نامه ۳۰ ترجمه شرح ابن میثم بحرانی

۳۰ از نامه‏ هاى امام ( ع ) به معاویه :

فَاتَّقِ اَللَّهَ فِیمَا لَدَیْکَ وَ اُنْظُرْ فِی حَقِّهِ عَلَیْکَ وَ اِرْجِعْ إِلَى مَعْرِفَهِ مَا لاَ تُعْذَرُ بِجَهَالَتِهِ فَإِنَّ لِلطَّاعَهِ أَعْلاَماً وَاضِحَهً وَ سُبُلاً نَیِّرَهً وَ مَحَجَّهً نَهْجَهً وَ غَایَهً مُطَّلَبَهً یَرِدُهَا اَلْأَکْیَاسُ وَ یُخَالِفُهَا اَلْأَنْکَاسُ مَنْ نَکَبَ عَنْهَا جَارَ عَنِ اَلْحَقِّ وَ خَبَطَ فِی اَلتِّیهِ وَ غَیَّرَ اَللَّهُ نِعْمَتَهُ وَ أَحَلَّ بِهِ نِقْمَتَهُ فَنَفْسَکَ نَفْسَکَ فَقَدْ بَیَّنَ اَللَّهُ لَکَ سَبِیلَکَ وَ حَیْثُ تَنَاهَتْ بِکَ أُمُورُکَ فَقَدْ أَجْرَیْتَ إِلَى غَایَهِ خُسْرٍ وَ مَحَلَّهِ کُفْرٍ فَإِنَّ نَفْسَکَ قَدْ أَوْلَجَتْکَ شَرّاً وَ أَقْحَمَتْکَ غَیّاً وَ أَوْرَدَتْکَ اَلْمَهَالِکَ وَ أَوْعَرَتْ عَلَیْکَ اَلْمَسَالِکَ

لغات

عضیهه : تهمت و افترا طمس : از بین بردن اثر نهجه : روشن و واضح مطلّبه به تشدید طاء و فتح لام : آنچه بطور جدى از آنها طلب شده باشد اکیاس : خردمندان أنکاس : جمع نکس : مرد پست نکب : منحرف شد خبط : در راه نادرست گام برداشتن خسر : زیانکارى اقتحام : با شدت در امرى داخل شدن وعر : سخت ، شدید مهطع : شتاب کننده بهضه الامر : آن کار بر او گران آمد ، بارش را سنگین کرد .

ترجمه

« پس درباره نعمتهایى که نزد توست از خدا بترس و در حقى که بر تو داردبنگر و از شناخت آنچه که در ندانستن آن معذور نیستى خوددارى مکن چرا که براى اطاعت و پیروى نشانه‏هاى آشکار و راههاى روشن و جاده‏هاى پهن و پایانى مطلوب است ، که زیرکها در آن وارد مى‏شوند و سفلگان از آن ، سرباز مى‏زنند ، آن که از آن راه منحرف شود از حق روى گردانده و در بیابان گمراهى و سرگردانى قدم گذارده ، و خداوند نعمت خود را از او مى‏گیرد و عذاب خود را بر او گسیل مى‏دارد ، پس به خود آى و خویشتن را دریاب که خدا راه خود را براى تو روشن کرده است و چون کارهایت تو را به این مرحله کشانده است پس به آخرین حدّ زیان و جایگاه کفر و شرک پایین آمدى و خواهشهاى دلت ، تو را به شرارت وادار کرده و در گمراهى افکنده و در تباهکاریها وارد ساخته و راهها را بر تو سخت بسته است . »

شرح

آنچه مرحوم سید در این مورد از نهج البلاغه آورد . قسمتى از نامه حضرت به معاویه است که آغاز آن چنین بوده : پس از حمد خدا و نعت پیامبر ،نامه‏ات به من رسید که در آن فتنه‏انگیزى مرا خاطر نشان کردى ، و کیفر مجازاتى که انجام مى‏دهم زشت شمردى و مرا ستمگر و در ادا کردن حقوق الهى کوتاهى کننده به حساب آوردى ، سبحان اللَّه چگونه به خود اجازه غیبت کردن مى‏دهى و دروغگویى را نیکو مى‏دانى ؟

من جز براى امر به معروف و نهى از منکر هرگز آشوب و ستیز به پا نکردم ، و جز بر بدعتگذار ، و از دین برگشته ، یا منافق بر کسى نشوریدم و راهنمایم در این امور آیه قرآن است که مى‏فرماید : « وَ لَوْ کانُوا آبائهم أوْ أبنائهم [ ۱ ] . . . » . مرا تقصیر کننده در حق خدا دانستى ، به خداى بزرگ پناه مى‏برم از آن که حقوق تاکید شده او را رها و تعطیل کنم ، و به سوى هوا و هوسى مایل شوم و در گمراهى حیرتزا براى همیشه بمانم ، عجیب است اى معاویه ، که تو احسان کردن را مى‏ستایى ، اما با دلیل و برهان مخالفى ، و پیمانهاى الهى را که خواسته وى و حجت بر بندگانش مى‏باشد درهم مى‏شکنى ،اسلام را بدور انداختى و احکامش را تباه و آثارش را محو کردى ، جامه هوسبازى به تن کردى و به دنبال خواستهاى پست نفسانى مى‏روى ، ( این بود قسمتهاى اول این نامه که در نهج البلاغه ذکر نشده و از این به بعد جمله‏ هایى است که در اول ترجمه شده و به این عبارت آغاز مى‏شود )

فاتق اللَّه . . . که شرحشى بعدا مى ‏آید ، و جملات دیگرى نیز از این نامه حذف شده است که چنین است : گروهى براى خدا وجود دارند که دست خدا بالاى سر آنها و خشم او بر مخالفانشان حتمى است ، بنابراین پیش از آن که در تنگناى قبر وارد شوى به فکر خود باش و خویشتن را مواظبت کن که بازگشتت به سوى خداست و در پیشگاه او محشور مى‏شوى سختیهاى آن روز گریبانگیرت خواهد شد و اندوهش بر تو وارد مى‏شود ، روزى که پشیمانى سودى ندارد و عذر معذرتخواه پذیرفته نمى‏شود ، « یَوْمَ لا یُغْنى مَوْلىً عَنْ مَوْلىً شَیْئاً وَ لاهُم یُنْصَرُوْنَ . [ ۲ ] »

در این نامه امام ( ع ) مخاطب خود را موعظه فرموده و او را پند و اندرز داده است که تقواى الهى را پیشه کند و درباره اموال مسلمین و ثروت آنان که ترد او قرار دارد از خدا بترسد و حق نعمتهاى خدا را بر خود ادا کند و به منظور سپاسگزارى ، دستورهاى وى را پیروى و اطاعت کند و به سوى شناخت آنچه که براى نادانى آن وى را عذرى نیست بر گردد یعنى بداند که اطاعت از فرمانهاى خدا و پیامبر و امام بر حق واجب و لازم است .

فانّ للطاعه اعلاما واضحه ،

براى اطاعت خدا نشانه ‏هاى روشن است ،کلمه اعلام کنایه از امورى است که آدمى را به راه خداوند راهنمایى مى‏کنند یعنى کتاب خداوند و سخنان پیامبر ( ص ) و اعمال او ، و همچنین پیشوایان حق و راستین ، که اصل و ریشه این آثار و حاملان آن مى‏باشند ، و منظور از راههاى روشن و جاده آشکار همان راههایى است که به خدا منتهى مى‏شود که مدلول همان آثار است ، و مراد از هدفى که بطور جدى مطلوب خلق است آن است که با حالتى پاک و برهنه از آلودگیهاى جسمانى پست و زینت یافته با کمالات نفسانى و انسانى ، به پیشگاه قدس الهى راه یابند .

طاعه اسم مصدر و منظور هدفى است که مورد نظر أعلام است و براى رسیدن به آن هدف این راه باید پیموده شود ، و ضمیر در کلمات : یردها و یخالفها و عنها ، بر مى‏گردد به جمله المحجّه و الأعلام الواضحه علیها و بدیهى است که خردمندان آنانند که ورود در این جاده را برمى‏ گزینند و نشانه‏هاى آن را طلب مى‏ کنند ، و اما دون همتان به راههاى دیگر انحراف مى‏یابند و از مسیر حق سر بر مى‏ تابند و در کویر جهل و نادانى سرگردان مى‏ شوند و در پى آن خداوند ،نعمت خود را بر آنان دگرگونه کرده و در سراى آخرت کیفر و عذاب را به آنان عوض مى ‏دهد .

آنگاه امام ( ع ) پس از آن که قدرى معاویه را پند و اندرز داد و راههاى درست را برایش روشن کرد و به او گوشزد فرمود که اگر از این راهها انحراف یابد سزایش تغییر یافتن نغمت الهى و تبدیل آن به نعمت و عذاب مى‏باشد ، به او چنین دستور مى‏دهد که با پیش گرفتن این راههاى هموار و نجات بخش ، نفس خود را از هر چه موجب عدول از این راه و مخالف این امور است حفظ و نگهدارى نماید .

این بیان اخیر امام ( ع ) در حکم نخستین مقدمه از یک قیاس مضمرى است که حضرت به ترتیب شکل اوّل ، استدلال فرموده است که رفتن از این راه امرى لازم و ضرورى است ، و مقدمه دوّمش این است : هر کسى را که خداوند راه سلوکش را معین کرده باشد بر او ، واجب است که پاى در آن مسیر بگذارد .

و حیث تناهت بک امورک ،

بس است این همه جنایت که تو را به این مرحله رساند امام ( ع ) در این مرحله معاویه را امر به توقف مى‏کند و شرح مى‏دهد که اکنون تو به آخرین منزلگاه خسران که یکى از منازل کفر و شرک است رسیده‏اى دیگر بس است توقف کن .

فقد اجریت الى غایه خسر ،

کلمه اجراء ، در اصل به معناى دوانیدن اسب براى مسابقه است یعنى با سرعت تا این حدّ از زیانکارى تاختى ، واژه ( خسر ) کنایه از فقدان رضایت و نبودن کمالاتى است که آدمى را به خدا نزدیک مى‏کند ،و این که امام این مرحله را منزلگاه کفر دانست به این دلیل است که اساسا سرانجام کارهاى زشت که انسان از رو آوردن به آنها منع شده ، از مواضع و منزلگاههاى کفر و شرک مى‏باشد و هر کس با قصد و اختیار از آن راه برود به آن منزلگاهها ملحق شده است .

و انّ نفسک قد اولجتک شرّا ،

نفست تو را در شرور و بدیهاى دنیا و آخرت افکنده است ، منظور نفس اماره است که به سبب جلوه دادن نافرمانى از دستورات خداوند و خوب نشان دادن مخالفت با امام بر حق ، انسان را وادار به این کارهاى ناپسند مى‏کند ، جمله بالا به روایت دیگر بدون نقطه قد اوحلتک خوانده شده ، یعنى نفست تو را به گل فرو برده که استعاره از گناهان و آلودگى به جهل و نادانى است که مانند توده‏اى از گل او را در خود فرو برده است .

و اقحمتک غیّا ،

و در ورطه گمراهى و هلاکتت انداخته است ، و در جایگاههاى هلاکت که امور شبهه‏ناک و گناهان است واردت کرده است .

و اوعرت علیک المسالک ،

راههاى هدایت و روشهاى خیر و خوبى را بر تو ناهموار و سخت و صعب العبور کرد ، زیرا نفس امّاره هنگامى که با نشان دادن اهداف باطل و وسوسه‏هاى فریبکارانه‏اش رفتن به راههاى تاریک گمراهى و گناه را براى آدمى هموار کرد و او را در آن مسیر به راه انداخت ، خود به خود از راه سعادت و مسیر خیر و اطاعت دور مى‏شود و دیگر افتادن در آن جاده و گام نهادن در آن برایش مشکل و سخت مى‏نماید .

در خاتمه از خداوند متعال موفقیت در انجام دادن اعمال خیر و نگهدارى از گناهان و خطایا را خواستار و به کمک گرفتن از نیروى پایدارش امیدوارم .

پایان شرح و تفسیر نامه امام به معاویه شماره ۳۰ و آخر جلد چهارم از کتاب شرح ابن میثم بحرانى .

_____________________________________

[ ۱ ] سوره مجادله ( ۵۸ ) آیه ( ۲۱ ) یعنى : اگر چه پدرها ، یا فرزندانشان باشند ، این آیه درباره مؤمنان مى‏فرماید : دشمنان خدا را دوست نمى‏دارند اگر چه پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشاوندانشان باشند .( مترجم )

[ ۲ ] سوره دخان ( ۴۴ ) آیه ( ۴۰ ) یعنى : روزى که هیچ دوستى ، از دوستش رفع نیاز نکند و نه آنان نصرت و یارى شوند .

 

بازدیدها: ۱

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.