الترجمه

فرمود: هر کس چون آزادگان صبر کند أجر برد، و گرنه چون جاهلان تسلیت یابد در خبر دیگر است بأشعث بن قیس فرمود: اگر صبر کریمان را پیشه سازى بردى، و گرنه باید چون بهائم تسلیت یابى. 

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 حکمت ۴۱۲ صبحی صالح

۴۱۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )کَفَاکَ أَدَباً لِنَفْسِکَ اجْتِنَابُ مَا تَکْرَهُهُ مِنْ غَیْرِکَ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۲) و قال علیه السّلام: کفاک أدبا لنفسک اجتناب ما تکرهه من غیرک.

المعنى

یرى الانسان عیوب غیره أوضح و أسهل من عیوب نفسه، لأنّه ینظر إلى‏ عیوب غیره و یشتغل عن عیوب نفسه، و لأنّه یحبّ ذاته حتّى یخفى علیه عیوبها فینبّه علیه السّلام إلى أنّ الغیر مرآه لکشف العیوب و الرذائل، و ینبغی أن یتعلّم منها کشف عیوب النفس و فهمها و الاجتناب منها، و حکى أنه قیل للقمان: ممّن تعلّمت الأدب فأجاب: ممن لا أدب له.

الترجمه

فرمود: براى ادب‏ آموزى خودت همین بس که آنچه را از دیگران بد دارى فرو گزارى.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 

حکمت ۴۱۲ صبحی صالح

۴۱۱-وَ قَالَ ( علیه‏السلام )لَا تَجْعَلَنَّ ذَرَبَ لِسَانِکَ عَلَى مَنْ أَنْطَقَکَ وَ بَلَاغَهَ قَوْلِکَ عَلَى مَنْ سَدَّدَکَ

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه و التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۱) و قال علیه السّلام: لا تجعلنّ ذرب لسانک على من أنطقک و بلاغه قولک على من سدّدک.

اللغه

(ذرب) السیف صار حدیدا ماضیا، و لسان ذرب أى فصیح، و لسان ذرب أیضا فاحش-  مجمع البحرین- .

المعنى

قال ابن میثم: و هو أدب یجری مجرى المثل یضرب لمن یحصّل من إنسان علما و فائده فیستعین بها علیه-  انتهى.

أقول: الظاهر أنّ المقصود النهى عن التکلم على اللَّه و الشکوى منه بما لا ینبغی کما هو عاده الجهلاء، فانه تعالى هو الذى أنطق الانسان قال اللَّه تعالى: «وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَیْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِی أَنْطَقَ کُلَّ شَیْ‏ءٍ»-  ۲۱-  السّجده».

الترجمه

فرمود: تیزى زبان را بسوى کسى که گویایت کرده مگردان، و شیوائى گفتارت را بر کسى که سخنگویت نموده ملغزان.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۹۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 حکمت۴۱۰ صبحی صالح

۴۱۰-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )التُّقَى رَئِیسُ الْأَخْلَاقِ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التسعون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۹۰) و قال علیه السّلام: التّقى رئیس الأخلاق.

المعنى

التقوى ملکه الاجتناب عن الرذائل و التحلّى بالفضائل، فتأمر النفس بترک البخل و لبس الجود، و ترک الفحشاء و التزام الورع، فتکون رئیسها.

الترجمه

تقوى رئیس اخلاق است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۴

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۴۰۹ صبحی صالح

۴۰۹-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۹) و قال علیه السّلام: القلب مصحف البصر.

المعنى

البصر آله إدراک المحسوسات عن المشاهده، و قد درس الحکماء هذه الاله المصنوعه العجیبه بید القدره الالهیّه بما فیها من الطبقات السبعه و الأجهزه المختلفه الصعبه، و لکن لم یصل العلم بعد إلى فهم أنّه کیف یقع الإدراک البصرى و ینطبع ما ینقش فی عدسه العین فی النفس فیقع الادراک و الحس، فقوله علیه السّلام (القلب مصحف البصر) یحتمل وجهین:

۱-  أنّ القلب صحیفه ینتقش فیه ما یدرک بالبصر، فالادراک البصرى یقع بالقلب و البصر آله له، فکأنّ البصر قلم یرسم المحسوسات فی صحیفه القلب.

۲-  أنّ القلب یؤثر فی الادراک البصرى، فتاره یرى الحسن قبیحا، و اخرى یرى القبیح حسنا، کما حکى أنّ الناس یقولون للمجنون: إنّ لیلى لا تحظو من الحسن و الجمال ما تستحقّه هذا العشق و الوله، فیجیب: لا ترونها ببصری حتّى تدرکوا جمالها الفائق.

الترجمه

فرمود: دل صحیفه دیده است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۰۸ صبحی صالح

۴۰۸-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ صَارَعَ الْحَقَّ صَرَعَهُ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۸) و قال علیه السّلام: من صارع الحقّ صرعه.

المعنى

قال ابن میثم: و ذلک لأنّ اللَّه سبحانه و ملائکته و کتبه و رسله و الصّالحون من عباده أعوان الحقّ و لا مقاوم لهم.

الترجمه

فرمود: هر که با حق در ستیزه شود هلاکش سازد.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۰۷ صبحی صالح

۴۰۷-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَا اسْتَوْدَعَ اللَّهُ امْرَأً عَقْلًا إِلَّا اسْتَنْقَذَهُ بِهِ یَوْماً مَا

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۷) و قال علیه السّلام: ما استودع اللَّه امرأ عقلا إلّا استنقذه به یوما.

المعنى

العقل هو ودیعه اللَّه الکبرى فی خلقه، و سراجه الوهّاج الّذی یضی‏ء طریق الهدى لمن یرجع إلیه و یخالف الهوى، و هو وسیله النجاه و لو بعد حین.

الترجمه

فرمود: خداوند هیچ خردمندى بکسى ندهد جز این که روزى با آن وى را از هلاکت رها سازد.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۰۶ صبحی صالح

۴۰۶-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )مَا أَحْسَنَ تَوَاضُعَ الْأَغْنِیَاءِ لِلْفُقَرَاءِ طَلَباً لِمَا عِنْدَ اللَّهِ وَ أَحْسَنُ مِنْهُ تِیهُ الْفُقَرَاءِ عَلَى الْأَغْنِیَاءِ اتِّکَالًا عَلَى اللَّهِ

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۶) و قال علیه السّلام: ما أحسن تواضع الأغنیاء للفقراء طلبا لما عند اللَّه، و أحسن منه تیه الفقراء على الأغنیاء اتّکالا على اللَّه.

اللغه

(تاه) أی تکبّر-  مجمع البحرین.

المعنى

ینقسم البشر بالغنا و الفقر إلى طبقتین متفاوتتین متباعدتین، و من هذا الانقسام یتولّد مفاسد اجتماعیّه کثیره من الظلم و الطغیان و الکبر و العصیان، و من أهمّ مقاصد الانسانیّه و الدینیّه و خصوصا الدّین الاسلامی محو المفارقات و نفی الطبقات و سوق البشر إلى جامعه أخویّه ملؤها المواساه و المساواه، فأشار علیه السّلام إلى أنّ تواضع الغنیّ للفقیر ینزله من ترفّعه الناشى عن أثر غناه فیساوی مع الفقیر و یتحقق المساواه المطلوبه و یندفع الامتیازات المسمومه، فهو حسن جدّا، و أحسن منه ترفّع الفقیر تجاه الغنیّ باتّکاله على اللَّه فیرتفع الامتیاز و یحصل المطلوب، و لعلّ کونه أحسن باعتبار أنّ الفقراء أکثر بکثیر من الأغنیاء فترفّعهم علیهم موجب لحصول مساواه أکثر، فتدبّر.

 

الترجمه

فرمود: چه خوش است فروتنی توانگران در برابر بینوایان براى درک ثواب از خداى سبحان، و بهتر از آن ترفّع و مناعت فقیرانست در برابر توانگران باعتماد بر خداوند منّان.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 حکمت ۴۰۵ صبحی صالح

۴۰۵-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )لِعَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ وَ قَدْ سَمِعَهُ یُرَاجِعُ الْمُغِیرَهَ بْنَ شُعْبَهَ کَلَاماً دَعْهُ یَا عَمَّارُ فَإِنَّهُ لَمْ یَأْخُذْ مِنَ الدِّینِ إِلَّا مَا قَارَبَهُ مِنَ الدُّنْیَا وَ عَلَى عَمْدٍ لَبَسَ عَلَى نَفْسِهِ لِیَجْعَلَ الشُّبُهَاتِ عَاذِراً لِسَقَطَاتِهِ

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۵) و قال علیه السّلام لعمّار بن یاسر رحمه اللَّه-  و قد سمعه یراجع المغیره بن شعبه کلاما- : دعه یا عمّار فإنّه لم یأخذ من الدّین إلّا ما قاربه من الدّنیا، و على عمد لبّس على نفسه لیجعل الشّبهات عاذرا لسقطاته.

المعنى

مغیره بن شعبه من کبار المهاجرین و أحد الدّهاه المعروفین فی الصدور الأوّلین، و یقابل عمّار بن یاسر الّذی کان من الأوتاد المخلصین لأمیر المؤمنین، فانّ هوى مغیره مع بنی امیه الدّاعین إلى الدّنیا و الخاذلین للدّین إذا لم یروه نافعا لدنیاهم، و کان مراجعه عمّار معه الکلام فی مسمع أمیر المؤمنین یدور حول الایمان و النفاق، و قد عرّفه علیه السّلام لعمّار بما یستحقّه من الذمّ الجامع للنفاق و التعمّد باظهار الخلاف و التشبّث بالشبهات و الاعتذار عن السقطات، و إن کان عمار نفسه أحد العارفین‏ بالمنافقین من أصحاب خیر المرسلین، و تعلیمه علیه السّلام إیّاه أحد مصادر علمه بالنفاق الکامن فی صدورهم.

الترجمه

بعمار بن یاسر که شنید با مغیره بن شعبه سخنى ردّ و بدل مى‏ کرد فرمود: أی عمّار از او دست بدار، زیرا از دیانت ندارد مگر آنچه بدنیایش نزدیک آرد، او عمدا خود را باشتباه مى ‏اندازد تا از شبهه خود براى خلافکاریهایش عذری بسازد.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)معنى کلمه «لا حول و لا قوّه إلّا باللّه»

 حکمت ۴۰۴ صبحی صالح

۴۰۴-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ مَعْنَى قَوْلِهِمْ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ

إِنَّا لَا نَمْلِکُ مَعَ اللَّهِ شَیْئاً وَ لَا نَمْلِکُ إِلَّا مَا مَلَّکَنَا فَمَتَى مَلَّکَنَا مَا هُوَ أَمْلَکُ بِهِ مِنَّا کَلَّفَنَا وَ مَتَى أَخَذَهُ مِنَّا وَضَعَ تَکْلِیفَهُ عَنَّا

 شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۴) و قال علیه السّلام و قد سئل عن معنى قولهم «لا حول و لا قوّه إلّا باللّه»: إنّا لا نملک مع اللَّه شیئا، و لا نملک إلّا ما ملّکنا فمتى ملّکنا ما هو أملک به منّا کلّفنا، و متى أخذه منّا وضع تکلیفه عنّا.

المعنى

الظاهر أنّ مقصد السائل أنّه إذا لم یکن للانسان حول و لا قوّه إلّا باللّه یلزم الجبر، لأنّ کلّ عمل یصدر عن الانسان یحتاج إلى الحول أی الحرکه نحو الفعل و إلى القوّه أی استطاعه العمل، فاذا کان الحول و القوّه فی العمل للّه فلا اختیار للعبد فی عمله و یلزم الجبر.

فأجاب علیه السّلام أنّ هذه الجمله ناظره إلى ما قبل الاختیار، فالمقصود منه أنّا لا نملک شیئا إلّا ما أوجده اللَّه لنا کأصل ایجادنا، فمبادی الفعل کالمیل و التصوّر امور أوجدها اللَّه لنا کالشرائط العامّه للتکلیف من العلم و القدره، و کان من الامور الّتی ملکنا اللَّه إیّاه کالاختیار الّذی هو الشرط الأساسى للتکلیف، و بعد ما ملکنا شرائط التکلیف کلّفنا، فیتوجه إلینا المسئولیه فی الطاعه و العصیان، و إذا أخذ منّا شرائط التکلیف و مبادیها کلّها أو بعضها یسقط التکلیف، و أهمّ شرائطها القدره و الاختیار، فمعنى هذه الکلمه یؤیّد الاختیار و لا ینافیه.

الترجمه

در پاسخ پرسش از معنى کلمه «لا حول و لا قوّه إلّا باللّه» فرمود: براستى که ما در برابر خدا چیزى نداریم و داراى چیزى نباشیم، مگر همان را که خداوند بما داده باشد، و چون آنچه را که از ما دارنده‏تر است بما بدهد ما را مکلّف مى‏ سازد، و هر گاه آنرا از ما بگیرد تکلیفش را هم برمیدارد.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۰۳ صبحی صالح

۴۰۳-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )مَنْ أَوْمَأَ إِلَى مُتَفَاوِتٍ خَذَلَتْهُ الْحِیَلُ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۳) و قال علیه السّلام: من أومأ إلى متفاوت خذلته الحیل.

 اللغه

(تفاوت) الشیئان تفاوتا: تباعد ما بینهما.

المعنى

قال ابن میثم: المتفاوت کالامور المتضادّه أو الّذی یتعذّر الجمع بینها فی العرف و العاده، و استعار لفظ الخذلان للحیل باعتبار أنّها لا تؤاتیه و لا یمکنه الجمع بین ما یرومه من تلک الامور.

أقول: الظاهر أنّ مقصوده علیه السّلام من المتفاوت هما الدّنیا و الاخره، فمن أومأ إلیهما جمیعا و قصدهما معا لا یقدر على الجمع بینهما و خذلته الحیل فی ذلک.

الترجمه

فرمود: هر کس بدو چیز دور از هم توجّه کند-  چون دنیا و آخرت-  حیله و تدبیر باو یارى نکند.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۱

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۴۰۲ صبحی صالح

۴۰۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )لِبَعْضِ مُخَاطِبِیهِ وَ قَدْ تَکَلَّمَ بِکَلِمَهٍ یُسْتَصْغَرُ مِثْلُهُ عَنْ قَوْلِ مِثْلِهَا لَقَدْ طِرْتَ شَکِیراً وَ هَدَرْتَ سَقْباً

قال الرضی و الشکیر هاهنا أول ما ینبت من ریش الطائر قبل أن یقوى و یستحصف و السقب الصغیر من الإبل و لا یهدر إلا بعد أن یستفحل

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۲) و قال علیه السّلام لبعض مخاطبیه-  و قد تکلّم بکلمه یستصغر مثله عن قول مثلها- : لقد طرت شکیرا، و هدرت سقبا. قال الرّضی: و الشکیر هنا أوّل ما ینبت من ریش الطائر قبل أن یقوى و یستحصف، و السقب الصغیر من الابل و لا یهدر إلّا بعد أن یستفحل.

اللغه

(الشکیر) ج: شکر، ما ینبت فی اصول الشجر الکبار، صغار النبت و الریش و الشعر بین کباره، شکیر الابل صغارها (السقب) ج: أسقب و سقاب و سقوب و سقبان ولد الناقه ساعه یولد.

المعنى

قد تکلّم هذا المخاطب بحضرته ما لا یلیق به من إظهار الرأی، فنبّهه علیه السّلام بهذا التعبیر البلیغ على ترفّعه فوق قدره.

الترجمه

تو چون جوجه نو در آمد بپرواز آمدى، و چون نوزاد یک روزه شتر بانگ برداشتی.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

 حکمت۴۰۱ صبحی صالح

۴۰۱-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مُقَارَبَهُ النَّاسِ فِی أَخْلَاقِهِمْ أَمْنٌ مِنْ غَوَائِلِهِمْ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه و الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۱) و قال علیه السّلام: مقاربه النّاس فی أخلاقهم أمن من غوائلهم

اللغه

(الغوائل): جمع غائله و هی الحقد.

المعنى

المباعده فی الأخلاق توجب النفور و الوحشه و تورث العداوه و الحقد، فالمقاربه فی الأخلاق توجب الانس و الالفه، و تصیر سببا للوداد و المحبّه، و إذا تباعد الناس عن أحد یضمرون له الحقد و یکیدون له المکائد، و النّاس إلى أشباههم أمیل، و کلّ‏ جنس یمیل إلى جنسه، و لعلّه إشاره إلى ما ناله العمران من النفوذ و المطاعیّه بین المسلمین فی الصّدر الأول، و لم یکیدوا لهما کیدا و لا نالوا منهما باعتبار مقاربه أخلاقهما للعرب الجاهلین و موافقتهما أمیالهم، و الجدّ فی تحقیق آمالهم.

الترجمه

فرمود: هم آهنگی با أخلاق و عادات مردم مایه آسایش از کینه‏ توزی آنها است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۴

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۸۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

  حکمت ۳۹۶ صبحی صالح

۳۹۶-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )الْمَنِیَّهُ وَ لَا الدَّنِیَّهُ

وَ التَّقَلُّلُ وَ لَا التَّوَسُّلُ

وَ مَنْ لَمْ یُعْطَ قَاعِداً لَمْ یُعْطَ قَائِماً

وَ الدَّهْرُ یَوْمَانِ یَوْمٌ لَکَ وَ یَوْمٌ عَلَیْکَ فَإِذَا کَانَ لَکَ فَلَا تَبْطَرْ وَ إِذَا کَانَ عَلَیْکَ فَاصْبِرْ

  شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثمانون بعد ثلاثمائه من حکمه علیه السّلام

(۳۸۰) و قال علیه السّلام: المنیّه و لا الدّنیّه، و التّقلل و لا التّوسّل و من لم یعط قاعدا لم یعط قائما، و الدّهر یومان: یوم لک، و یوم علیک، فإذا کان لک فلا تبطر، و إذا کان علیک فاصبر.

اللغه

(المنیّه): الموت (الدنیّه): فعیله من الدنائه و هی الخسّه و العار.

الاعراب

قال ابن میثم: المنیّه مبتدأ دلّ على خبره بقوله: و لا الدنیّه أی أسهل من الدّنیّه.

أقول: فیه ضعف لأنّه لا یستقیم حینئذ عطف و لا الدنیّه علیها، لأنه یصیر الجمله بعد ذکر المبتدأ المقدّر هکذا المنیّه أسهل من الدنیّه و لا الدنیّه و لا یخفى سماجته، و الأولى أن یقال: إنّ المنیّه اسم لکان التامّه المقدّره بقرینه المقام أی کانت المنیّه و لا الدنیّه، و هکذا الکلام فی قوله: التقلل و لا التوسّل.

المعنى

حکمته الاولى جمله تنبأ عن الشرف و الحمیّه الرجولیّه، فالانسان الشریف و الرّجل الحمىّ یختار الموت بالعزّه على الحیاه فی الذلّه و الاسر کما أفاده الامام علیه السّلام الشهید فی خطبته الشهیره یوم عاشورا فقال: «ألا إنّ الدّعی ابن الدّعی قد رکز بین اثنتین‏ بین السلّه و الذلّه و هیهات أخذ الدّنیّه أبى اللَّه ذلک و رسوله و جدود طابت و حجور طهرت و انوف حمیّه و نفوس أبیّه و لا تؤثر مصارع اللئام على مصارع الکرام» و الحکمه الثانیه تنبأ عن النبل و الکرامه و مناعه النفس فالرّجل النبیل یختار القناعه و الاکتفاء بالمیسور عن التّوسل بالمزید هنا وهنا.

ثمّ أشار إلى أنّ مزید الطلب لا یزید فی الرزق المقدّر فمن لم یعط و هو قاعد فی بیته یکتفى بأجمل الطلب لا یعطى بالقیام و الکدّ وراء الرّزق و مزیده.

ثمّ أشار إلى حفظ الاعتدال فی کلّ حال و قال: إذا أقبل علیک الدّنیا و نلت بالمال و الجاه فلا تبطر و لا تسرف فی المعیشه، و إذا ضاق علیک الزّمان و بلیت بالفقر و البؤس فاصبر حتّى یأتیک الفرج.

الترجمه

فرمود: مرگ باشد و زبونى نباشد، کم باشد و دست نیاز دراز نشود، اگر بهر کس که آرام دارد ندادند اگر هم بجنبد و برپا شود و یورش برد ندهند، روزگار برای تو دو روز است: روزی که بسود تو است، و روزى که بزیان و کم بود تو است در روزى که سودمند و توانگرى، خوشگذرانی را از حد مگزران، و چون گرفتار روز کمبود و بینوائى شدى بردبار باش.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳۲