نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۲۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۳۰ صبحی صالح

۲۳۰-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )شَارِکُوا الَّذِی قَدْ أَقْبَلَ عَلَیْهِ الرِّزْقُ فَإِنَّهُ أَخْلَقُ لِلْغِنَى وَ أَجْدَرُ بِإِقْبَالِ الْحَظِّ عَلَیْهِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

العشرون بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۲۰) و قال علیه السّلام: شارکوا الّذی قد أقبل علیه الرّزق، فإنّه أخلق للغنى، و أجدر بإقبال الحظّ علیه.

المعنى

قد نبّه علیه السّلام فی هذه الحکمه العالیه إلى أصل اقتصادى کبیر قد جعلها الامم الراقیه و الشعوب المتقدّمه فی هذه العصور المشرقه بالعلم و الازدهار أساسا لحیاتها و بناء لمجتمعاتها، ألا و هو تأسیس الشرکات و المعاونه یدا بید للاسترباح من الکائنات فانّه من البدیهى أنّ الید الواحده قصیره و أنّ کلّ فرد مستعدّ لنحو من العمل المثمر فاذا اشترک جمع فی الانتاج یتصدّى کلّ واحد منهم ما یکون مستعدّا له و متخصّصا به، و یکثر العوامل المؤثره، فیحصل ربح أکثر و فوائد لا تحصل من عمل شخص واحد، و قد أشار علیه السّلام إلى أنّ بعض النّاس أکثر رزقا و أوفى حظا فی الحیاه و بالشرکه ینتفع من نصیبه و حظّه سائر الشرکاء.

الترجمه

فرمود: با کسى که روزى بدو روى آورده شرکت کنید، زیرا که شرکت با أفراد روزیمند برای تحصیل ثروت شایسته ‏تر است، و براى بدست آوردن اقبال سزاوارتر.

بجوئید مردان روزى فراوان
بشرکت در آئید در کسب آنان‏

کازین راه بهتر توان یافت ثروت‏
توان بخت را رام خود کرد آسان‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۹ صبحی صالح

۲۲۹-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )کَفَى بِالْقَنَاعَهِ مُلْکاً وَ بِحُسْنِ الْخُلُقِ‏ نَعِیماً

وَ سُئِلَ ( علیه‏ السلام  )عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاهً طَیِّبَهًفَقَالَ هِیَ الْقَنَاعَه

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۹) و سئل عن قول اللَّه تعالى عزّ و جلّ: «فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاهً طَیِّبَهً»-  ۹۷-  النحل، فقال علیه السّلام: هى القناعه.

المعنى

قال الشارح المعتزلی: لا ریب أنّ الحیاه الطیبه هی حیاه الغنى، و قد بیّنا أنّ الغنى هو القنوع، لأنّه إذا کان الغنى عدم الحاجه فأغنى النّاس أقلّهم حاجه إلى النّاس، و لذا کان اللَّه أغنى الأغنیاء لأنه لا حاجه به إلى شی‏ء.

الترجمه

پرسیدندش از قول خداى تعالى «محققا ما بأو زندگانی خوش مى‏ دهیم»-  ۹۷ النحل-  در پاسخ فرمود: آن زندگى خوب، قناعت است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۹ صبحی صالح

۲۲۹-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام )کَفَى بِالْقَنَاعَهِ مُلْکاً وَ بِحُسْنِ الْخُلُقِ‏ نَعِیماً
وَ سُئِلَ ( علیه‏ السلام )عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاهً طَیِّبَهًفَقَالَ هِیَ الْقَنَاعَهُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۸) و قال علیه السّلام: کفى بالقناعه ملکا، و بحسن الخلق نعیما.

المعنى

الملک یستلزم السّلطه و نفوذ الأمر و النهی على النّاس، و بهذا السبب کان ممّا یغتبط علیه و یجهد و یجاهد للوصول إلیه، و من قنع فقد تسلّط على نفسه و قام بأمره و نهیه فکان ملک مملکه نفسه، و من حسن خلقه یتنعّم بماله أو بمال أصدقائه و لا یضیق علیه العیش و لا یتکدّر.

الترجمه

قناعت براى کامیابى از سلطنت بس است، و خوش‏خوئى براى برخوردارى از نعمت و چه خوش سروده است:

کنج آسودگى و گنج قناعت ملکى است
که بشمشیر میسّر نشود سلطان را

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۸ صبحی صالح

۲۲۸-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ أَصْبَحَ عَلَى الدُّنْیَا حَزِیناً فَقَدْ أَصْبَحَ لِقَضَاءِ اللَّهِ سَاخِطاً

وَ مَنْ أَصْبَحَ یَشْکُو مُصِیبَهً نَزَلَتْ بِهِ فَقَدْ أَصْبَحَ یَشْکُو رَبَّهُ

وَ مَنْ أَتَى غَنِیّاً فَتَوَاضَعَ لَهُ لِغِنَاهُ ذَهَبَ ثُلُثَا دِینِهِ

وَ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَمَاتَ فَدَخَلَ النَّارَ فَهُوَ مِمَّنْ کَانَ یَتَّخِذُ آیَاتِ اللَّهِ هُزُواً

وَ مَنْ لَهِجَ قَلْبُهُ بِحُبِّ الدُّنْیَا الْتَاطَ قَلْبُهُ مِنْهَا بِثَلَاثٍ هَمٍّ لَا یُغِبُّهُ وَ حِرْصٍ لَا یَتْرُکُهُ وَ أَمَلٍ لَا یُدْرِکُهُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۷) و قال علیه السّلام: من أصبح على الدّنیا حزینا فقد أصبح لقضاء اللَّه ساخطا، و من أصبح یشکو مصیبه نزلت به فإنّما یشکو ربّه، و من أتى غنیّا فتواضع [له‏] لغناه ذهب ثلثا دینه، و من قرأ القرآن فمات فدخل النّار فهو ممّن کان یتّخذ آیات اللَّه هزوا، و من لهج قلبه بحبّ الدّنیا التاط قلبه [منها] بثلاث: همّ لا یغبّه، و حرص لا یترکه، و أمل لا یدرکه.

اللغه

(لهج): و قد لهج بالشی‏ء بالکسر یلهج لهجا إذا أغرى به و أولع فیه من اللّهج بالشى‏ء الوقوع فیه. و هذا الشی‏ء لا یلتاط بقلبى أی لا یلصق به-  مجمع البحرین (أغبّ) القوم: جاءهم یوما و ترکهم یوما-  المنجد.

الاعراب

بثلاث، اسم عدد حذف تمیزه و عوّض عنه التنوین ثمّ فسّر بعده، همّ لا یغبّه خبر مبتدأ محذوف.

المعنى

قد حذّر علیه السّلام فی هذا الکلام عن خمس خصال مذمومه هی امّهات الرذائل:

۱-  الحزن على الدّنیا لفوت منفعه أو تلف مال أو غیره من متاع الدّنیا، فانّه ناش عن حبّ الدّنیا، و هو رأس کلّ خطیئه.

۲-  الشکوى من المصیبه عند النّاس على وجه الاعتراض باللّه فیکون شکوى من اللَّه عند خلقه، و هی خطأ عظیم مهلک.

۳-  التواضع للأغنیاء طمعا فی مالهم و عطایاهم أو خضوعا تجاه ما نالوه من دنیاهم، و هو یمسّ بکرامه البشریه، و إعراض عن اللَّه إلى خلقه، فهو موبقه من الموبقات المهلکه.

۴-  من قرأ القرآن و هو یفهم معناه فلم یعمل به و لم یهتد بهداه حتّى استوجب من اللَّه العقوبه و دخل النّار، فهو غیر معتقد باللّه و الیوم الاخر، فکان قراءته للقرآن و تظاهره به نوعا من الاستهزاء بکلام اللَّه، و هو کفر صریح و إن لم یظهر من فیه.

۵-  من أولع بحبّ الدّنیا و کان علیها حریصا بمالها و جاهها و سائر شهواتها فقد ابتلى بأمراض مزمنه لا یفارقها، و هی الهمّ الدائم، و الحرص الملازم، و آمال متلاطمه لا تدرک.

الترجمه

فرمود: هر کس بر دنیا اندوه خورد بتقاضاى خداوند خشم ورزیده، و هر کس از مصیبتى که بوى وارد شود بخلق شکایت برد محققا از خداى خود شاکى است و هر کس نزد توانگرى آید و براى ثروتش بدو تواضع و کرنش کند دو سوّم دینش از دستش رفته باشد، و هر کس قرآن خوانده و فهمیده و مرده و بدوزخ رفته او از کسانى است که عقیده نداشته و آیات خدا را بی مایه و مسخره پنداشته، و هر کس از دل دوستدار و فریفته دنیاست سه درد بر دلش بچسبد: اندوهى دائم، و آزى پیوسته و آرزوئى ناشدنى.

هر که بر دنیا بود اندوهبار
خشم کرده بر قضاى کردگار

از مصیبت گر برد شکوى بخلق‏
کرده شکوى از خدا در نزد خلق‏

هر که بر پاى توانگر سر نهد
از دو ثلث دین پاکش بگذرد

هر که قرآن خواند و داند که چیست‏
لیک در دوزخ رود چون گشت نیست‏

از کسانى باشد آن بد عاقبت
که بقرآن کرده استهزاء سمت‏

هر که بر دل حبّ دنیا نقش کرد
بر دل خود این بلاها پخش کرد

همّ دائم، حرص لازم، آرزو
که نیاید هرگز اندر دست او

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۵۰

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۷ صبحی صالح

۲۲۷-وَ سُئِلَ عَنِ الْإِیمَانِ فَقَالَ الْإِیمَانُ مَعْرِفَهٌ بِالْقَلْبِ وَ إِقْرَارٌ بِاللِّسَانِ وَ عَمَلٌ بِالْأَرْکَانِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۶) و قال علیه السّلام: الإیمان معرفه بالقلب، و إقرار باللّسان و عمل بالأرکان.

أقول: و فی شرح المعتزلی المطبوع فی مصر بدار الاحیاء الکتب العربیه لعیسى البابی الحلبی و شرکائه بعد قوله «و قال علیه السّلام» ورد هذه الجمله: «و قد سئل عن الایمان».

الترجمه

فرمود: ایمان شناخت با دل، و اعتراف با زبان، و کردار با أرکان بدنست

ابن میثم ارکان را به مساجد خمسه تفسیر کرده است که عبارت از پیشانى و دو کف دست و دو سر انگشت پاها است، و ایمان مورد کلام را بایمان کامل تفسیر کرده است، و شارح معتزلى این کلام را دلیل بر مذهب معتزله دانسته که عمل را جزء مفهوم ایمان دانند.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۶ صبحی صالح

۲۲۶-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )الطَّامِعُ فِی وِثَاقِ الذُّل‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۵) و قال علیه السّلام: الطّامع فی وثاق الذّلّ.

اللغه

(الوثاق) بالفتح و الکسر لغه و هو فی الأصل حبل أو قید یشدّ به الأسیر و الدّابه.

المعنى

توجّه الطامع إلى من یطمع نائله یرسم حبلا غیر مرئی جعله على عنقه و ربط به على مورد الطمع، فکأنّه رقّ أو دابّه مربوطه بالرّسن، و هذا معنى وثاق الذلّ.

الترجمه

فرمود: طمعکار در بند خوارى گرفتار است.

طمعکار پابند در خواریست            بزنجیر خود در گرفتاریست‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۴

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۵ صبحی صالح

۲۲۵-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )الْعَجَبُ لِغَفْلَهِ الْحُسَّادِ عَنْ سَلَامَهِ الْأَجْسَاد

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۴) و قال علیه السّلام العجب لغفله الحسّاد عن سلامه الأجساد.

المعنى

وجّه ابن میثم غفله الحسّاد عن سلامه الأجساد و توجّه حسدهم إلى المال و الجاه، بأنّ سلامه الأجساد غیر مشهوده فتکون مغفولا عنها.

و وجّهها الشارح المعتزلی بأنّ ترک الحسد على سلامه الجسد ناش عن شرکه الحاسد فی هذه النعمه، و ما یشارک الانسان غیره فیه لا یحسده علیه، و قال فی آخر کلامه: و یجوز أن یرید معنى آخر و هو تعجّبه من غفله الحسّاد عن سلامه أنفسهم و عدم علاج حسدهم.

أقول: و یؤیّده الاعتبار فانّ الحسد یذیب الجسد و یخلّ بسلامه الحاسد لأنّه أشبه بالحمى الدقیّه، و قد شاع بین النّاس ردع الحاسد بقولهم: اذهب و لازم الدّق، و الحکایه عن الحاسد بأنّه ابتلى بالدّق من النظر إلى نعمه رقیبه أو ندّه و یؤیّده ما یأتی فی أواخر هذا الفصل من قوله علیه السّلام: صحّه الجسد من قلّه الحسد.

الترجمه

در شگفتم از غافل بودن حاسدان از تندرستی و سلامت أبدان.

در شگفتم که حسودان خجل            مانده از نعمت صحّت غافل‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۴ صبحی صالح

۲۲۴-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )بِکَثْرَهِ الصَّمْتِ تَکُونُ الْهَیْبَهُ

وَ بِالنَّصَفَهِ یَکْثُرُ الْمُوَاصِلُونَ

وَ بِالْإِفْضَالِ تَعْظُمُ الْأَقْدَارُ

وَ بِالتَّوَاضُعِ تَتِمُّ النِّعْمَهُ

وَ بِاحْتِمَالِ الْمُؤَنِ یَجِبُ السُّؤْدُدُ

وَ بِالسِّیرَهِ الْعَادِلَهِ یُقْهَرُ الْمُنَاوِئُ

وَ بِالْحِلْمِ عَنِ السَّفِیهِ تَکْثُرُ الْأَنْصَارُ عَلَیْهِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۳) و قال علیه السّلام: بکثره الصّمت تکون الهیبه، و بالنّصفه یکثر المواصلون، و بالإفضال تعظم الأقدار، و بالتّواضع تتمّ النّعمه، و باحتمال المؤن یجب السّؤدد، و بالسّیره العادله یقهر المناوی‏ء، و بالحلم عن السّفیه تکثر الأنصار علیه.

الاعراب

بکثره الصمت، جار و مجرور و هو ظرف مستقر خبر لقوله تکون قدّم علیه للاهتمام به و بیان أنّه هو المقصود بالافاده، و کذلک الحکمه فی تقدیم الجار على متعلّقه فی سائر الجمل.

المعنى

قد نبّه علیه السّلام فی هذه الجمل على خصال عالیه لذوی الشئون السّامیه من الامراء و القاده و السّاده، فانهم ألیق بهذه الخصال من العامّه و السوقه و الأنذال و قد نظمها فی سبع:

۱-  الهیبه و الحشمه فی قلوب النّاس بحیث لا یجترء أحد فی التسابق علیه و قطع کلامه و الازدراء به فیلزم علیه مراعاه الصمت و عدم النطق بما لا یعنیه و عدم التوغّل فی الکلام مع معاشریه.

۲-  الانصاف و العدل بینه و بین النّاس و رعایه الحقوق لذوی الحقوق، فیکثر المراجعه إلیه و المواصله له.

۳-  کثره البذل و العطاء على ذوی الحاجه و الاقتضاء، فیعظم قدره فی الأنظار.

۴-  التواضع مع النّاس و مع المراجعین إلیه یوجب تتمیم نعمه قیادته و سیادته و استحکامها و دوامها.

۵-  الرّئاسه و السّیاده تستلزم تحمّل المؤنه و المصارف فی طرق شتّى.

۶-  لا تخلو الرّئاسه و السودد من أعداء ألدّاء یناوؤن و یناضلون فی التغلّب علیها، و أقوى وسیله فی قهر المعارض هو التمسّک بسیره عادله تجلب قلوب العامّه و تدفع المناوى‏ء.

۷-  من تصدّى للرئاسه و التقدّم على الشعب لا بدّ له من مواجهه السفهاء لأنّ عددهم لیس بقلیل بین المرءوسین، فلا بدّ من أن یکون حلیما حتّى یکثر أنصاره

الترجمه

فرمود: هر چه خاموشى بیشتر حشمت أفزونتر، و بوسیله انصاف وابسته‏ هافزونى گیرند، و با بذل و بخشش مقام بزرگ مى‏ شود، و با تواضع نعمت بکمال مى ‏رسد و با تحمّل مخارج بزرگى و سیادت پابرجا مى‏ گردد، و با روش دادگرى و عدالت مخالف مقهور مى‏ شود، و بوسیله بردبارى یاران فراوان بدست مى ‏آیند.

حشمت أر خواهى بگو کمتر سخن
جمع کن ز انصاف گردت مرد و زن‏

بذل و بخشش رتبه ‏ات بالا برد
و ز تواضع نعمتت کامل شود

خرج گردن گیر تا آقا شوى
با عدالت چیره شو بر مدّعی‏

بردبارى با سفیهان شیوه ساز
تا که أنصارت فزون گردند باز

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۴۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۳ صبحی صالح

۲۲۳-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ کَسَاهُ الْحَیَاءُ ثَوْبَهُ لَمْ یَرَ النَّاسُ عَیْبَهُ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۲) و قال علیه السّلام: من کساه الحیاء ثوبه، لم یر النّاس عیبه.

الاعراب

ثوبه مفعول ثان لقوله کساه على وجه التجرید کأنّه جرّد من الحیاء رجلا کاسیا و اعتبر نفس الحیاء ثوبا باعتبار آخر.

المعنى

الحیاء انفعال نفسانی یمنع عن ارتکاب القبائح و تلمس العیوب، و هو من أشرف الغرائز البشریه إذا لم یتجاوز عن حدّه و یتبدّل بنوع من الخمول و العزله عن تصدّى الامور الحسنه کالمعاشره مع النّاس و طلب المعاش، فیقول علیه السّلام إنّ الحیاء ثوب غیر مرئی یغطّی العیوب تاره بالاجتناب عن ارتکابها، و اخرى بالسکوت عن إشاعتها و ذکرها و الجدّ فی استتارها.

الترجمه

فرمود: هر که را شرم بپوشاند، عیب او از مردم نهان ماند.

هر که از شرم جامه بر تن داشت            چشم مردم ز عیب خود برداشت‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۲ صبحی صالح

۲۲۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مِنْ أَشْرَفِ أَعْمَالِ الْکَرِیمِ غَفْلَتُهُ عَمَّا یَعْلَم‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه عشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۱) و قال علیه السّلام: من أشرف أفعال الکریم غفلته عمّا یعلم.

المعنى

من الأسماء الحسنى و الصّفات العلیا للّه تعالى هو الستّار، و مفهومه الاغضاء عن معاصی العباد و إلقاء الستر علیها، و هذا من کرمه العمیم، فکان أشرف أعمال الکریم أن یصرف النظر عن سوء الأدب أو العمل السیّى‏ء الصادر عن الغیر و علمه، و قد شدّد الشرع الاسلامی فی تحریم الغیبه و ذکر عیوب النّاس و فرض على المسلمین الالتزام بهذه الکرامه لحفظ الأعراض، و صون الاجتماع عن التلاشی و الانحطاط.

الترجمه

فرمود: یکى از کارهای بسیار شرافتمندانه مردم بزرگ و ارجمند اینست که از آنچه مى‏ دانند خود را بغفلت مى‏ زنند و نادیده مى‏ گیرند و چشم بر هم مى‏ گذارند و مى‏ گذرند.

أشرف کار کریمان اینست            که ز دانسته خود در گذرند

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۹۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۱۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۱ صبحی صالح

۲۲۱-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )بِئْسَ الزَّادُ إِلَى الْمَعَادِ الْعُدْوَانُ عَلَى الْعِبَاد

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

العاشره بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۱۰) و قال علیه السّلام: بئس الزّاد إلى المعاد، العدوان على العباد.

المعنى

الظلم على النّفس بارتکاب المعاصی الّتی لا تمسّ حقوق النّاس کشرب المسکر مثلا أسهل توبه و أقرب إلى المغفره، و قد وعد اللَّه المغفره على الظلم بالنفس فقال «۵۳-  الزمر- : «قُلْ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً».

و أمّا إذا کان ظلما و عدوانا على العباد کالغیبه و أکل مال النّاس بغیر حقّ فلا توبه له إلّا بأداء حقّ النّاس و تحصیل البراءه عنهم، و إلّا یبقى فی الذّمه إلى یوم المعاد و یؤاخذ عنه فیکون بئس الزاد.

الترجمه

فرمود: بد توشه ‏اى است ستم بر بندگان خدا براى روز جزا.

توشه ناگوار روز قیامت            ستم و ظلم ظالم است بامّت‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۹ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۲۰ صبحی صالح

۲۲۰-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )لَیْسَ مِنَ الْعَدْلِ الْقَضَاءُ عَلَى الثِّقَهِ بِالظَّنِّ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

التاسعه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۹) و قال علیه السّلام: لیس من العدل القضاء على الثّقه بالظّنّ.

المعنى

قال ابن میثم: أی من کان عندک ثقه معروفا بالامانه فحکمک علیه بالخیانه عن ظنّ خروج عن العدل، و هو رذیله الجور، و قال الشارح المعتزلی: هذا مثل قول أصحاب اصول الفقه: لا یجوز نسخ القرآن و السّنه المتواتره بخبر الواحد، لأنّ المظنون لا یرفع المعلوم-  إلخ.

أقول: و التفسیران متقاربان، و الأظهر أنّ هذه الجمله متضمنه لدستور قضائی و المقصود أنّ القضاء یلزم أن یکون مستندا إلى دلیل علمی و تحقیق قطعی فی مورد الحکم، و لا یصحّ الاعتماد على مجرّد الظنّ فی باب القضاء و صدور الحکم، فتدبّر.

الترجمه

فرمود: در شمار عدالت نیست که در قضاوت اعتماد به مجرّد گمان شود.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۸

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۸ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۹ صبحی صالح

۲۱۹-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )أَکْثَرُ مَصَارِعِ الْعُقُولِ تَحْتَ بُرُوقِ الْمَطَامِع‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثامنه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۸) و قال علیه السّلام: أکثر مصارع العقول تحت بروق المطامع.

المعنى

الحیاه صراع مستمرّ و تنازع دائم بین النور و الظلمه، و بین الخیر و الشرّ و متى ینتهى هذا الصراع و التنازع و إلى أین یستمرّ و قد تمثّل علیه السّلام فی هذا الکلام تنازع و معرکه فی عالم وجود الانسان یقابل فیه العقل مع الطمع، فالعقل من عالم النّور، و الطمع من عالم الظلمه، العقل بطل روحانی، و الطمع عدوّ ظلمانیّ شیطانی فقام الطمع فی هذا المیدان بالخداع و کمن للعقل بارائه ما یشبه النّور، و عبّر عنه علیه السّلام بالبرق الساطع، من طغیان الطمع یراه الطّامع ماء و هو کسراب بقیعه، فیثور القوى الشهویّه فی ضوء هذا البرق و تهجم على العقل فی حصنه الحصین و تؤسره و تصرعه غالبا، و تغلب علیه بثورانه و هیجانه، فتستعبده و تسترقّه فیصیر ذلیلا خاضعا، و هذا من أبلغ التعبیر فی الحذر عن الانقیاد للمطامع مهما کانت برّاقه شوّاقه.

الترجمه

کشتارگاه خردها، بیشتر در پرتو دروغین طمعها است.

خرد را مکش با طمع اى پسر            مشو غرّه بر پرتو بى‏ثمر

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۵

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۷ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۸ صبحی صالح

۲۱۸-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )حَسَدُ الصَّدِیقِ مِنْ سُقْمِ الْمَوَدَّه

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السابعه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۷) و قال علیه السّلام: حسد الصّدیق من سقم المودّه.

المعنى

الصّدیق السّلیم من یرى نفع الصّدیق نفعه، و ضرّه ضرّه، و نعمته نعمته، و على هذا المنوال، و هو الّذى قال علیّ علیه السّلام لابنه الحسن: یا بنىّ ابذل نفسک و مالک‏ لصدیقک، فاذا کان الصدیق بتلک المنزله من صدیقه فلا معنى لأن یحسده، لأنّ الحسد تمنّى زوال نعمه المحسود، فاذا ظهر الحسد ممّن یدّعى الصداقه و الودّ یدلّ على خلل فی صداقته و مودّته، و کذب فی دعواه.

الترجمه

فرمود: حسد بردن بر دوست، از نادرستى در مهر اوست.

حسد بر دوست گر گردید پیدا            شود بیمارى مهرش هویدا

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۶

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۶ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۷ صبحی صالح

۲۱۷-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )فِی تَقَلُّبِ الْأَحْوَالِ عِلْمُ جَوَاهِرِ الرِّجَال‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

السادسه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۶) و قال علیه السّلام: فی تقلّب الأحوال علم جواهر الرّجال.

اللغه

(جوهر) کلّ شی‏ء جبلّته المخلوق علیها یقال: جوهر الثوب جیّد وردىّ و نحو ذلک-  مجمع البحرین.

الاعراب

فی تقلّب الأحوال، ظرف مستقر خبر مقدّم، و علم مبتداء مؤخّر، و هو مصدر من المبنىّ للمفعول مضاف إلى النائب عن الفاعل، أی یعلم جواهر الرّجال فی تقلّب الأحوال.

المعنى

الأحوال الطارءه على الانسان مختلفه، منها موجبه للسرور، و منها موجبه للألم و النفور، فمواجهه الانسان مع کلّ حال تؤثّر فیه أثرا خاصّا، و النفوس مختلفه تجاه هذه التأثّرات و الانفعالات، فمنها ما تتأثّر من المناظر الشهویه أکثر و منها ما تتعلّق بالأموال أکثر، و منها ما تتوجّه إلى الجاه، فالتجربه محک لجوهر کلّ فرد من الأفراد، و تقلّب الأحوال بوته یذوب فیه جوهره و یخرج منها ذهبا أو فضه أو رصاصا أو غیره، و النّاس معادن کمعادن الذّهب و الفضّه.

الترجمه

فرمود: گوهر مردان در آزمایشگاه دیگرگونى أحوال معلوم مى‏ شود.

دگرگونی حال و وضع زمان            نشان مى‏ دهد گوهر مردمان‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۷۷

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۵ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۶ صبحی صالح

۲۱۶-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَنْ نَالَ اسْتَطَالَ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الخامسه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۵) و قال علیه السّلام: من نال استطال.

المعنى

أصعب الوظائف حفظ العدل فی الامور فی تقلّب الأحوال و تبدّل حالات الرّجال و خصوصا لمن کان فقیرا فأغنى، أو وضیعا فصار رفیعا، أو نال أماره، و لا یقدر على ذلک إلّا الأوحدی من الناس کالمعصومین أو المرتاضین المثقفین أو من تلاهم فی التربیه و الدّین، و قد أشار إلى العدول عن سبیل العدل لمن نال مالا بعد الفقر و شرفا بعد الضعه، و أماره بعد العطله بقوله: (من نال استطال) أی یصول على غیره و یتحکّم على النّاس بمیله.

الترجمه

فرمود: هر کس بنوائی رسد، دست‏درازى آغازد

بینوا چون بخود نوائى دید            دست افشاند هر گلى را چید

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۴ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۵ صبحی صالح

۲۱۵-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )الْخِلَافُ یَهْدِمُ الرَّأْی‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الرابعه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۴) و قال علیه السّلام: الخلاف یهدم الرّأى.

المعنى

قلب الانسان مرآه صقیله إذا واجه الامور و نظر فیها ینطبع فیه حقائقها و ینکشف لدیه مالها، و کشف الحقیقه و الاهتداء إلى عواقب الامور عباره عن الرأى المنظور و إنّما سمّی النظریه و الحکم فی القضایا رأیا، لأنّه یراه ذو اللّب الصافی و الفکر الثاقب، فاذا واجه الخلاف و الاختلاف صار کمرآه أظلمته الصدى، فلا یصل إلى الحقّ و الهدى.

و یمکن أن یکون المقصود أنّ الخلاف یمنع من العمل بالرّأی الصحیح فیهدمه بهذا الاعتبار، کما أنّه بعد وصول الخبر إلى الرّسول صلّى اللَّه علیه و آله بنزول جیش المشرکین‏ فی احد أعلن رأیه بالتحصّن فی قلاع المدینه و عدم الخروج فی میدان احد للقتال معهم، و لکن خالفه جمع من أصحابه فهدموا رأیه صلوات اللَّه علیه.

الترجمه

فرمود: مخالفت، رأى را خرد میکند.

چون خردمند مخالف بیند            رأى خود را ز میان برچیند

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۳ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۴ صبحی صالح

۲۱۴-وَ قَالَ ( علیه السلام  )مَنْ لَانَ عُودُهُ کَثُفَتْ أَغْصَانُه‏

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثالثه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۳) و قال علیه السّلام: من لان عوده کثفت أغصانه.

اللغه

(العود) ج: عیدان و أعواد: الخشب، الغصن بعد أن یقطع-  المنجد.

المعنى

لین العود کنایه عن قبول الانعطاف فی إجراء الامور، و حسن العشره مع الأحبّاء و الأصدقاء و الوفود، فمن کان کذلک یرغب النّاس فی صحبته و صحابته و یمیلون إلى معاشرته، و یوادّونه فیکثر رفاقه و أنصاره و قد کنّى عن ذلک بقوله علیه السّلام (کثفت أغصانه) أی التفّت حوله الأعوان و الأصدقاء فیصیر کشجره کثیره الغصن ملتفّه الفروع، و قد أشار إلیه قوله تعالى «۲۴-  إبراهیم- : «أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلِمَهً طَیِّبَهً کَشَجَرَهٍ طَیِّبَهٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ».

الترجمه

فرمود: هر کس نرمش و گرایش دارد، دوستان و یاوران او فراوانند.

هر که را سازش بود با مردمان            دور او پر مى ‏شود از یاوران‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۳۲

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۲ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۳ صبحی صالح

۲۱۳-وَ قَالَ ( علیه السلام  )أَغْضِ عَلَى الْقَذَى وَ الْأَلَمِ تَرْضَ أَبَداً

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الثانیه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۲) و قال علیه السّلام: اغض على القذى و إلّا لم ترض أبدا.

اللغه

(الاغضاء): التغافل عن الشی‏ء و الاغضاء إدناء الجفون بعضها ببعض، و منه قول القائل فی مدح علیّ بن الحسین علیه السّلام:

یغضى حیاء و یغضى من مهابته            فلا یکلّم إلّا حین یبتسم‏

(القذا) بالفتح و القصر: ما یقع فی العین و الشراب من تراب أو تبن أو وسخ أو غیر ذلک-  مجمع البحرین.

المعنى

نبّه علیه السّلام إلى أنّ شئون الحیاه فی هذه الدّنیا مشوبه بالمکدّرات، سواء کان من الأولاد أو الزوجات أو الأحبّاء أو الأعداء، فلا یخلو أیّ انسان ممّا یکدّره و یخالف هواه و ما اشتهاه، فلا بدّ من الاغضاء و صرف النظر عمّا یخالف مشتهاه و یخلق لنفسه رضا و راحه من الحیاه، و إلّا فلم یرض أبدا و لا یتهیّأ لأحد کلّ ما یرضاه و یتمنّاه.

الترجمه

فرمود: چشم بربند از خار و خاشاک جام زندگى، و گرنه هرگز دلپسند تو نگردد.

چشم بر بند از خس و خاشاک دهر            ورنه باشد زندگیّت جام زهر

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۴

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۱ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۲ صبحی صالح

۲۱۲-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )عُجْبُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ أَحَدُ حُسَّادِ عَقْلِهِ

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

الحادیه بعد المائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۱) و قال علیه السّلام: عجب المرء بنفسه أحد حسّاد عقله.

المعنى

الانسان مع صغر جثمانه یمثّل العالم الکبیر بما فیه من الموافقات و المخالفات و الأنداد و الأضداد، و النور و الظلمه، و الصّحو و السحاب، فالعقل أشرق الکواکب فی سماء وجود الانسان یشرق على جمیع حواسه و أعضائه کنجم ثاقب، و لکن العجب بالنفس عدوّه و حاسده، یمنع من نوره کالسحاب المظلم المانع من نور الشمس فیصیر وجود الانسان بسبب العجب مظلما مدلهمّا ینبعث منه الوحشه و الحذر و الخوف و الخطر.

الترجمه

فرمود: خودبینی یکى از حسودان خرد خود انسانست.

اگر خودبین شدى تاریک گردی            حسود عقل تو خودبینى تو است‏

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۹

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۰۰ (شرح میر حبیب الله خوئی)

حکمت ۲۱۱ صبحی صالح

۲۱۱-وَ قَالَ ( علیه‏ السلام  )الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ

وَ الْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِیهِ

وَ الْعَفْوُ زَکَاهُ الظَّفَرِ

وَ السُّلُوُّ عِوَضُکَ مِمَّنْ غَدَرَ

وَ الِاسْتِشَارَهُ عَیْنُ الْهِدَایَهِ

وَ قَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْیِهِ

وَ الصَّبْرُ یُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ

وَ الْجَزَعُ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ

وَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْکُ الْمُنَى

وَ کَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِیرٍ تَحْتَ هَوَى أَمِیرٍ

وَ مِنَ التَّوْفِیقِ حِفْظُ التَّجْرِبَهِ

وَ الْمَوَدَّهُ قَرَابَهٌ مُسْتَفَادَهٌ

وَ لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولًا

شرح میر حبیب الله خوئی ج۲۱

المتمم للمائتین من حکمه علیه السّلام

(۲۰۰) و قال علیه السّلام: الجود حارس الأعراض، و الحلم فدام السّفیه، و العفو زکاه الظّفر، و السّلوّ عوضک ممّن غدر، و الاستشاره عین الهدایه، و قد خاطر من استغنى برأیه، و الصّبر یناضل الحدثان و الجزع من أعوان الزّمان، و أشرف الغنى ترک المنى.و کم من عقل أسیر عند هوى أمیر، و من التّوفیق حفظ التّجربه و المودّه قرابه مستفاده، و لا تأمننّ ملولا.

اللغه

(حرسه) حراسه: حفظه (الفدام): ما یوضع فی فم الابریق لیصفّی ما فیه و الخرقه الّتی یشدّ بها المجوسی فمه للحلم عن السفه باعتبار أنّه یسکته (و سلوت) عنه سلوا من باب قعد: صبرت عنه.

أصل المناضله المراماه ثمّ اتّسع فیه فیقال: فلان یناضل عن فلان إذا تکلّم عنه بعذره، و (مللته) و مللت منه من باب تعب و ملاله: سئمت و ضجرت و الفاعل ملول-  مجمع البحرین.

الاعراب

و کم من عقل أسیر: کم خبریّه مبتدأ و من عقل تمیز له و أسیر صفه للعقل عند هوى أمیر، ظرف مستقر مضاف خبرکم، و من التوفیق، ظرف مستقرّ خبر حفظ التجربه قدّم علیه لرعایه السجع.

المعنى

قد جمع علیه السّلام محاسن الأخلاق و فضائلها الّتی ترتبط بالاجتماع السّلیم و تشکل النظام الحکیم فی ثلاث عشره کلمه کلّها قضایا قیاساتها معها و ساقتها على اسلوب حکیم تفید الحکم و الدلیل علیه.

فحثّ على الجود بقوله: الجود حارس الأعراض فدلّ على أنّ العطاء و الانفاق لا یکون بلا عوض بل یحصل به أثمن الأعواض و هو حفظ العرض و الاحترام عن الهتک بالسّب و الغیبه من الأراذل و ذوی الفاقه.

و أشار إلى أنّ الحلم یسکت السّفیه و یشدّ فمه عن مزید لغوه و تهتّکه فهو فدام على فیه و سدّ لاظهار ما فیه.

و الظفر أثمن مکتسب للبشر و أغلا فائده حصلت له و ینبغی إخراج الزکاه عنها و زکاته العفو عن المغلوب.

و الغدر یوجب حرقه فی القلب و لا یصلحها إلّا السلوّ و الاصطبار.

و أحسن دلیل على حسن العواقب هو الشورى مع أهله، فکأنّه عین الوصول إلى المقصد.

و من ترک الشور فی أمره و استغنى برأیه عرض نفسه للخطر، و أوقعها فى الضرر.

و الحوادث مصطفه تجاه الانسان و لا بدّ من الدّفاع و المبارزه معها بالصّبر.

فانّ الجزع بنفسه عون على الزّمان فی ظفر الحدثان على الانسان.

و لا یمکن تحصیل المنى بالأموال الطائله و الثروه البالغه و ما یتحصّل منها بها یتحمل الانسان فی سبیله جهودا یکاد یندم من طلبها، فأشرف الغنى هو ترکها.

و الامراء مستبدّون غالبا و یتبعون أهواءهم و شهواتهم فالعقول أسیره فی یدهم لا تقدر على ردعهم عن أهوائهم سواء کان عقلهم أنفسهم أو عقل من وقع تحت سلطانهم.

و حفظ التجارب و الاعتبار عنها للمستقبل من التوفیق فی طلب السعاده و الخیر و من أهمّ أسبابه.

و المودّه المکتسبه من الأجانب تقوم مقام القرابه فی الاستعانه و قضاء الحوائج حتّى یعبّر عن الصدیق الوفیّ بالأخ و إذا کان ذا سنّ و شرف بالأب و الامّ.

و الشخص الملول الّذی یضجر عن الأعمال لا یکون أمینا على الخدمه و لا على المال، لأنّه بکسالته و ضجره عن العمل لا یؤدّی حق الخدمه و لا یحفظ المال و یرعاه.

الترجمه

فرمود: بخشش پاسبان آبروست، و بردباری پوزبند بیخرد، و گذشت زکاه پیروزیست، خوددارى و بردبارى عوضى است از عهدشکنی و خیانت دیگران و مشورت کردن خود بمقصود راه یافتن است.

هر کس خودسرانه کار کند دچار خطر است، شکیبائى مبارزه با حوادث است و بیتابی خود کمک زمانه کجرو است، بهترین ثروت ترک آرزوها است، چه‏ بسیار خردى که أسیر هوسرانى امیریست، تجربه اندوزی خود توفیقى است، و دوستی و مهربانی مردم قرابتی است که بدست آمده، هرگز نباید زودرنج را أمین خود کنى.

پاسبان آبرو کن، بخششت
بردبارى پوزبند جاهلت‏

در گذشت أز ظفر باشد زکاه
خود نگهدارى عوض أزبى وفات‏

مشورت کن تا بمقصودت رسى
خودسری باشد خطر بر هر کسى‏

صبر میباشد دفاع از حادثه‏
خود جزع یارى بود بر کارثه‏

گر توانى بگذرى از آرزو
در کف آوردى غنا با آبرو

اى بسا عقلى که در بند و أسیر
از هوسرانىّ سوزان أمیر

تجربه توفیق را پیشت کند
دوستی بیگانه را خویشت کند

زودرنجان را امین خود مگیر
بشنو این اندرزها از رأى پیر

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۲۱