نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۶۶ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )حج واهل مکه

نامه ۶۷ صبحی صالح

۶۷- و من کتاب له ( علیه ‏السلام  ) إلى قثم بن العباس و هو عامله على مکه

أَمَّا بَعْدُ فَأَقِمْ لِلنَّاسِ الْحَجَّ وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ‏وَ اجْلِسْ لَهُمُ الْعَصْرَیْنِ فَأَفْتِ الْمُسْتَفْتِیَ وَ عَلِّمِ الْجَاهِلَ وَ ذَاکِرِ الْعَالِمَ

وَ لَا یَکُنْ لَکَ إِلَى النَّاسِ سَفِیرٌ إِلَّا لِسَانُکَ وَ لَا حَاجِبٌ إِلَّا وَجْهُکَ وَ لَا تَحْجُبَنَّ ذَا حَاجَهٍ عَنْ لِقَائِکَ بِهَا فَإِنَّهَا إِنْ ذِیدَتْ عَنْ أَبْوَابِکَ فِی أَوَّلِ وِرْدِهَا لَمْ تُحْمَدْ فِیمَا بَعْدُ عَلَى قَضَائِهَا

وَ انْظُرْ إِلَى مَا اجْتَمَعَ عِنْدَکَ مِنْ مَالِ اللَّهِ فَاصْرِفْهُ إِلَى مَنْ قِبَلَکَ‏ مِنْ ذَوِی الْعِیَالِ وَ الْمَجَاعَهِ مُصِیباً بِهِ مَوَاضِعَ الْفَاقَهِ وَ الْخَلَّاتِ وَ مَا فَضَلَ عَنْ ذَلِکَ فَاحْمِلْهُ إِلَیْنَا لِنَقْسِمَهُ فِیمَنْ قِبَلَنَا

وَ مُرْ أَهْلَ مَکَّهَ أَلَّا یَأْخُذُوا مِنْ سَاکِنٍ أَجْراً فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ یَقُولُ سَواءً الْعاکِفُ فِیهِ وَ الْبادِفَالْعَاکِفُ الْمُقِیمُ بِهِ وَ الْبَادِی الَّذِی یَحُجُّ إِلَیْهِ مِنْ غَیْرِ أَهْلِهِ وَفَّقَنَا اللَّهُ وَ إِیَّاکُمْ لِمَحَابِّهِ وَ السَّلَامُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار السادس و الستون و من کتاب له علیه السلام الى قثم بن العباس، و هو عامله على مکه

أما بعد، فأقم للناس الحج، و ذکرهم بأیام الله، و اجلس لهم العصرین فأفت المستفتى، و علم الجاهل، و ذاکر العالم، و لا یکن لک إلى الناس سفیر إلا لسانک، و لا حاجب إلا وجهک، و لا تحجبن ذا حاجه عن لقائک بها، فإنها إن ذیدت عن أبوابک فی أول وردها لم تحمد فیما بعد على قضائها. و انظر إلى ما اجتمع عندک من مال الله فاصرفه إلى من قبلک من ذوى العیال و المجاعه، مصیبا به مواضع الفاقه [المفاقر] و الخلات، و ما فضل عن ذلک فاحمله إلینا لنقسمه فیمن قبلنا. و مر أهل مکه أن لا یأخذوا من ساکن أجرا، فإن الله سبحانه یقول: «سواء العاکف فیه و الباد» فالعاکف: المقیم به، و البادی الذی یحج إلیه من غیر أهله، وفقنا الله و إیاکم لمحابه، و السلام.

اللغه

(ذیدت): منعت، (ورد): دخول الغنم و البعیر على الماء للشرب، (المفاقر) الفقر جمع فقور و مفاقر: ضد الغنى و ذلک أن یصبح الإنسان محتاجا أو لیس له‏ ما یکفیه- المنجد- (الباد): مخفف البادی ساکن البادیه.

الاعراب‏

بأیام الله: الباء للتعدیه تأکیدا، فأفت: أمر من أفتى یفتی، لک: ظرف مستقر خبر لقوله «و لا یکن»، إلى الناس: ظرف متعلق بقوله «سفیر» و هو اسم لا یکن، إلا لسانک: مستثنى فی کلام تام منفی یجوز فیه النصب و الإتباع للمستثنى منه و هو قوله «سفیر» فانه یفید العموم لتقدم النفی علیه و یحتمل کون الاستثناء منقطعا بدعوى عدم دخول اللسان و الوجه فی مفهوم السفیر و الحاجب.

قال الشارح المعتزلی «ص ۳۱ ج ۱۸»: و روى «و لا یکن إلا لسانک سفیرا لک إلى الناس» بجعل «لسانک» اسم کان مثل قوله‏ (فما کان جواب قومه إلا أن قالوا) و الروایه الاولى هى المشهوره، و هو أن یکون «سفیرا» اسم کان و «لک» خبرها، و لا یصح ما قاله الراوندی: إن خبرها «إلى الناس»، لأن «إلى» هاهنا متعلقه بنفس «سفیر» فلا یجوز أن تکون الخبر عن «سفیر» تقول: سفرت إلى بنی فلان فی الصلح، و إذا تعلق حرف الجر بالکلمه صار کالشی‏ء الواحد.

أقول: و أضعف مما ذکره الراوندی ما ذکره ابن میثم «ص ۲۱۷ ج ۵» «و إلا للحصر و ما بعدها خبر کان» فانه إنما یستقیم على کون الاستثناء مفرغا و قد عرفت أنه تام على الروایه المشهوره و على ما ذکره الشارح المعتزلی من- الروایه الغیر المشهوره فالاستثناء مفرغ و لکن «لسانک» اسم کان لا خبره.

و قال ابن میثم فی الصفحه التالیه: و روى «مواضع المفاقر» و الاضافه لتغایر اللفظین.

أقول: قد جعل فی «المنجد» المفاقر جمع الفقر فالإضافه معنویه تفید التخصیص و الفرق المعنوی بین المضاف و المضاف إلیه جلی.

المعنى‏

قد نهى علیه السلام فی آخر کتابه‏ أهل مکه‏ عن أخذ الاجره عن الحاج‏ الساکن‏ فی مکه للحج مفسرا آیه (سواء العاکف فیه و الباد- ۲۵- الحج) و هل المقصود منه یعم أخذ الاجره عن الساکنین فی البیوت المملوکه أو المقصود خصوص الساکنین فی المسجد الحرام کما هو ظاهر الایه و أرض الحرم الغیر المملوکه بالخصوص؟ فیه بحث لا یسع المقام بسط الکلام فیه.

قال الشارح المعتزلی: و أصحاب أبی حنیفه یتمسکون بها- أى بهذه الایه- فی امتناع بیع دور مکه و إجارتها و هذا بناء على أن المسجد الحرام، هو مکه کلها و الشافعی یرى خلاف ذلک، و یقول: إنه الکعبه، و لا یمنع من بیع دور مکه و لا إجارتها و یحتج بقوله تعالى «الذین اخرجوا من دیارهم».

أقول: فی دلاله الایه على ما ذکره أصحاب أبی حنیفه ضعف ظاهر کما أن تفسیر المسجد الحرام بخصوص الکعبه کما ذکر عن الشافعی أضعف، کاحتجاجه بالایه على مالکیه دور مکه.

الترجمه

از نامه‏اى است که آن حضرت بکار گزار خود در مکه قثم بن عباس نگاشته:

أما بعد، در انجام حج مردم را راهنما باش و آنها را بروزهاى خدا یاد آورى کن در بامداد و پسین براى پذیرائى از آنها بنشین، و بهر کس در مسائل دین از تو فتوى خواست فتوى بده و نادانها را دانش بیاموز و با دانشمند از مردم هم گفتگو باش، و میان تو و مردم کسى واسطه و ایلچى نباشد جز زبانت و دربانى نباشد جز رخسارت.

هیچ حاجتخواهى را از دیدار خودت پشت در نگذار، زیرا اگر از در خانه تو رانده شود در آغاز مراجعه کردن بر آوردن حاجتش بعد از آن هم تا آنجا مورد پسند نباشد که جبران آنرا بنماید.

آنچه از مال خداوند نزد تو گرد آمد بدان توجه کن، و بعیالداران و گرسنه‏ هاى محیط فرمان گزاریت مصرف کن و بمستمندان و بیچارگان برسان، و هر چه از آن بیش باشد براى ما بفرست تا میان کسانى که در اطراف ما هستند بخش کنیم.

بمردم مکه دستور بده از کسانى که ساکن مکه شوند اجرت سکونت نگیرند زیرا خداى سبحان مى ‏فرماید «عاکفین و بیابانگردان در آن برابرند» أما مقصود از عاکف کسانیند که در مکه اقامت دارند و مقصود از بادی و بیابانى کسانیند که جز از اهالی خود شهر مکه براى انجام وظیفه مقدس حج بمکه مى ‏آیند. خدا ما و شما را براى هر چه دوست دارد توفیق دهد، و السلام.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۲

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.