نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۶۰ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۶۱ صبحی صالح

۶۱- و من کتاب له ( علیه‏السلام  ) إلى کمیل بن زیاد النخعی و هو عامله على هیت، ینکر علیه ترکه دفع من یجتاز به من جیش العدو طالبا الغاره.

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ تَضْیِیعَ الْمَرْءِ مَا وُلِّیَ وَ تَکَلُّفَهُ مَا کُفِیَ لَعَجْزٌ حَاضِرٌ وَ رَأْیٌ مُتَبَّرٌ

وَ إِنَّ تَعَاطِیَکَ الْغَارَهَ عَلَى أَهْلِ قِرْقِیسِیَا وَ تَعْطِیلَکَ مَسَالِحَکَ الَّتِی وَلَّیْنَاکَ لَیْسَ بِهَا مَنْ یَمْنَعُهَا وَ لَا یَرُدُّ الْجَیْشَ عَنْهَا لَرَأْیٌ شَعَاعٌ

فَقَدْ صِرْتَ جِسْراً لِمَنْ أَرَادَ الْغَارَهَ مِنْ أَعْدَائِکَ عَلَى أَوْلِیَائِکَ غَیْرَ شَدِیدِ الْمَنْکِبِ وَ لَا مَهِیبِ الْجَانِبِ‏

 وَ لَا سَادٍّ ثُغْرَهً وَ لَا کَاسِرٍ لِعَدُوٍّ شَوْکَهً وَ لَا مُغْنٍ عَنْ أَهْلِ مِصْرِهِ وَ لَا مُجْزٍ عَنْ أَمِیرِهِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار الستون‏ و من کتاب له علیه السلام الى کمیل بن زیاد النخعی،و هو عامله على هیت: ینکر علیه ترکه دفع من یجتاز به من جیش العدو طالبا الغاره

أما بعد، فإن تضییع المرء ما ولى، و تکلفه ما کفى، لعجز حاضر، و رأى متبر، و إن تعاطیک الغاره على أهل قرقیسا، و تعطیلک مسالحک التی ولیناک لیس بها [لها] من یمنعها و لا یرد الجیش عنها، لرأى شعاع، فقد سرت جسرا لمن أراد الغاره من أعدائک‏ على أولیائک غیر شدید المنکب، و لا مهیب الجانب، و لا ساد ثغره، و لا کاسر لعدو شوکه، و لا مغن عن أهل مصره، و لا مجز عن أمیره، و السلام.

اللغه

(المتبر): الهالک و الفاسد، قال تعالى: إن هؤلاء متبر ما هم فیه‏ ۱۳۹- الاعراف»، (التعاطی): تفاعل من العطاء یفید معنى التناول، (قرقیسا):

من القرى التی على الفرات ملحقه بالشام فی ذلک الزمان، (المسالح) جمع مسلحه:الموضع الذی یقام فیه طائفه من الجند لحمایتها، (شعاع): المتفرق المبعثر، (الثغره): الثلمه، (مجز): کاف و مغن و أصله مجزئ فخففت الهمزه فصار مجزی و اعل إعلال الناقص فصار مجز.

المعنى‏

قال الوحید البهبهانی فی حاشیته على الرجال الکبیر: کمیل‏ هذا هو المنسوب إلیه الدعاء المشهور، قتله الحجاج و کان أمیر المؤمنین علیه السلام قد أخبره بأنه سیقتله و هو من أعاظم خواصه، قال شیخنا البهائی فی أربعینه و غیره: و العجب من الوجیزه أنه قال فیه: م ا و ح فتأمل، قال جدى رحمه الله: و فی النهج ما یدل على أنه کان من ولاته على بعض نواحی العراق.

أقول: و مقصوده- رحمه الله- هذا الکتاب الذی کتبه إلیه و هو عامل له‏ على هیت‏.

و قال الشارح المعتزلی فی «ص ۱۴۹ ج ۱۷ ط مصر»: هو کمیل بن زیاد ابن سهیل، و سرد نسبه إلى مالک بن أدد، ثم قال: کان من أصحاب علی علیه السلام و شیعته و خاصته، قتله الحجاج على المذهب فیمن قتل من الشیعه، و کان‏ کمیل ابن زیاد عامل‏ علی علیه السلام‏ على هیت‏، و کان ضعیفا یمر علیه سرایا معاویه تنهب أطراف‏ العراق و لا یردها، و یحاول أن یجبر ما عنده من الضعف بأن یغیر على أطراف أعمال معاویه مثل قرقیسیا و ما یجری مجراها من القرى التی على الفرات.

أقول: الظاهر أن هذا الکتاب التوبیخی الحاد صدر من دیوان علی‏ علیه السلام إلى کمیل بن زیاد- علیه الرحمه- بعد إغاره أعوان معاویه على الأنبار و قتل حسان ابن حسان البکرى فأصاب لهیب قلبه الشریف کمیلا، و الهدف أمران:

۱- التوصیه على عماله علیه السلام خصوصا من کان منهم عاملا فی الثغور المتأخمه لعدو حیال کمعاویه على شده الانضباط و الیقظه تجاه تنقلات‏ العدو و مهاجمتهم على أعمال ولایتهم و من دونها من الولایات التی کانت یحمیها علی علیه السلام.

۲- إشعاره علیه السلام بأن مجاوبه الإغاره بالإغاره فی البلاد الاسلامیه لا یناسب شأن الحکومه العادله الاسلامیه لأن فی کل بلد جمع من الأطفال و النساء و الضعفاء و من لا ید له على تغییر المظالم و لا یرضى بها و الإغاره تشمل الحیف على بعض هذه الجماعات التی لا یصح التعرض لهم، و لیس من دأبه علیه السلام الانتقام من الظلم بالظلم بل رد الظالم من ظلمه و إلزامه بالعدل مع أن أهل‏ قرقیسیا کأهل أنبار رعایاه مسلمهم و ذمیهم و إن تسلط علیهم معاویه ظلما و عدوانا.

الترجمه

از نامه‏ اى که بکمیل بن زیاد نخعی عامل خود در هیت نوشته و مسامحه او را در جلوگیرى از عبور لشکر دشمن بر قلمرو حکمرانى او براى غارت بر قلمرو حکومت علی علیه السلام و پرداختن بغارت در قلمرو دشمن را بر او زشت شمرده است:

أما بعد، براستى که سستی مرد در نگهدارى آنچه بر او حکمفرما شده است و تکلف آنچه از او خواسته نشده و مسئول آن نیست یک ناتوانى روبرو است و یک نظریه باطل و گسیخته، و راستى که دست اندازى تو براى چپاول بر مردم شهرستان قرقیسیا و بى ‏سرپرست گذاردن پاسگاه خود که ما بتو واگذار کردیم در حالى که نیروى دفاع نداشته و کسى نبوده تا لشکر دشمن را از آن براند و جلوگیرى کند محققا رأى بى ‏بنیادیست.

راستى که تو پلى شدى براى هر دشمنى که مى‏ خواهد بر دوستانت چپاول کند و مال آنها را ببرد، نه بازوى نیرومندى براى دفع دشمن دارى و نه از تو حسابى برده مى ‏شود و نه هیبتى در قلمروت دارى و نه رازى را نگه میدارى و نه شوکت دشمن را مى ‏شکنى، و نه از مردم شهر خود دفاع مى‏ کنى و نه از فرمانده و پیشواى خود کفایت مى ‏نمائى، و السلام.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۳

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.