نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۱۳۷ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن میثم)

شرح ابن‏ میثم

۱۳۷- و قال علیه السلام: لرجل ساله ان یعظه:
لَا تَکُنْ مِمَّنْ یَرْجُو الْآخِرَهَ بِغَیْرِ عَمَلٍ- وَیَرْجُویُرَجِّی‏اَلتَّوْبَهَ بِطُولِ الْأَمَلِ- یَقُولُ فِی الدُّنْیَا بِقَوْلِ الزَّاهِدِینَ- وَ یَعْمَلُ فِیهَا بِعَمَلِ الرَّاغِبِینَ- إِنْ أُعْطِیَ مِنْهَا لَمْ یَشْبَعْ وَ إِنْ مُنِعَ مِنْهَا لَمْ یَقْنَعْ- یَعْجِزُ عَنْ شُکْرِ مَا أُوتِیَ وَ یَبْتَغِی الزِّیَادَهَ فِیمَا بَقِیَ- یَنْهَى وَ لَا یَنْتَهِی وَ یَأْمُرُ النَّاسَ بِمَا لَمْ یَأْتِ‏بِمَا لَا یَأْتِی- یُحِبُّ الصَّالِحِینَ وَ لَا یَعْمَلُ عَمَلَهُمْ- وَ یُبْغِضُ الْمُذْنِبِینَ وَ هُوَ أَحَدُهُمْ- یَکْرَهُ الْمَوْتَ لِکَثْرَهِ ذُنُوبِهِ- وَ یُقِیمُ عَلَى مَا یَکْرَهُ الْمَوْتَ مِنْ أَجْلِهِ- إِنْ سَقِمَ ظَلَّ نَادِماً وَ إِنْ صَحَّ أَمِنَ لَاهِیاً- یُعْجَبُ بِنَفْسِهِ إِذَا عُوفِیَ وَ یَقْنَطُ إِذَا ابْتُلِیَ- وَإِنْ أَصَابَهُ بَلَاءٌ دَعَا مُضْطَرّاً وَ إِنْ نَالَهُ رَخَاءٌ أَعْرَضَ مُغْتَرّاً- تَغْلِبُهُ نَفْسُهُ عَلَى مَا یَظُنُّ وَ لَا یَغْلِبُهَا عَلَى مَا یَسْتَیْقِنُ- یَخَافُ عَلَى غَیْرِهِ بِأَدْنَى مِنْ ذَنْبِهِ- وَ یَرْجُو لِنَفْسِهِ بِأَکْثَرَ مِنْ عَمَلِهِ- إِنِ اسْتَغْنَى بَطِرَ وَ فُتِنَ وَ إِنِ افْتَقَرَ قَنِطَ وَ وَهَنَ- یُقَصِّرُ إِذَا عَمِلَ وَ یُبَالِغُ إِذَا سَأَلَ- إِنْ عَرَضَتْ لَهُ شَهْوَهٌ أَسْلَفَ الْمَعْصِیَهَ وَ سَوَّفَ التَّوْبَهَ- وَ إِنْ عَرَتْهُ مِحْنَهٌ انْفَرَجَ عَنْ شَرَائِطِ الْمِلَّهِ- یَصِفُ الْعِبْرَهَ وَ لَا یَعْتَبِرُ- وَ یُبَالِغُ فِی الْمَوْعِظَهِ وَ لَا یَتَّعِظُ- فَهُوَ بِالْقَوْلِ مُدِلٌّ وَ مِنَ الْعَمَلِ مُقِلٌّ- یُنَافِسُ فِیمَا یَفْنَى وَ یُسَامِحُ فِیمَا یَبْقَى- یَرَى الْغُنْمَ مَغْرَماً وَ الْغُرْمَ مَغْنَماً- یَخْشَى الْمَوْتَ وَ لَا یُبَادِرُ الْفَوْتَ- یَسْتَعْظِمُ مِنْ مَعْصِیَهِ غَیْرِهِ مَا یَسْتَقِلُّ أَکْثَرَ مِنْهُ مِنْ نَفْسِهِ- وَ یَسْتَکْثِرُ مِنْ طَاعَتِهِ مَا یَحْقِرُهُ مِنْ طَاعَهِ غَیْرِهِ- فَهُوَ عَلَى النَّاسِ طَاعِنٌ وَ لِنَفْسِهِ مُدَاهِنٌ- اللَّهْوُ مَعَ الْأَغْنِیَاءِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنَ الذِّکْرِ مَعَ الْفُقَرَاءِ- یَحْکُمُ عَلَى غَیْرِهِ لِنَفْسِهِ وَ لَا یَحْکُمُ عَلَیْهَا لِغَیْرِهِ- یُرْشِدُ غَیْرَهُ وَ یُغْوِی نَفْسَهُ- فَهُوَ یُطَاعُ وَ یَعْصِی وَ یَسْتَوْفِی وَ لَا یُوفِی- وَ یَخْشَى الْخَلْقَ فِی غَیْرِ رَبِّهِ وَ لَا یَخْشَى رَبَّهُ فِی خَلْقِهِ قال الرضى: و لو لم یکن فی هذا الکتاب إلا هذا الکلام لکفى به موعظه ناجعه، و حکمه بالغه، و بصیره لمبصر، و عبره لناظر مفکر.

اللغه

أقول: یرجّیها: یؤخّرها. و یروی: یزجیها- بالزا المعجمه- : أى یدفعها. القنوط: الیأس. و عرته: عرضت له. و مدلّ: أى واثق.

و حاصل الفصل نهى طالب الموعظه عن أربع و ثلاثین رذیله:

أحدها: رجاء الآخره و ثوابها بغیر عمل فإنّ ذلک منى على اللّه، و قد علمت أنّ المنى بضایع النوکى.

الثانیه: ترجیه التوبه أو إزجاؤها بطول الأمل فإنّ ذلک یستلزم البقاء على المعصیه و العذاب بها فی الآخره.

الثالثه: أن یجمع بین قول الزاهدین فی الدنیا و عمل الراغبین فیها، و هو خداع للّه. و عمله فیها عمل الراغبین یستلزم أن یصیبه ما أصابهم من عذاب الآخره بها.

الرابعه: أن لا یشبع ممّا یعطى منها. و ذلک رذیله الشره و الحرص.

الخامسه: أن لا یقنع إن منع. و ذلک رذیله التفریط من فضیله القناعه.

السادسه: أن یجمع بین العجز عن شکر ما اوتى من نعمه اللّه و بین طلب الزیاده من فاضلها. و هو جمع بین رذیله التفریط من فضیله الشکر و بین رذیله الحرص.

السابعه: أن یجمع بین نهیه عن المعاصی و عدم تناهیه عنها و هو نفاق و خداع اللّه.

الثامنه: أن یأمر بما یقصّر عن فعله. و هو کالّذی قبله.

التاسعه: أن یحبّ الصالحین و یقصّر عن عملهم. و تقصیره النقض على محبّته لهم.

العاشره: أن یبغض المذنبین و هو أحدهم. فیکون فعله کالنقض على بعضه لهم.

الحادیه عشر: أن یکره الموت لکثره ذنوبه و یقیم على ما یکره الموت له من کثره الذنوب فإقامته على ذنوبه کالنقض على کراهیّته للموت لأجلها مع ما یلزمها من العذاب الأخروىّ.

الثانیه عشر: أن یجمع بین ندمه حال سقمه على تفریطه فی جنب اللّه و بین لهوه فی لذّته حال أمنه و هو أیضا کالتناقض.

الثالثه عشر: أن یعجب بنفسه حین عافیته فإنّ العجب من المهلکات.

الرابعه عشر: أن یقنط إذا ما ابتلاه ربّه و ییأس من رحمته.و ذلک کما قال تعالى إِنَّهُ لا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ«».

الخامسه عشر: أن یجمع بین دعاء اللّه باضطرار إلیه عند نزول البلاء به و بین الإعراض عنه و الاغترار بالدنیا عند إصابته للرخاء فإنّ الأوّل رذیله إفراط و الثانی رذیله تفریط.

السادسه عشر: أن یجمع بین الانقهار لنفسه و الانقیاد لها إلى ما یظنّه فائده من الامور الدنیویّه و بین عدم قهرها و غلبها إلى ما یستیقنه من ثواب الآخره و عذابها فلا یلزمها العمل لذلک فإنّ ذلک عند العقل سفه و جنون.

السابعه عشر: أن یجمع بین الخوف على غیره من ذنوب هى أقلّ من ذنوبه و بین الرجاء لنفسه ثوابا أکثر ممّا یستحقّ على عمله فإنّ الحقّ من ذلک أن یخاف‏ على نفسه أکثر من الخوف على غیره لأکثریّه ذنوبه و یعمل لذلک الخوف.

الثامنه عشر: أن یبطر و یفتن إن أصاب غنى فإنّ ذلک فجور.

التاسعه عشر: أن یقنط و یضعف إن یفتقر و هو رذیله تقصیر و تفریط.

العشرون: أن یقصّر فی العمل.

الحادیه و العشرون: أن یبالغ إذا سئل و هو رذیله الإلحاف فی السؤال.

الثانیه و العشرون: أن یقدّم المعصیه إن عرضت شهوته و یؤخّر التوبه منها.

الثالثه و العشرون: أن ینفرج عن شرائط الملّه عند نزول المحنه به: أى یخرج من فضیله الصبر على المصیبه الّذی هو شرط الملّه و یترکها.

الرابعه و العشرون: أن یجمع بین وصف العبره و بین عدم الاعتبار.

الخامسه و العشرون: أن یبالغ فی الموعظه حال ما لا یتّعظ فإنّ ذلک یدخله فی مقت اللّه تعالى لقوله کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ«».

السادسه و العشرون: أن یجمع بین المنافسه فیما یفنى و هو الدنیا و المسامحه فیما یبقى و هو ثواب الآخره و هو جهل وسفه ظاهر.

السابعه و العشرون: أن یرى الغنم مغرما کالإنفاق فی سبیل اللّه. و الغرم مغنما کالإنفاق فی معصیته، و هو عکس مقتضى العقل.

الثامنه و العشرون. أن یجمع بین خشیه الموت و عدم مبادرته بالأعمال الصالحه المستلزمه للخلاص من أهواله و ما بعده.

التاسعه و العشرون: أن یستعظم من معصیه غیره ما یستقلّ أکثر منه من نفسه، و کذلک یستکثر من طاعته ما یحقّره من طاعه غیره. و یلزم من ذلک أن یکون طاعنا على الناس فی أفعالهم و مداهنا لنفسه فی فعلها.

الثلاثون: أن یکون اللهو مع الأغنیاء أحبّ إلیه من ذکر اللّه مع الفقراء. و ذلک لفرط محبّه الدنیا.

الحادیه و الثلاثون: أن یحکم لنفسه على غیره فیما یشتهیه و إن کان باطلا و لا یحکم علیها لغیره فی حقّ و هو ظلم.

الثانیه و الثلاثون: أن یجمع بین إرشاد غیره بالهادی من القول و بین إغواء نفسه بفعله: أى یعمل عمل الغاوین. و یلزم ذلک أن یطیعه غیره و هو یعصى اللّه.

الثالثه و الثلاثون: أن یستوفى ما له على غیره و لا یوفى ما علیه من حقّ اللّه أو حقّ خلقه.

الرابعه و الثلاثون: أن یجمع بین خشیه الخلق فی غیر اللّه: أى فی أمر لیس للّه و بین عدم خشیه اللّه فی خلقه، و یلزم الأوّل أن یرضیهم بما یسخط اللّه، و یلزم الثانی أن یسخط اللّه بما یسخط خلقه. و أکثر هذه مشتمله من علم الفصاحه على التقابل و التضادّ و ردّ العجز على الصدر.

مطابق با حکمت ۱۵۰ نسخه صبحی صالح

ترجمه فارسی شرح ابن‏ میثم

۱۳۷- امام (ع) به مردى که از او درخواست موعظه داشت فرمود: لَا تَکُنْ مِمَّنْ یَرْجُو الْآخِرَهَ بِغَیْرِ عَمَلٍ- وَ یُرَجِّی التَّوْبَهَ بِطُولِ الْأَمَلِ- یَقُولُ فِی الدُّنْیَا بِقَوْلِ الزَّاهِدِینَ- وَ یَعْمَلُ فِیهَا بِعَمَلِ الرَّاغِبِینَ- إِنْ أُعْطِیَ مِنْهَا لَمْ یَشْبَعْ وَ إِنْ مُنِعَ مِنْهَا لَمْ یَقْنَعْ- یَعْجِزُ عَنْ شُکْرِ مَا أُوتِیَ وَ یَبْتَغِی الزِّیَادَهَ فِیمَا بَقِیَ- یَنْهَى وَ لَا یَنْتَهِی وَ یَأْمُرُ بِمَا لَا یَأْتِی یُحِبُّ الصَّالِحِینَ وَ لَا یَعْمَلُ عَمَلَهُمْ- وَ یُبْغِضُ الْمُذْنِبِینَ وَ هُوَ أَحَدُهُمْ- یَکْرَهُ الْمَوْتَ لِکَثْرَهِ ذُنُوبِهِ- وَ یُقِیمُ عَلَى مَا یَکْرَهُ الْمَوْتَ مِنْ أَجْلِهِ- إِنْ سَقِمَ ظَلَّ نَادِماً وَ إِنْ صَحَّ أَمِنَ لَاهِیاً- یُعْجَبُ بِنَفْسِهِ إِذَا عُوفِیَ وَ یَقْنَطُ إِذَا ابْتُلِیَ- إِنْ أَصَابَهُ بَلَاءٌ دَعَا مُضْطَرّاً وَ إِنْ نَالَهُ رَخَاءٌ أَعْرَضَ مُغْتَرّاً- تَغْلِبُهُ نَفْسُهُ عَلَى مَا یَظُنُّ وَ لَا یَغْلِبُهَا عَلَى مَا یَسْتَیْقِنُ- یَخَافُ عَلَى غَیْرِهِ بِأَدْنَى مِنْ ذَنْبِهِ- وَ یَرْجُو لِنَفْسِهِ بِأَکْثَرَ مِنْ عَمَلِهِ- إِنِ اسْتَغْنَى بَطِرَ وَ فُتِنَ وَ إِنِ افْتَقَرَ قَنِطَ وَ وَهَنَ- یُقَصِّرُ إِذَا عَمِلَ وَ یُبَالِغُ إِذَا سَأَلَ- إِنْ عَرَضَتْ لَهُ شَهْوَهٌ أَسْلَفَ الْمَعْصِیَهَ وَ سَوَّفَ التَّوْبَهَ- وَ إِنْ عَرَتْهُ‏ مِحْنَهٌ انْفَرَجَ عَنْ شَرَائِطِ الْمِلَّهِ- یَصِفُ الْعِبْرَهَ وَ لَا یَعْتَبِرُ- وَ یُبَالِغُ فِی الْمَوْعِظَهِ وَ لَا یَتَّعِظُ- فَهُوَ بِالْقَوْلِ مُدِلٌّ وَ مِنَ الْعَمَلِ مُقِلٌّ- یُنَافِسُ فِیمَا یَفْنَى وَ یُسَامِحُ فِیمَا یَبْقَى- یَرَى الْغُنْمَ مَغْرَماً وَ الْغُرْمَ مَغْنَماً- یَخْشَى الْمَوْتَ وَ لَا یُبَادِرُ الْفَوْتَ- یَسْتَعْظِمُ مِنْ مَعْصِیَهِ غَیْرِهِ مَا یَسْتَقِلُّ أَکْثَرَ مِنْهُ مِنْ نَفْسِهِ- وَ یَسْتَکْثِرُ مِنْ طَاعَتِهِ مَا یَحْقِرُهُ مِنْ طَاعَهِ غَیْرِهِ- فَهُوَ عَلَى النَّاسِ طَاعِنٌ وَ لِنَفْسِهِ مُدَاهِنٌ- اللَّهْوُ مَعَ الْأَغْنِیَاءِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنَ الذِّکْرِ مَعَ الْفُقَرَاءِ- یَحْکُمُ عَلَى غَیْرِهِ لِنَفْسِهِ وَ لَا یَحْکُمُ عَلَیْهَا لِغَیْرِهِ- یُرْشِدُ غَیْرَهُ وَ یُغْوِی نَفْسَهُ- فَهُوَ یُطَاعُ وَ یَعْصِی وَ یَسْتَوْفِی وَ لَا یُوفِی- وَ یَخْشَى الْخَلْقَ فِی غَیْرِ رَبِّهِ وَ لَا یَخْشَى رَبَّهُ فِی خَلْقِهِ

لغات

یرجیّها آن را به تأخیر مى‏اندازد- بعضى یزجیها- بازاى نقطه‏دار- نقل کرده‏اند یعنى آن را دفع مى‏کند قنوط: ناامیدى عرته: به او عرضه شود مدلّ: مطمئن، امیدوار

ترجمه

«مانند کسى مباش که بدون عمل، به آخرت امیدوار است و با طول املى که دارد، توبه را به تأخیر مى ‏اندازد، در دنیا مانند پارسایان سخن مى ‏گوید ولى رفتارى چون رفتار علاقمندان به دنیا دارد. اگر دنیا را به او بدهند، سیر نمى ‏شود، و اگر به او نرسد، قناعت نمى ‏کند، از سپاس گفتن نعمتهاى داده شده عاجز است با این حال، نسبت به آنچه به او نرسیده است زیاده طلبى مى‏ کند. از آنچه دیگران را نهى مى‏ کند، خود دست بر نمى‏ دارد، و آنچه را که فرمان مى‏ دهد، خود به جا نمى ‏آورد، نیکوکاران را دوست دارد امّا رفتار آنها را ندارد، گنهکاران را دشمن مى‏ دارد، در صورتى که خود یکى از آنهاست. به خاطر گناهان بسیارش از مرگ روى‏ گردان است. با این وصف روى اعمالى که باعث اکراه او از مرگ شده پایدار است، اگر بیمار شود، پشیمان مى‏ گردد، و هنگام تندرستى، آسوده و در غفلت است، وقت تندرستى دچار خودخواهى و بهنگام گرفتارى ناامید مى‏ گردد، اگر به بلایى گرفتار شود، با نگرانى، دعا و زارى نماید، اما وقت خوشى از روى غرور از آن روى گرداند، در اثر گمان و پندار [برخوردارى از عفو و بخشش‏] هواى نفس بر او چیره مى‏ شود امّا یقین [به مرگ و عذاب اخروى‏] سبب تسلط او بر نفس خویش نمى ‏گردد، بر دیگران به گناهى سبکتر از گناه خود بیمناک است، و براى خود بیش از کارى که کرده است انتظار پاداش دارد، وقتى که بى‏ نیاز شود، شادمان گشته و به گمراهى افتد، و هنگام تنگدستى ناامید و سست مى‏ شود، بهنگام عمل کوتاهى مى‏ کند و در وقت درخواست حاجت پافشارى مى‏ ورزد، و اگر در معرض هواى نفس قرار گیرد، معصیت را پیش و توبه را پس مى ‏اندازد، و اگر غمى به او برسد، از حدود شرایط دیانت بیرون مى‏ رود، در باره پند و عبرت از دیگران سخن مى‏گوید امّا خود عبرت نمى ‏گیرد، در پند دادن به دیگران زیاده ‏روى مى‏ کند ولى خود پندپذیر نیست، بنا بر این او تنها به سخن مى‏نازد و از جهت عمل ناچیز است، در باره آنچه فنا مى‏شود کوشاست امّا در آنچه باقى است، سهل انگار است، به عقیده او غنیمت، غرامت است و غرامت، غنیمت، از مرگ بیمناک است ولى تا فرصت باقى است اقدام به کارى نمى‏ کند. معصیت دیگران را بزرگ مى‏ شمارد، امّا بیشتر از آن را براى خود ناچیز مى‏ داند، اطاعت و بندگى خود را بزرگ مى‏ شمارد، اما عبادت دیگران را کوچک به حساب مى‏آورد، پس او نسبت به مردم سختگیر اما نسبت به خود سهل انگار است، هرزگى با توانگران را بر یاد خدا با تنگدستان ترجیح مى‏ دهد، به ضرر دیگران و به سود قضاوت مى‏ کند، و به ضرر خود و به سود دیگرى حکم نمى ‏کند. به راهنمایى دیگران مى‏پردازد ولى خود گمراه است. از او پیروى مى‏ کنند، و او خود معصیت کار است حق خود را کامل مى‏ گیرد اما خود حق دیگران را نمى ‏پردازد، از مردم مى‏ ترسد اما نه به خاطر خدا، و از خدا در حق مردم نمى ‏ترسد».

شرح

سید رضى مى‏گوید: اگر در نهج البلاغه جز این سخن، گفتار دیگرى نبود، براى پند مفید و حکمت بلیغ و بینش براى کسى که بیناست و عبرت براى ناظر اندیشمند کافى بود.
خلاصه این بخش از سخنان امام (ع) بازداشتن طالب پند و موعظه ازسى و چهار صفت ناپسند است.

۱- امیدوارى به آخرت و اجر و پاداش آن بدون عمل، زیرا این آرزوى وى از خدا بیهوده است و پیش از این معلوم شد آرزوها سرمایه نادانان است.
۲- تأخیر انداختن توبه یا خوددارى از آن به دلیل آرزوى زیاد، زیرا این باعث باقى ماندن بر معصیت و رسیدن به عذاب آخرت است.
۳- جمع کردن بین گفتار پارسایان در دنیا با کردار مشتاقان به دنیا، که آن مکر با خداست. که این کردار علاقه‏مندان به دنیا باعث آن مى‏شود تا به آنان برسد آنچه باید از عذاب اخروى برسد.
۴- سیر نشدن از هر آنچه که به او عطا کنند و آن صفت پست حرص آز است.
۵- قناعت نکردن به هنگام نرسیدن مال، و این همان صفت ناپسند کاستى از فضیلت قناعت است.
۶- جمع کردن بین ناتوانى از شکر نعمتهایى که از طرف خدا به او رسیده، و بین زیاده طلبى بیش از حدّ که این جمع کردن میان صفت ناپسند کوتاهى از فضیلت سپاسگزارى و میان صفت ناپسند حرص است.
۷- جمع کردن بین نهى دیگران از معاصى و خوددارى نکردن خود از گناهان و آن نفاق و نیرنگ با خدا است.
۸- امر کردن دیگران به انجام کارى که خود از انجام آن کوتاهى مى‏ورزد، و این هم مثل مورد قبلى نفاق و نیرنگ است.
۹- دوست داشتن نیکوکاران و کوتاهى کردن از انجام عمل آنان، و این کوتاهى کردن خلاف دوستى با آنهاست.
۱۰- دشمن داشتن گناهکاران، در حالى که خود یکى از آنهاست، پس عمل او مخالف دشمن داشتن آنهاست.
۱۱- اکراه از مردن- به دلیل گناهان بسیار خود، در حالى که بر اعمالى‏ که باعث ناخشنودى او از مرگ است، یعنى زیادى گناهان، پایدار است، بنا بر این، این پایدارى بر گناه مانند نقضى است بر ناراضى بودن او از مرگ، بعلاوه، این ادامه گناه باعث عذاب اخروى است.
۱۲- جمع کردن میان پشیمانى- در حال بیمارى، نسبت به تقصیرى که در برابر امر خدا داشته، و بین سرگرم بودنش به لذّت، در حال آسایش، که این نیز چیزى مانند تناقض است.
۱۳- دچار خودخواهى شدن به هنگام تندرستى که خودخواهى از صفات نابود کننده است.
۱۴- ناامیدى در هنگامى که پروردگارش او را گرفتار سازد و یأس از رحمت خدا، و این نیز چنان است که خداوند متعال مى‏فرماید: یا بَنِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یُوسُفَ وَ أَخِیهِ وَ«»

۱۵- جمع کردن بین درخواست از خدا، به هنگام نزول بلا از روى ناچارى و بین روگرداندن از خدا و فریفتگى به دنیا در وقت خوشى، که اوّلى صفت ناپسند افراط و دومى صفت ناپسند تفریط است.
۱۶- جمع کردن بین تسلط بر هواى نفس و رام ساختن آن، در مواردى از امور دنیایى که در آنها فایده‏اى را گمان مى‏برد و تسلط نداشتن بر نفس و رام نشدن آن در مواردى که به پاداش اخروى و یا عذاب آن یقین دارد. از این رو او را وادار بر عمل براى خدا نمى‏کند، که خود از نظر عقل نادانى و دیوانگى است.
۱۷- جمع کردن میان ترس براى دیگران به خاطر گناهانشان در حالى که از گناهان خود او کمتر است، و امید پاداش بیشتر براى آنچه در برابر عملش استحقاق دارد. در صورتى که حق آن است که به خاطر فزونى گناهانش بر خود بیشتر از دیگران بیمناک باشد، و بر آن بیم رفتار کند.
۱۸- شادمانى و فریفتگى به هنگام بى‏نیازى، و آن فسق و فجور است.
۱۹- ناامیدى در اثر تنگدستى و سستى در عمل، و این خود، صفتى ناپسند، تقصیر و کوتاهى است.
۲۰- کوتاهى کردن در عمل و انجام وظیفه.
۲۱- مبالغه و اصرار در وقت درخواست و این صفت ناپسند پافشارى در سؤال است.
۲۲- اگر در معرض هواى نفس قرار گیرد، معصیت را جلو، و توبه را به تأخیر مى‏اندازد.
۲۳- بهنگام گرفتارى، از شرایط دیانت بیرون مى‏رود، یعنى: از فضیلت تحمل مصیبت که از شرایط آیین اسلام است، بیرون شده و بى‏ صبرى مى‏کند.
۲۴- جمع کردن بین سخن گفتن از پند و عبرت گرفتن، و عبرت نگرفتن خود.
۲۵- در حالى که خود پندپذیر نیست، در موعظه دیگران زیاده روى مى‏کند، که این باعث خشم خداست به دلیل آیه مبارکه: کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ«».
۲۶- جمع کردن بین شتافتن به سوى آنچه فانى است، یعنى دنیا و سهل انگارى در آنچه باقى است یعنى پاداش اخروى که این از نادانى و بى‏عقلى آشکار است.
۲۷- غنیمت- چون انفاق در راه خدا- را غرامت، و غرامتى- چون انفاق در راه معصیت خدا- را غنیمت مى‏داند، در صورتى که این خلاف مقتضاى عقل است.

۲۸- جمع کردن بین ترس از مرگ و اقدام نکردن به اعمال شایسته که باعث نجات او از موارد ترس و بیم حال مرگ و پس از آنند.
۲۹- معصیت دیگران را بزرگ و معصیت بالاتر از آن را از خود کوچک مى‏شمارد، و همچنین اطاعت و بندگى خود را از خدا بزرگ مى‏شمارد، امّا همان عبادت را از دیگران ناچیز به حساب مى‏آورد. و همین باعث سختگیرى نسبت به دیگران در کارهایشان و سهل انگارى نسبت به کار خویش مى‏گردد.
۳۰- هرزه گویى با توانگران نزد او محبوب‏تر از ذکر خدا با مستمندان است، و این به لحاظ زیادى محبت به دنیاست.
۳۱- در آنچه میل باطنى‏اش مى‏کشد- هر چند که نادرست باشد- به سود خود و به زیان دیگران قضاوت مى‏کند در صورتى که به زیان خود و به سود دیگران- هر چند که حق باشد- حکم نمى‏کند و این خود ستمکارى است.
۳۲- جمع کردن بین راهنمایى دیگران از طریق سخنان هدایتگر و بین گمراهى خود در عمل، یعنى عمل گمراهان را مرتکب مى‏شود. و لازمه چنین رفتارى آن است که دیگران از او پیروى کنند و او نافرمانى خدا را کند.
۳۳- حق خود را از دیگران کامل مى‏گیرد اما خود حق خدا و حق مردم را کامل نمى‏دهد.
۳۴- جمع کردن میان ترس از مردم در راه غیر خدا (یعنى در کارى که براى خدا نیست) و بین نترسیدن از خدا در باره خلق خدا که در مورد اول لازم مى‏آید که مردم را به قیمت خشم خدا خشنود سازد، و در مورد دوم خدا را به وسیله آنچه باعث خشم مردم است غضبناک کند. و بیشتر این عبارات از نظر علم فصاحت بر اساس تقابل و تضاد و ردّ العجز على الصّدر است.

ترجمه‏ شرح‏ نهج‏ البلاغه(ابن‏ میثم)، ج۵ // قربانعلی  محمدی مقدم-علی اصغرنوایی یحیی زاده

 

بازدیدها: ۵۳

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.