نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۱۳۶ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی») فی أمر بیعت

خطبه ۱۳۶ صبحی صالح

۱۳۶- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) فی أمر البیعه

لَمْ تَکُنْ بَیْعَتُکُمْ إِیَّایَ فَلْتَهً

وَ لَیْسَ أَمْرِی وَ أَمْرُکُمْ وَاحِداً

إِنِّی أُرِیدُکُمْ لِلَّهِ وَ أَنْتُمْ تُرِیدُونَنِی لِأَنْفُسِکُمْ

أَیُّهَا النَّاسُ أَعِینُونِی عَلَى أَنْفُسِکُمْ

وَ ایْمُ اللَّهِ لَأُنْصِفَنَّ الْمَظْلُومَ مِنْ ظَالِمِهِ وَ لَأَقُودَنَّ الظَّالِمَ بِخِزَامَتِهِ حَتَّى أُورِدَهُ مَنْهَلَ الْحَقِّ وَ إِنْ کَانَ کَارِهاً

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۸  

و من کلام له علیه السّلام و هو المأه و السادس و الثلاثون من المختار فی باب الخطب.

قاله (ع) لما تخلف عن بیعته عبد اللّه بن عمر و سعد بن أبى وقاص و جماعه اخرى و رواه فى الارشاد باختلاف تطلع علیه. لم تکن بیعتکم إیّاى فلته، و لیس أمری و أمرکم واحدا، إنّی أریدکم للّه و أنتم تریدوننی لأنفسکم، أیّها النّاس أعینونی على أنفسکم و أیم اللّه لانصفنّ المظلوم من ظالمه، و لأقودنّ الظّالم بخزامته حتّى أورده منهل الحقّ و إن کان کارها.

اللغه

(الفلته) الأمر یقع من غیر تدبّر و لا رویّه و (خزمت) البعیر بالخزامه و هى حلقه من شعر تجعل فی وتره انف البعیر لیشدّ فیها الزّمام و یسهل قیاده و (الورد) حضور الماء للشّرب و الایراد الاحضار و (المنهل) المشرب من نهل الماء کفرح شربه.

الاعراب

قوله: و أیم اللّه لفظه أیم من کلمات القسم، و قد مضى بعض الکلام فیها فی شرح‏ الخطبه الخامسه و شرح الفصل الثانی من الخطبه الثّانیه و التسعین.

و أقول هنا: إنّ فیها اثنتین و عشرین لغه قال فی القاموس: و الیمین القسم مؤنّث لأنّهم کانوا یتماسحون بأیمانهم فیتحالفون، الجمع ایمن و ایمان و أیمن اللّه و أیم اللّه و یکسر أوّلهما و أیمن اللّه بفتح المیم و الهمزه و یکسر و أیم اللّه بکسر الهمزه و المیم، و قیل ألفه ألف وصل و هیم اللّه بفتح الهاء و ضمّ المیم و أم اللّه مثلّثه المیم و إم اللّه بکسر الهمزه و ضمّ المیم و فتحها و من اللّه بضمّ المیم و کسر النّون و من اللّه مثلّثه المیم و النّون و م اللّه مثلّثه و لیم اللّه و لیمن اللّه اسم وضع للقسم و التّقدیر ایمن اللّه قسمى.

و قال ابن هشام فی المغنى: أیمن المختصّ بالقسم اسم لا حرف خلافا للزجاج و الرّمانی مفرد مشتقّ من الیمن و همزته وصل لا جمع یمین و همزته قطع خلافا للکوفیّین و یردّه جواز کسر همزته و فتح میمه، و لا یجوز مثل ذلک فی الجمع من نحو أفلس و اکلب و قول نصیب:

فقال فریق القوم لما نشدتهم            نعم و فریق لیمن اللّه ما ندرى‏

فخذف ألفها فی الدّرج و یلزمه الرّفع بالابتداء و حذف الخبر و اضافته إلى اسم اللّه سبحانه خلافا لابن درستویه فی إجازه جرّه بحرف القسم و لابن مالک فی إجازته إضافته إلى الکعبه و کاف الضّمیر، و جوّز ابن عصفور کونه خبرا و المحذوف مبتدأ أى قسمى ایمن اللّه.

المعنى

اعلم أنّ هذا الکلام له علیه السّلام لجمهور أصحابه الذین کان غرضهم فی بیعته و اتّباعه علیه السّلام حطام الدّنیا لا إحیاء شرائع الدّین و إقامه معالم الشرع المبین کما یرشد إلیه ما سیأتی من قوله: أنتم تریدوننی لأنفسکم، إذا عرفت ذلک فأقول: قوله (لم تکن بیعتکم إیّاى فلته) فیه تعریض ببیعه أبی بکر و إشاره إلى قول عمر فیها، فقد روت العامه و الخاصه عن عمر أنّه قال: إنّ بیعه أبی بکر کانت فلته وقى اللّه شرّها و من عاد إلى مثلها فاقتلوه، و فی بعض الرّوایات فمن دعاکم‏ إلى مثلها فاقتلوه، و قد رواه الشّارح المعتزلی فی شرح الخطبه السّادسه و العشرین بعدّه طرق و أطنب الکلام فی بیان معنى الفلته و لا حاجه بنا إلى إیراد ما أورده.

و مقصود أمیر المؤمنین علیه السّلام أنّ بیعتکم إیّاى لم تکن بغته و من غیر تدبّر و رویّه و إنّما کانت عن تدبّر و اجتماع رأى منکم فلیس لأحدکم بعدها أن ینکث و یندم (و لیس أمرى و أمرکم واحدا) إشاره إلى اختلاف مقاصده و مقاصدهم و تفریق بینهما، و جهه التّفریق ما أشار إلیها بقوله: (إنّی اریدکم للّه و أنتم تریدوننی لأنفسکم) یعنی إنّما اریدکم لاقامه أمر اللّه و إعلاء کلمه اللّه و تأسیس أساس الدّین و انتظام قوانین الشّرع المبین و أنتم تریدوننی لحظوظ أنفسکم من العطاء و التقریب و سایر المنافع الدّنیویه.

(أیّها النّاس أعینونی على أنفسکم) لمّا کان وظیفته الدّعوه إلى اللّه و الدلاله إلى سبیل اللّه و الأمر بالمعروف و النّهى عن المنکر جعل طاعتهم له و امتثالهم لأوامره و انتهائهم عن المنکرات إعانه منهم له لحصول غرضه و فراغه عن تعب الطلب.

ثمّ أشار إلى قیامه بوظائف العدل فقال (و أیم اللّه لأنصفنّ المظلوم) أى أحکم فی ظلامته بالعدل و الانصاف و آخذ حقّه (من ظالمه و لأقودّن الظّالم بخزامته حتّى أورده منهل الحقّ و إن کان کارها) جعل الظالم بمنزله الابل الصّعب التی لا تنقاد إلّا بالخزامه على سبیل الاستعاره بالکنایه و ذکر الخزامه تخییل و القود ترشیح. أى لأذللنّ الظالم و أقودنّه بالمقود حتّى یخرج من حقّ المظلوم و یردّ علیه مظلمته و ان کان کارها له

تکمله

هذا الکلام رواه المفید فی الارشاد قال: و من کلامه علیه السّلام حین تخلّف عن بیعته عبد اللّه بن عمر بن الخطّاب و سعد بن أبی وقاص و محمّد بن مسلمه و حسّان بن ثابت و اسامه بن زید ما رواه الشعبی قال: لما اعتزل سعد و من سمّیناه أمیر المؤمنین علیه السّلام و توقّفوا عن بیعته حمد اللّه و أثنى علیه ثمّ قال:

أیّها النّاس إنکم بایعتمونی على ما بویع علیه من کان قبلی و إنما الخیار للنّاس قبل أن یبایعوا فاذا بایعوا فلا خیار لهم، و إنّ على الامام الاستقامه و على الرّعیّه التسلیم، و هذه بیعه عامّه من رغب عنها رغب عن دین الاسلام و اتّبع غیر سبیل أهله، و لم تکن بیعتکم إیّاى فلته و لیس أمرى و أمرکم واحدا، و انّى اریدکم للّه و أنتم تریدوننی لأنفسکم و أیم اللّه لأنصحنّ للخصم و لأنصفنّ للمظلوم، و قد بلغنی عن سعد و ابن مسلمه و اسامه و عبد اللّه و حسّان بن ثابت امور کرهتها و الحقّ بینی و بینهم.

الترجمه

از جمله کلام آن امام انام است که فرموده: نبود بیعت شما با من چیزى که بدون تروى و تدبّر واقع شده باشد، و نیست کار من و کار شما یکى، بدرستى من مى‏ خواهم شما را از براى خدا، و شما مى‏ خواهید مرا از براى حظهاى نفوس خودتان أى مردمان إعانت نمائید مرا بر قهر و غلبه نفسهاى خود، و قسم بذات پاک خداوند هر آینه البته حکم انصاف می کنم در حقّ مظلوم از ظالم او، و هر آینه البته مى ‏کشم ظالم را بحلقه بینی او تا این که وارد نمایم او را بآبش خور حق و اگر چه باشد آن ظالم کراهت دارنده.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدیدها: ۱۱۳

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.