نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۳۶۰ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن میثم)اقسام رزق

شرح ابن‏ میثم

۳۶۰- و قال علیه السّلام: الرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ- وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ- فَلَا تَحْمِلْ هَمَّ سَنَتِکَ عَلَى هَمِّ یَوْمِکَ- کَفَاکَ کُلُّ یَوْمٍ عَلَى مَا فِیهِ- فَإِنْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَیُؤْتِیکَ فِی کُلِّ غَدٍ جَدِیدٍ مَا قَسَمَ لَکَ- وَ إِنْ لَمْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَمَا تَصْنَعُ بِالْهَمِّ فِیمَا لَیْسَ لَکَ- وَ لَمْ یَسْبِقْکَ‏لَنْ یَسْبِقَکَ إِلَى رِزْقِکَ طَالِبٌ- وَ لَنْ یَغْلِبَکَ عَلَیْهِ غَالِبٌ- وَ لَنْ یُبْطِئَ عَنْکَ مَا قَدْ قُدِّرَ لَکَ قال الرضى: و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم من هذا الباب، إلا أنه ههنا أوضح و أشرح، فلذلک کررناه على القاعده المقرره فى أول الکتاب.

المعنى

و أقول: قد مضى تفسیر أکثر هذا الکلام. و غرضه التنفیر عن الاهتمام بالدنیا و الاشتغال بما یرجى منها عن ذکر اللّه و طاعته. و نهاه أن یحمل همّ السنه على همّ الیوم لئلّا یجتمع علیه أحزان متضاعفه یکفى واحد منها شغلا. و احتجّ لذلک بضمیرین‏ صغرى الأوّل: قوله: فإن یکن السنه و تقدیرها إنّ سنتک الّتی تهتمّ لها إمّا أن یکون من عمرک أو لیس، و تقدیر الکبرى: و کلّما کان على هذین التقدیرین فلا ینبغی الاهتمام به أمّا على التقدیر الأوّل فإنّ اللّه یؤتیک فی کلّ یوم منها ما قسّم لک لا محاله و ما لا بدّ منه لا یجوز الاهتمام به، و أمّا على التقدیر الثانی فلأنّه لیس من العقل أن یهتمّ المرء بما لیس له. و صغرى الثانی: قوله: و لن یسبقک إلى قوله: قدّر لک. و تقدیرها أنّ رزقک لن یسبقک إلیه طالب، و تقدیر الکبرى و کلّما کان کذلک فلا ینبغی أن یهتمّ به.

مطابق با حکمت ۳۷۹ نسخه صبحی صالح

ترجمه فارسی شرح ابن‏ میثم

۳۶۰- و قال علیه السّلام: الرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ- وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ- فَلَا تَحْمِلْ هَمَّ سَنَتِکَ عَلَى هَمِّ یَوْمِکَ- کَفَاکَ کُلُّ یَوْمٍ عَلَى مَا فِیهِ- فَإِنْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَیُؤْتِیکَ فِی کُلِّ غَدٍ جَدِیدٍ مَا قَسَمَ لَکَ- وَ إِنْ لَمْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَمَا تَصْنَعُ بِالْهَمِّ فِیمَا لَیْسَ لَکَ- وَ لَمْ یَسْبِقْکَ‏لَنْ یَسْبِقَکَ إِلَى رِزْقِکَ طَالِبٌ- وَ لَنْ یَغْلِبَکَ عَلَیْهِ غَالِبٌ- وَ لَنْ یُبْطِئَ عَنْکَ مَا قَدْ قُدِّرَ لَکَ قال الرضى: و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم من هذا الباب، إلا أنه ههنا أوضح و أشرح، فلذلک کررناه على القاعده المقرره فى أول الکتاب.

المعنى

و أقول: قد مضى تفسیر أکثر هذا الکلام. و غرضه التنفیر عن الاهتمام بالدنیا و الاشتغال بما یرجى منها عن ذکر اللّه و طاعته. و نهاه أن یحمل همّ السنه على همّ الیوم لئلّا یجتمع علیه أحزان متضاعفه یکفى واحد منها شغلا. و احتجّ لذلک بضمیرین‏
صغرى الأوّل: قوله: فإن یکن السنه و تقدیرها إنّ سنتک الّتی تهتمّ لها إمّا أن یکون من عمرک أو لیس، و تقدیر الکبرى: و کلّما کان على هذین التقدیرین فلا ینبغی الاهتمام به أمّا على التقدیر الأوّل فإنّ اللّه یؤتیک فی کلّ یوم منها ما قسّم لک لا محاله و ما لا بدّ منه لا یجوز الاهتمام به، و أمّا على التقدیر الثانی فلأنّه لیس من العقل أن یهتمّ المرء بما لیس له.

و صغرى الثانی: قوله: و لن یسبقک إلى قوله: قدّر لک. و تقدیرها أنّ رزقک لن یسبقک إلیه طالب، و تقدیر الکبرى و کلّما کان کذلک فلا ینبغی أن یهتمّ به.

مطابق با حکمت ۳۷۹ نسخه صبحی صالح

ترجمه فارسی شرح ابن‏ میثم

۳۶۰- امام (ع) فرمود: الرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ- وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ- فَلَا تَحْمِلْ هَمَّ سَنَتِکَ عَلَى هَمِّ یَوْمِکَ- کَفَاکَ کُلُّ یَوْمٍ عَلَى مَا فِیهِ- فَإِنْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَیُؤْتِیکَ فِی کُلِّ غَدٍ جَدِیدٍ مَا قَسَمَ لَکَ- وَ إِنْ لَمْ تَکُنِ السَّنَهُ مِنْ عُمُرِکَ- فَمَا تَصْنَعُ بِالْهَمِّ فِیمَا لَیْسَ لَکَ- وَ لَنْ یَسْبِقَکَ إِلَى رِزْقِکَ طَالِبٌ- وَ لَنْ یَغْلِبَکَ عَلَیْهِ غَالِبٌ- وَ لَنْ یُبْطِئَ عَنْکَ مَا قَدْ قُدِّرَ لَکَ

ترجمه

«روزى دو نوع است: یکى آن روزیى که تو در پى آنى و دیگر آن روزیى که آن در پى توست و اگر تو به سوى او نروى او به سوى تو خواهد آمد. بنا بر این غم‏ یک ساله‏ات را بر غم یک روزه‏ات میفزا که هر روزى براى تو روزى همان روز بس است، پس اگر سالى از عمر تو باشد، خداوند متعال در هر فردایى که مى‏آید روزى آن را به تو مى‏رساند، آن مقدار که نصیب تو کرده است، و اگر آن سال از عمر تو نباشد، از چه رو غم چیزى را بخورى که مربوط به تو نیست، و هرگز کسى جلوتر از تو به روزى تو نمى‏رسد، و کسى قبل از تو بر آن دست نمى‏یابد، و هرگز آنچه براى تو مقدّر شده دیر نخواهد رسید.»

شرح

سید رضى مى‏گوید: این سخن در باب مربوط به روزى مقدر قبلا گذشت، ولى چون در اینجا روشنتر و مشروح‏تر بود، طبق برنامه‏اى که در آغاز کتاب مقرّر کردیم- دوباره آوردیم.

تفسیر بیشتر جملات این گفتار قبلا گذشت، هدف امام (ع) بر حذر داشتن از دلبستگى زیاد به دنیا و توجّه دادن به چیزهایى از یاد خدا و اطاعت امر اوست که باعث امیدوارى است، امام (ع) از افزودن غم سالانه بر غم یک روزه منع کرده تا مبادا غمهایى چند بر دل آدمى نشیند در حالى که یک غم انسان را بس است، براى اثبات مطلب به دو قیاس مضمر استدلال کرده است که صغراى اوّلى جمله: فان یکن السّنه… و تقدیر آن چنین است: سالى که تو غم آن را مى‏خورى یا از سالهاى عمر تو هست و یا نیست، و کبراى مقدّر آن نیز این طور است: و هر چه از این دو فرض باشد، سزاوار غم خوردن نیست، اما بنا به فرض اوّل، چون خداوند در هر روزى ناگزیر روزى آن روز را مى ‏رساند، پس نباید غم روزى را خورد، و امّا فرض دوّم، عاقلانه نیست که انسان به چیزى دل ببندد که مربوط به او نیست. و صغراى قیاس دوّم، عبارت: «و لن یسبقک… قدّر لک» است، و تقدیر آن چنین است: هیچ جوینده‏اى پیش از تو به روزى تو دست پیدا نمى‏کند، و کبراى مقدّر آن نیز مى‏ شود: و هر چیزى که چنان باشد، سزاوار نیست که انسان در غم آن باشد.

ترجمه‏ شرح‏ نهج‏ البلاغه(ابن‏ میثم)، ج۵ // قربانعلی  محمدی مقدم-علی اصغرنوایی یحیی زاده

بازدیدها: ۲۰

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *