نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره 424 متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

 

حکمت 416 صبحی صالح

416-وَ قَالَ لِابْنِهِ الْحَسَنِ ( عليهماالسلام  )لَا تُخَلِّفَنَّ وَرَاءَكَ شَيْئاً مِنَ الدُّنْيَا فَإِنَّكَ تَخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ

إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِطَاعَةِ اللَّهِ فَسَعِدَ بِمَا شَقِيتَ بِهِ وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ فَشَقِيَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ فَكُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَى مَعْصِيَتِهِ وَ لَيْسَ أَحَدُ هَذَيْنِ حَقِيقاً أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِكَ

قَالَ الرَّضِيُّ وَ يُرْوَى هَذَا الْكَلَامُ عَلَى وَجْهٍ آخَرَ وَ هُوَ

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الَّذِي فِي يَدِكَ مِنَ الدُّنْيَا قَدْ كَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَكَ وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلٍ بَعْدَكَ

وَ إِنَّمَا أَنْتَ جَامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ رَجُلٍ عَمِلَ فِيمَا جَمَعْتَهُ بِطَاعَةِ اللَّهِ فَسَعِدَ بِمَا شَقِيتَ بِهِ أَوْ رَجُلٍ عَمِلَ فِيهِ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ فَشَقِيتَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ وَ لَيْسَ أَحَدُ هَذَيْنِ أَهْلًا أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِكَ وَ لَا أَنْ تَحْمِلَ لَهُ عَلَى ظَهْرِكَ

فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَةَ اللَّهِ وَ لِمَنْ بَقِيَ رِزْقَ اللَّهِ

حکمت 424 شرح ابن ‏أبي ‏الحديد ج 20

424: وَ قَالَ ع لِابْنِهِ الْحَسَنِ ع يَا بُنَيَّ لَا تُخَلِّفَنَّ وَرَاءَكَ شَيْئاً مِنَ الدُّنْيَا-  فَإِنَّكَ تَخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ-  إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِطَاعَةِ اللَّهِ-  فَسَعِدَ بِمَا شَقِيتَ بِهِ-  وَ إِمَّا رَجُلٌ عَمِلَ فِيهِ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ-  فَشَقِيَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ-  فَكُنْتَ عَوْناً لَهُ عَلَى مَعْصِيَتِهِ-  وَ لَيْسَ أَحَدُ هَذَيْنِ حَقِيقاً أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِكَ-  وَ يُرْوَى هَذَا الْكَلَامُ عَلَى وَجْهٍ آخَرَ وَ هُوَ-  أَمَّا بَعْدُ-  فَإِنَّ الَّذِي فِي يَدَيْكَ مِنَ الدُّنْيَا-  قَدْ كَانَ لَهُ أَهْلٌ قَبْلَكَ-  وَ هُوَ صَائِرٌ إِلَى أَهْلٍ بَعْدَكَ-  وَ إِنَّمَا أَنْتَ جَامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَيْنِ-  رَجُلٍ عَمِلَ فِيمَا جَمَعْتَهُ بِطَاعَةِ اللَّهِ-  فَسَعِدَ بِمَا شَقِيتَ بِهِ-  أَوْ رَجُلٍ عَمِلَ فِيمَا جَمَعْتَهُ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ-  فَشَقِيَ بِمَا جَمَعْتَ لَهُ-  وَ لَيْسَ أَحَدُ هَذَيْنِ أَهْلًا أَنْ تُؤْثِرَهُ عَلَى نَفْسِكَ-  أَوْ تَحْمِلَ لَهُ عَلَى ظَهْرِكَ-  فَارْجُ لِمَنْ مَضَى رَحْمَةَ اللَّهِ-  وَ لِمَنْ بَقِيَ رِزْقَ اللَّهِ تَعَالَى روي فإنك لا تخلفه إلا لأحد رجلين-  و هذا الفصل نهي عن الادخار-  و قد سبق لنا فيه كلام مقنع- . و خلاصة هذا الفصل أنك إن خلفت مالا-  فإما أن تخلفه لمن يعمل فيه بطاعة الله-  أو لمن يعمل فيه بمعصيته-  فالأول يسعد بما شقيت به أنت-  و الثاني يكون معانا منك على المعصية-  بما تركته له من المال-  و كلا الأمرين مذموم-  و إنما قال له فارج لمن مضى رحمة الله-  و لمن بقي رزق الله-  لأنه قال في أول الكلام-  قد كان لهذا المال أهل قبلك-  و هو صائر إلى أهل بعدك- . و الكلام في ذم الادخار و الجمع كثير-  و للشعراء فيه مذاهب واسعة و معان حسنة- 

و قال بعضهم

يا جامعا مانعا و الدهر يرمقه
مدبرا أي باب عنه يغلقه‏

و ناسيا كيف تأتيه منيته‏
أ غاديا أم بها يسري فتطرقه‏

جمعت مالا فقل لي هل جمعت له
يا جامع المال أياما تفرقه‏

المال عندك مخزون لوارثه‏
ما المال مالك إلا يوم تنفقه‏

أرفه ببال فتى يغدو على ثقة
أن الذي قسم الأرزاق يرزقه‏

فالعرض منه مصون لا يدنسه‏
و الوجه منه جديد ليس يخلقه‏

إن القناعة من يحلل بساحتها
لم يلق في ظلها هما يؤرقه‏

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حكمت (424)

و قال عليه السّلام لابنه الحسن عليه السّلام: يا بنىّ، لا تخلفنّ ورائك شيئا من الدنيا فانك تخلفه لاحد رجلين: اما رجل عمل فيه بطاعة الله فسعد بما شقيت به، و اما رجل عمل فيه بمعصية الله فشقى بما جمعت له، فكنت عونا له على معصيته، و ليس احد هذين حقيقا ان توثره على نفسك. و يروى هذا لكلام على وجه آخر، و هو: اما بعد، فان الذى فى يديك من الدنيا قد كان له اهل قبلك، و هو صائر الى اهل بعدك، و انما انت جامع لاحد رجلين: رجل عمل فيما جمعته بطاعة الله. فسعد بما شقيت به، او رجل عمل فيما جمعته بمعصية الله فشقى بما جمعت له، و ليس احد هذين اهلا ان تؤثره على نفسك، او تحمل له على ظهرك، فارج لمن مضى رحمة الله، و لمن بقى رزق‏ الله تعالى.

و آن حضرت به پسرش حسن عليه السّلام فرموده است: «پسركم چيزى از دنيا پس از خود به جا مگذار، كه آن را براى يكى از دو كس وامى‏ گذارى يا كسى كه آن را در فرمانبرى از خداوند به كار مى ‏برد او سعادتمند مى‏ شود به آنچه كه تو با آن بدبخت شده ‏اى، يا مردى كه آن را در نافرمانى از خدا به كار مى ‏برد و با آنچه كه تو براى او گرد آورده ‏اى بدبخت مى ‏شود و تو بدين گونه ياور او در نافرمانى او بوده ‏اى و هيچ كدام از اين دو سزاوار نيستند كه بر خود مقدمش دارى.»

اين سخن به صورت ديگرى هم نقل شده كه چنين است: «اما بعد، آنچه در دنيا به دست توست پيش از تو آن را صاحبى بوده است، و پس از تو به كس ديگرى مى ‏رسد، و جز اين نيست كه تو براى يكى از دو كس گرد مى‏آورى: كسى كه با آنچه تو گرد آورده‏اى به فرمان خدا عمل مى‏كند و با آنچه تو بدبخت شده‏اى نيكبخت مى ‏شود و كسى كه با آنچه تو گرد آورده‏ اى به نافرمانى خدا مى‏ پردازد و با آنچه تو براى او گرد آورده ‏اى، بدبخت مى‏ شود. هيچ يك از اين دو سزاوار آن نيستند كه بر نفس خود ايشان را برگزينى، و بر پشت خود بار گناه كشى. براى آنان كه درگذشته ‏اند رحمت خدا را اميد داشته باش و براى آنان كه باقى مى‏ مانند روزى خداى متعال را.» سخن در نكوهش اندوخته كردن و گردآورى مال بسيار است و شاعران هم در اين باره فراوان سخن گفته‏ اند و معانى پسنديده بسيارى گنجانيده‏ اند.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد 8 //دکتر محمود مهدوى دامغانى

 

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.